Tarihte bugün Atatürk

 

01 ARALIK

 

1 Aralık 1912 – Mustafa Kemal, Gelibolu'ya gitti.

 

1 Aralık 1912 – Atatürk'ün, İstanbul'dan Gelibolu'ya hareketi.

 

1 Aralık 1913 – Belkıs Şevket hanım (Osmanlı Müdafa-i Nisvan Cemiyeti üyesi) Pilot Fethi beyin kullandığı Osmanlı ismindeki uçakla İstanbul üstünde uçtu. (Uçağa binen ilk Türk kadını oldu.) (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

1 Aralık 1915 – Atatürk'ün, gece Anafartalar Grubu Karargâhı'nda Kurmay Başkanı İzzettin (Çalışlar) ve Fuat (Bulca) Bey ile evlilik üzerine sohbeti.

 

1 Aralık 1918 – Hükümet ilerde ağırlaştırılacak hükümlerle birlikte gazetelere sansür getirdi.

 

1 Aralık 1918 – Minber gazetesinde İngiliz Gazeteci Price'ın demeci; "İngiltere'ye gider gitmez ilk işim Türklerin büyüklüğünü tanıtmak olacaktır."

 

1 Aralık 1918 – Trakya-Paşaeli Müdâfaa-i Heyet-i Osmaniye kuruldu. (2 Kasım 1918'de İstanbul'da kararlaştırılan, 30 Kasım 1918'de Edirne'de resmileşen Trakya ve Paşaeli Müdafaa Heyet-i Osmaniyesi'nin amacı; Trakya'nın siyasî birliğini sağlamak ve Doğu Trakya'nın işgalini önlemektir.)

 

1 Aralık 1918 – İzmir'de Müdafaa-ı Hukuku-ı Osmaniye Cemiyeti kuruldu. (Tehdit altında bulunan İzmir'de 1 Aralık 1918‟de İzmir Müdafaa-i Hukuk-ı Osmaniye Cemiyeti oluşmuştu. Cemiyetin amacı bölgenin Türklüğünü savunmak ve yabancı egemenliğine girmesini önlemektir.) (İzmir'de kurulan ikinci vatansever örgüt, İzmir Müdafaa-i Vatan Cemiyetidir. İzmir'in işgali arifesinde Redd-i ilhak Heyet-i Millîyesi adıyla tanınmış, İzmir'in işgalini Anadolu'ya duyurmuştur.)

 

1 Aralık 1918 – Bir Fransız – Ermeni taburu Dörtyol'u işgal etti.

 

1 Aralık 1920 – Demirci Mehmet Efe'nin ayaklanması.

 

1 Aralık 1920 – Başyazarı Yakup Kadri Karaosmanoğlu olan İkdam gazetesi milli harekete duyarsız kalamayan İstanbul gazetesidir. Gazete 1 Aralık 1920 tarihli "Anadolu'nun iç yüzü" adlı yazısında Milli hareketi ve nedenlerini özetlemiş, 15 Aralık 1920 tarihli "Zavallı İstanbul" adlı yazısında da işgal altındaki İstanbul'un içler acısı halini gözler önüne sermiştir.

 

1 Aralık 1920 – Atatürk'ün, Türk-Sovyet ilişkilerine dair esaslar konusunda Moskova Büyükelçisi Ali Fuat Paşa'ya talimatı. (Talimatın bir özeti de Baku ve Tiflis mümessillerimize iletilmek üzere Doğu Cephesi Komutanlığı'na gönderilmiştir). [Kocatürk]

 

1 Aralık 1920 – Atatürk Moskova Sefiri Ali Fuat Paşa'ya verdiği talimatnamenin 15nci maddesinde; düşmanların 'Türk Milletinin emperyalizme karşı mücadelesinde başarılı olması halinde diğer mazlum milletler de örnek olması'ndan korktuklarını belirtiyor ve Sovyet yetkililere ve sosyal her türlü platformda 'Türk Kurtuluş savaşına yapılacak her türlü yardımın dünya emperyalizmini yıkmak konusundaki öneminin vurgulanmasını" istiyordu. (Sinan Meydan, 1923, 3. Baskı, s.79.)

 

1 Aralık 1921 – Atatürk, cumhuriyet kavramıyla Fransız aydınlarının eserleriyle tanıştı. Montesquieu'yü, J. J. Rousseau'yu okudu. J.J. Rousseau'nun tüm eserlerini okuduğunu 1 Aralık 1921'de TBMM kürsüsünden bile açıkladı. Hatta "Toplum Sözleşmesi"ndeki egemenlik kavramını yeterli bulmayarak gerçek egemenliğin "milli egemenlik" olduğunu söyledi. Atatürk, Türkiye Cumhuriyeti'ni kurarken Fransız modelinden esinlendiğini söylüyordu. Ancak bizim cumhuriyetimizin taklit, kopya bir cumhuriyet olmadığını, hatta Fransız modelini aştığını da ekliyordu: Örneğin TBMM'de yaptığı bir konuşmada, "Kayıtsız şartsız millet egemenliğine" dayanan Türk Devrimi'nin, hükümdarla-millet arasında "kayıt ve şartlar" ile denge arayan Fransız Devrimi'ni aştığını belirtmişti. "Türk demokrasisi (cumhuriyeti), Fransa ihtilalinin açtığı yolu takip etmiş fakat kendisine has seçkin niteliği ile gelişmiştir" demişti.

 

1 Aralık 1921 – Fransızlar, Adana ve Mersin'i Türklere teslim etti. Adana hükümet konağına Türk bayrağı çekildi.

 

1 Aralık 1921 – Meclis oturumlarına davetli olarak izleyen ilk kadın olan Berthe Georges Gaulis oturumu meclis locasından izledi, kaleme aldı. (Sonradan Meclis Gaulis için 2 kez teşekkür önergesi verdi.)

 

1 Aralık 1921 – Atatürk; "Biz hayatını, bağımsızlığını kurtarmak için çalışan ve emek veren zavallı bir halkız. (…) Biz bu hakkımızı koruyabilmek, bağımsızlığımızı güvence altında bulundurabilmek için genel kurulumuzca, ulusal kurullarımızla bizi mahvetmek isteyen emperyalizme karşı ve bizi yutmak isteyen kapitalizme karşı savaşmayı uygun gören bir mesleği izleyen insanlarız." (Sinan Meydan, 1923, 3. Baskı, s.62.)

 

1 Aralık 1921 – Cumhuriyetin "Birinci Adana Serisi pulları", Adana ve çevresinin Fransızlar tarafından tahliyesi üzerine elde bulunan Osmanlı pulları "Adana 1 Kânunuevvel 1337 " (1 Aralık 1921) şeklinde sürşarj edilmek suretiyle tedâvüle çıkarılmıştır. 13 parça puldan meydana gelmektedir.

 

1 Aralık 1921 – Vekiller Heyeti'nin, yetki ve vazifesine dair kanun teklifi münasebetiyle Atatürk'ün Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde konuşması: "…Anayasamızın maddelerini düşünecek olursak, bu kanun, doğrudan doğruya yalnız bizim kafalarımızdan çıkmış bir kanun değildir. Bu kanun, doğrudan doğruya her millet ferdinin kalp ve vicdanında kendiliğinden doğmuş, toplumumuzun yüksek vicdanında belirmiş ve ondan sonra yürürlüğe girmiştir. Zaten, bu münasebetle demin arz etmiştim, kanun, hakikî kanun yalnız böyle olur. Taklit ile kanun olmaz." [Kocatürk]

 

1 Aralık 1921 – Atatürk, TBMM'de yaptığı konuşmada; " Efendiler, bu milleti bugün idam sehpası karşısında bulunduran fiillerin ve hareketlerin kaynağı hayaldir, duygusallıktır". (1923, Sinan Meydan, 3. Baskı., s.264)

 

1 Aralık 1924 – Türkiye ile Estonya arasında dostluk anlaşması imzalandı.

 

1 Aralık 1926 – Türkiye ve Yunanistan arasında yerli halkın mübadelesine dair "ahali değişimi" anlaşması imzalandı. Bu anlaşmada gerginliği azaltamayınca taraflar yumuşadı ve 10 Haziran 1930 tarihinde yeni ve kalıcı bir anlaşma imzalandı. (20. YY. Siyasi Tarihi, Prof. Dr. Fahir Armaoğlu)

 

1 Aralık 1928 – Yeni Türk harflerinin kullanımı yürürlüğe girdi. Gazeteler, mecmualar, levha, tabela ve ilanlar yeni harflerle basılmaya başladı.

 

1 Aralık 1928 – Osmanlı borçlarının tasfiyesine ilişkin anlaşma TBMM'de onaylandı.

 

1 Aralık 1928 – II. İktisat Şurası toplandı (1/14 Aralık 1928).

 

1 Aralık 1928 – Vakit gazetesinin 30 Kasımda başlattığı "Mutlu Çiftler Müsabakası" ilgiyle karşılandı.

 

1 Aralık 1929 – Alman biyografi yazarı Emil Ludwig'in Ankara'dan ayrılırken gazetecilere demeci: "Gazi Hazretleri ile görüşmem o kadar kıymetlidir ki, bunu bir iki kelime ile sınırlamak imkânı yoktur. Bütün dünya Gazi Hazretleri'nin yalnız faaliyetini bilirler. Fakat, ben kendileri ile görüşürken dünyanın meçhulü olan diğer bir meziyetini keşfettim. Gazi Hazretleri eylem adamı oldukları kadar da bir düşünürdürler."

 

1 Aralık 1930 – Atatürk'ün Ege vapuruyla Trabzon'dan İstanbul'a gelişi.

 

1 Aralık 1931 – Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti'nin yayın organı aylık "İktisat ve Tasarruf" dergisinin ilk sayısı "İlk hedef Akdeniz'di, ikinci hedef İktisat" manşetiyle yayınlandı. (Yayın müdürü Dr. Vedat Nedim (Tör)) (Derginin her sayısında yerli malı kullanımı ve tasarruf teması işlendi.) (Akl-ı Kemal, c.3, Sinan Meydan)

 

1 Aralık 1933 İktisat Vekaleti'nin hazırladığı, T.C. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı Başbakanlığa sunuldu.