Tarihte bugün Atatürk

 

01 HAZİRAN

 

1 Haziran 1896 – I. Van isyanı. Ermeniler Van'da isyan ettiler.

 

1 Haziran 1911 – Türk Hava Kuvvetleri kuruldu. (Kıtaat-ı Fenniye ve Mevaki-i Müstahkame) TÜRK HAVA KUVVETLERİ GÜNÜ. Yurt dışına pilotaj eğitimine seçim için de sınav yapıldı. Fesa Bey ve Yusuf Kenan Fransa'ya gönderildiler. Havacılık işleriyle uğraşmak üzere Genelkurmay'dan Süreyya Bey memur edildi. Harbiye Nazırı (Savaş Bakanı) Mahmut Şevket Paşa'nın, "uçak satın almak, pilot yetiştirmek ve hava tesisleri yaptırmak için görevlendirdiği Kurmay Yarbay Süreyya (İlmen) Bey'in, bu işlerin "Teknik Birlikler ve Müstahkem Mevkiler Müfettişliği"ne bağlı olarak yapılması önerisinin uygun görülmesiyle, söz konusu müfettişliğin 2. şubesinde bir "Tayyare Komisyonu" kuruldu. Bu komisyonun kuruluşu, aynı zamanda Türk Hava Kuvvetlerinin kuruluş tarihi olarak benimsendi.

 

1 Haziran 1911 – Harbiye Bakanlığı bünyesinde "Fen Kıtaları Müstahkem Genel Müfettişiliği" kuruldu ve Türk ordusu içinde Hava Kuvvetlerinin temeli atılmış oldu. (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

1 Haziran 1915 – Mustafa Kemal'in harp meydanında albaylığa terfi etmesi.

 

1 Haziran 1915 – Harbiye Nazırı ve Başkomutan Vekili Enver Paşa'nın, albaylığa yükselişi nedeniyle Atatürk'e tebrik telgrafı: "Yeni rütbenizi tebrik ederim. Bu terfi, görmekte olduğunuz büyük ve fedakârane hizmetlerinize karşılık bir mükâfat değil, ancak, memlekete daha mühim ve ordumuza daha kıymetli hizmetler görebilecek mevkilere erişmek için, geçilmesi gereken bir basamaktır."

 

1 Haziran 1915 – Atatürk'ün, -180 rakımlı tepe üzerindeki- 19. Tümen Karargâhı'na gelen 5. Ordu Kurmay Başkanı Albay Kâzım (inanç) Bey'e -Liman von Sanders'e iletilmek üzere- "Kuzey Grubu" cephesinin düzeni, emir ve komutası hakkında görüşlerini açıklaması. [Kocatürk]

 

1 Haziran 1916 – 2. Ordu Komutanı Ahmet İzzet Paşa ve Kurmay Başkanı İsmet (İnönü) Bey'in, 16. Kolordu Karargâhı'na gelerek Atatürk'ü ziyareti.

 

1 Haziran 1917 – Atatürk'ün, akşamüzeri, hasta olan 2. Ordu Sağlık İşleri Başkanı Yarbay Dr. Hüseyin Bey'i evinde ziyareti.

 

1 Haziran 1919 – Türkiye-Havas-Reuter Ajansı'nın, "İstanbul'da toplanan Saltanat Şûrası'nda, heyet-i umumiyenin fikri, Türkiye'nin Büyük Devletler'den birinin yardımını temin merkezindedir" şeklinde haberinin Anadolu'ya tamimi üzerine, Atatürk'ün Havza'dan Sadrazam'a yazısı: "Milletin, millî bağımsızlığı korumaya kararlı olduğu ve bütün meşum sonuçlara karşı en son fedakârlığı göze aldığı ve millî vicdanı temsil etmeyen haberlerin endişe verici akisler doğurduğu."

 

1 Haziran 1919 – Damat Ferit hükümeti Paris Barış Konferansı'na davet edilmesi.

 

1 Haziran 1919 – Ödemiş'in Yunanlılar tarafından işgal edilmesi.

 

1 Haziran 1919 – Mebuslar meclisinde Mustafa Kemal ve müfettişlik karargahına maaşlarının yarısı kadar zam yapılması ve hak ettikleri tahsisatın yarısı kadar ödeme yapılması karara bağlandı. (57.269 kuruş)

 

1 Haziran 1919 – Mustafa Kemal'in müfettişlik bölgesindeki valiliklere ve mutasarrıflıklara ' Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti faaliyet ve teşkilatlanmasına dair rapor isteyen' yazısı.

 

1 Haziran 1919 – Mustafa Kemal Paşa'nın Erzurum'daki 15nci Kolordu, Samsun'daki 3ncü Kolordu ve Diyarbakır'daki 13ncü Kolordu Komutanlıklarına, Konya'daki 20nci Kolordu Komutanından edindiği bilgileri ve durumu bildiren telgrafı. (Nutuk)

 

1 Haziran 1919 – Mustafa Kemal'in Trabzon valiliğine ' Trabzon Ademi Merkeziyet Cemiyeti'nin teşkilat ve faaliyetlerinin bildirilmesini isteyen' yazısı.

 

1 Haziran 1919 – İtalyanların Milas'ı işgali.

 

1 Haziran 1919 – Albay Kazım Bey'in (Özalp) Balıkesir'deki 61. Fırka Komutanlığı görevine başlaması.

 

1 Haziran 1920 Başkan W. Wilson'un, Ermeni mandası önerisini Amerikan senatosu reddetti.

 

1 Haziran 1920 – Atatürk'ün, Kâzım Karabekir'e telgrafı: "Doğu harekâtı hakkındaki 30.5.1920 tarihli telgrafınız Vekiller Heyeti'nde görüşülmüş, gerekçesi tetkik edilmiş ve askerî birliklerimizle harekete geçmek suretiyle Ermenistan seferine başlama zamanının gelmemiş olduğuna karar verilmiştir."

 

1 Haziran 1920 – Atatürk'ün, Samsun Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanlığı'na, milletvekili seçiminin bu derece gecikmesi sebeplerinin ve sorumlularının isimlerinin bildirilmesini isteyen telgrafı. [Kocatürk]

 

1 Haziran – 8 Eylül 1920 – Milli aşireti isyanı. (Viranşehir yakınlarında Cibranlı Halit Bey Kürt aşiretlerini isyana çağırdı. Fransızlarla görüşüp Siverek'e ilerledi. 19 Haziran'da kuşatıldılar. İsyancılar Suriye'ye kaçtı. Bir ay sonra yine Viranşehir'e saldırdılar. Karakeçili aşireti ileri gelenlerini katlettiler. İsyan 8 Eylül tarihinde bastırıldı.)

 

1 Haziran 1921 – İtalyanların Antalya dolaylarını boşaltmaları. İtalyanlar askerlerini çekmeye devam ediyor. Antalya ve çevresini boşaltılmaya başladı.

 

1 Haziran 1921 – İnegöl'de Sovyetler Birliği'nden gelen silah ve cephane, Yunanlıların baskınından çekinildiği için elden ele taşınarak, saklandı.

 

1 Haziran 1924 – 1924 – Milli Mücadele aleyhine faaliyet gösterdikleri gerekçesiyle, aralarında gazeteci, yazar, şair ve askerlerin bulunduğu 150 kişi tesbit edildi. Milli Mücadele aleyhinde çalışmaları nedeniyle, Lozan Antlaşması'na bağlı genel af beyannamesinin dışında bırakılan 150 kişinin yurt dışına çıkarılması konusunda Bakanlar Kurulu karar verdi.

 

1 Haziran 1924 – Vatan gazetesi haberi; "Fikriye Hanım 30 Mayıs 1924'de intihar etti."

 

1 Haziran 1926 – Atatürk'ün, Bursa'da, yüz yirmi yaşlarında bulunan Zaro Ağa'yı kabulü.

 

1 Haziran 1926 – Atatürk'ün, Bursa'da gece, Doğu Musiki Heyeti'nin konserini izlemesi.

 

1 Haziran 1926 – Cumhuriyet Türkiye'sinin "3'üncü Londra Baskısı Posta Pulları" serisi tedavüle çıktı. Pulların üzerinde lâtin harfleri ile TURK POSTALARI ifadesi yer almaktadır.

 

1 Haziran 1927 Devlet Demiryolları ve Limanları İdaresi kuruldu. Devlet Demiryolları ve Limanları İdare-i Umumiyesi kuruldu.

 

1 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Torbalı ve çevresindeki deprem nedeniyle İzmir Valiliği'ne telgrafı: "…Memleketin her tarafından üzüntü ve ıstıraba iştirak haberleri alıyorum. Bu müşterek ıstırap ve hassasiyet, teselliyi gerektiren bir harekettir."

 

1 Haziran 1929 Türk harfleri devlet işlerinde zorunlu olarak kullanılmaya başlandı. 1 Kasım 1928'de 1353 sayılı yasa ile Latin harflerine geçiş kanunlaşmıştı. Buna göre harf değişimleri en geç bu tarihe kadar bitirilecekti. (Türkiye üzerine notlar, Metin Aydoğan)

 

1 Haziran 1930 – Resmi ve özel bütün kurumlarda Arap harflerinin kullanılış izni sona erdi. (1 Kasım 1928 tarihli Yeni Türk Harflerinin Kabul ve Tatbiki Hakkındaki Kanun gereğince, devlet muamelelerinde ve kayıtlarda tamamen yeni harfler kullanılmaya başlandı.)

 

1 Haziran 1930 – İstanbul'da Galata Köprüsü'nde 85 yıldır alınan geçiş ücreti kaldırıldı. İstanbul'da Galata Köprüsü'nden geçenlerden alınmakta olan ve 'mururiye' adı verilen geçiş ücreti kaldırıldı. Köprü 1845'te açıldığında, geçiş tarifesi yayalar için 5 para, hamallar için 10 para, yüklü arabalar için 5 kuruş, yüklü beygirler için 40 para, koyunlar için 3 para olarak belirlenmişti.

 

1 Haziran 1931 – Bursa-Mudanya demiryolu devlet tarafından satın alındı. 42 kilometre uzunluğundaki hat işletmeye 1892 yılında açılmıştı.

 

1 Haziran 1932 – Maliye Bakanlığı'na bağlı Tekel Genel Müdürlüğü kuruldu.

 

1 Haziran 1935 – Atatürk'ün, akşamüzeri Florya'dan Dolmabahçe Sarayı'na dönüşü.

 

1 Haziran 1936 – Atatürk'ün, akşamüzeri Sakarya motoruyla Yalova'dan İstanbul'a hareketi, Florya'ya gelerek geceyi burada geçirmesi.

 

1 Haziran 1936 – T.B.M.M'de "Bankalar Kanunu" kabul edildi.

 

1 Haziran 1937 – Atatürk'ün, Çankaya'da Sovyet Büyükelçisi Karsky'nin güven mektubunu kabulü.

 

1 Haziran 1938 – Devlet tarafından Cumhurbaşkanı için satın alınan Savarona yatının İstanbul'a gelişi.

 

1 Haziran 1938 – Atatürk, Hatay'ı anavatana kavuşturan seyahatinin dönüşünde bakanlar kuruluna son kez başkanlık etti. (Sonraki tarihlerde 3 Mayıs 1938'de ikinci komaya girene dek her hafta cuma günü Dolmabahçe veya Savarona'da Başbakan'ı kabul edip bilgi alacaktır.)

 

1 Haziran 1938 – Atatürk, hekimlerin tavsiyesi üzerine Savarona yatında dinlenmeye başladı. Atatürk'ün, saat 15.30.'da Savarona yatına geçişi (Atatürk, bu tarihten 25 Temmuz 1938 gününe kadar yatta kalmıştır). [Kocatürk] Atatürk 1 Haziran 1938 günü saat 15.30'da yanında Hasan Rıza Soyak, Salih Bozok, Kılıç Ali ve Yaver Celal olduğu halde, Acar motoru ile Savarona Yatı'na gelmiştir. Atatürk evvelce planları görmüş ve yatı çok beğenmişti. Son zamanlarda giderek artan rahatsızlığı nedeniyle pek sevdiği bu yatta çoğu zamanını yatakta geçirdi. Bir gün şöyle dedi: -Bir çocuk oyuncağını bekler gibi bu yatı beklemiştim. Mezarım mı olacak bu tekne benim? Atatürk'ün Savarona'da geçirdiği altı hafta boyunca, kabine toplantıları düzenlendi, Romanya Kralı Carol da dahil olmak üzere önemli konuklar, devlet başkanları ağırlandı.

 

1 Haziran 1938 – Atatürk'ün ölümcül hasta olduğu sırada 1 Haziran 1938 Çarşamba günü saat 6.30'da Florya önlerinde demirleyen Savarona, aynı gün saat 12.30'da hareket ederek 13.45'de Dolmabahçe Sarayı'nın önünde demirlemiştir.