Tarihte bugün Atatürk

 

01 MART

 

1 Mart 1914 – Mustafa Kemal'in yarbaylığa terfi etmesi. "1 Mart 1914 Tarihinde Balkan Harbi'ndeki hidemat-ı hasenesinden dolayı kaymakamlığa terfi etmiştir."

 

1 Mart 1914 – Mustafa Kemal'e Lejiyon Donör Şövalye nişanı verilmesi.

 

1 Mart 1916 – Doğu cephesinde, Rusların Bitlis'i işgali.

 

1 Mart 1919 – Paris Konferansı'nda, İngiliz ve Fransız delegeleri, Anadolu'da Yunanlılara arazi verilmesini önerdi.

 

1 Mart 1920 – Kürt Şerif Paşa'mn Paris'te Nubar Paşa ile imzaladığı Kürt-Ermeni Antlaşması'na karşı tepkiler büyüyor. Siverek, Kahta, Silvan, Van, Hakkari ve Derik'ten çekilen telgraflarda Kürt Şerif Paşa'nın Kürtleri temsil etmediği bildirildi.

 

1 Mart 1920 – Atatürk'ün, İstanbul'da bulunan İtilâf Devletleri temsilcilerine ve Amerika Yüksek Komiseri Amiral Bristol'e, Anadolu'da Ermenilerin öldürüldüğüne dair gerçek dışı haberleri yalanlayan yazısı: "…Bu uydurma Ermeni kırımı meselesi ve tüm dünyayı aldatmak için yaratılan bu kin ve hırs ürünü propagandaların niteliği hakkında uygarlık ve insanlık dünyasının bir kere daha aydınlatılması ve bu suretle haksızlığa uğramış Türk milletinin iğrenç ve alçakça bir suçlamadan arındırılması için İtilâf Devletleri ile Amerika hükümetinin adaletseverlik duygularına müracaat ediyoruz."

 

1 Mart 1920 – Albay İsmet (İnönü) Bey'in Atatürk'ün 25.2.1920 tarihli yazısına İstanbul'dan cevabı: "…İtilâf Devletleri gene iç anlaşmazlığı artırma ve Kuva-yi Milliye aleyhtarlığını cesaretlendirme ve kuvvetlendirme için pek ziyade faaliyete başlamışlardır. Bizim karşı önlemlerimiz silâh ve cephaneden başka subay, paraca Anadolu'yu destekleme, Kuva-yi Milliye aleyhtarlığını gizli ve açık şekilde takip ve ortadan kaldırma, Rusya'dan hiç olmazsa doğru bilgi elde edilmesini temin etmektir."

 

1 / 2 Mart 1920 – Mustafa Kemal Paşa'nın, I. Kolordu Komutanlığına, İngilizlere silah teslim edilmemesi ve silah depolarının i bölgelere taşınmasına ilişkin telgrafı. [Kocatürk]

 

1 Mart 1921 – Albay ismet İnönü, 1. İnönü zaferi sonrası generalliğe yükseltildi.

 

1 Mart 1921 – Afganistan Ankara hükümetini tanıyan ilk ülke oldu. Ankara ile Afgan hükümeti arasında ittifak antlaşması imzalandı. Moskova'da Yusuf Kemal Bey başkanlığındaki TBMM Hükümeti temsilcileriyle Afganistan Temsilcisi arasında bir anlaşma imzası. Afganistan Barışı. TBMM hükümetini Rusya'dan sonra tanıyan Afganistan ile yapılan barış. Moskova'da yapılan bu barışa göre doğu uluslarının kurtuluşlarını tanımaya, emperyalist bir devletin tecavüzünü defetmeye, Afganistan'ı tam manası ile tanımaya, kültürel yardım olarak Afganistan'a subay ve öğretmen göndermeyi Türkiye kabul etmiştir.

 

1 Mart 1921 – İsmet İnönü'nün Mirliva (General) rütbesine yükseltilmesi.

 

1 Mart 1921 – Mustafa Kemal, 1 Mart 1922 tarihinde Meclis'in 3. toplanma yılını açarken yaptığı konuşmada, 1920 senesinde 260 olan hekim sayısının 312 ye yükseltildiğini belirttikten sonra, sağlık ve sosyal yardım hususunda takip edilen hedefi; milletimizin sıhhatinin korunması ve güçlendirilmesi, ölümlerin azaltılması, nüfusun arttırılması, toplumsal ve bulaşıcı hastalıkların tesirsiz hale getirilmesi ve bu suretle millet fertlerinin dinç ve çalışmaya kabiliyetli sağlam bir bedene sahip olarak yetiştirilmesi şeklinde açıklamıştır.

 

1 Mart 1921 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci devre ikinci toplantı yılını açış konuşması: "…Bugün anlaşılmıştır ki, Sevr Antlaşması hükümleri Türkiye'ye zorla uygulanamaz. Efendiler, mağlup sıfatıyla 1918 ateşkes antlaşmalarını imzalamış olan milletler arasında bu neticeye ancak Türkiye, izlediği siyasetinin uzak görürlüğü ve silâhlarının kuvveti sayesinde erişmiştir." [Kocatürk]

 

1 Mart 1921 – Atatürk'ün, Londra'da bulunan Ankara Heyeti Başkanı Bekir Sami Bey'e, İngiltere'ye ödün verilmemesi hususunda gizli telgrafı: "…Ekselansınıza ve başkanlığınızdaki kurula verilen yetkiler, Misak-ı Millî'nin saptadığı sınırları aşamaz."

 

1 Mart 1921 – Türk – Afgan dostluk anlaşması Moskova'da bulunan Afgan heyetiyle imzalandı.

 

1 Mart 1921 – Türk – Afgan anlaşmasıyla bu iki mazlum millet birbirini tanıdı. Böylece Türkiye'yi ilk tanıyan devlet Afganistan oldu. (Sinan Meydan, 1923, 3. Baskı, s.66.)

 

1 Mart 1921 – Mustafa Kemal'in Türkiye Büyük Millet Meclisinin birinci devre ikinci toplantı yılını açış konuşması: "… Bugün anlaşılmıştır ki Sevr Anlaşması hükümleri Türkiye'ye zorla uygulanamaz. …"

 

1 Mart 1922 - T.B.M.M. 3'üncü toplantı yılına başladı.

 

1 Mart 1922 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci devre üçüncü toplantı yılını açış konuşması: "…Efendiler! Büyük Millet Meclisi Hükümeti, Türkiye ve Türkiye halkının devamını ve bağımsızlığını temine çalışıyor. Çünkü Türkiye'nin asıl sahibi, meşru ve gerçek sahibi olan Türkiye halkının kesin arzu ve iradesi bu yoldadır."

 

1 Mart 1922 – Rauf Bey, Meclis ikinci başkanı oldu.

 

1 Mart 1922 – Kamutay'ın (Büyük Millet Meclisi'nin) üçüncü toplantı yılını açarken bu konuda şunları söylemiştir : "Bugünkü mücadelelerimizin hedefi tam bağımsızlıktır. Bağımsızlığın bütünlüğüyse ancak mali bağımsızlıkla olanaklıdır. Bir devletin maliyesi bağımsızlıktan yoksun olunca o devletin bütün yaşam kollarında bağımsızlık felce uğramıştır. Çünkü her devlet organı ancak maliye gücüyle yaşar. Mali bağımsızlığın korunması için ilk koşul, bütçenin ekonomik bünyeyle orantılı ve denk olmasıdır. Dolayısıyla, devlet bünyesini yaşatmak için dışarıya başvurmaksızın ülkenin gelir kaynaklarıyla yönetimi sağlamak çare ve önlemini bulmak gerekli ve olanaklıdır."

 

1 Mart 1922 – Atatürk Meclis açış konuşmasında; "Bugünkü mücadelemizin amacı tam bağımsızlıktır. Tam bağımsızlık ise ancak ekonomik bağımsızlık ile mümkündür. Bir devletin maliyesi bağımsızlıktan yoksun olunca bütün hayati bölümlerinde bağımsızlık felç olur. Çünkü her devlet organı ancak maliye ile yaşar." (1923, Sinan Meydan, 3. Baskı., s.300)

 

1 Mart 1923 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin birinci devre dördüncü toplantı senesini açış söylevi: "…Bilinmektedir ki izlediğimiz siyaset, barışçı siyasettir. Memleketimizi hiçbir hak ve adalete dayanmayarak çiğnemek ve çiğnetmek girişimi muzaffer ordumuzun fedakârane gayretiyle lâyık olduğu başarısızlığa uğratılmış ve milletimiz, tarihin nadir kaydettiği bir zafer kazanarak sevgili yurdumuzu kurtarmıştır."

 

1 Mart 1923 – Atatürk meclis konuşmasında son bir yıl içinde vakıf bakanlığınca 126 cami ve mescidin, 31 medrese ve okulun, 22 suyolu ve çeşmenin, 175 gelir getiren yerin (imaret) ve 26 hamamın onarıldığını söyledi.

 

1 Mart 1923 – Lâtife Hanım'ın, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Atatürk'ün dördüncü toplantı yılını açış konuşmasını izlemesi.

 

1 Mart 1923 – Atatürk'ün, "İstanbul Türk İzciler Ocağı"nın Başkanlığını kabulü nedeniyle İstanbul Valiliği'ne telgrafı: "Vatana yüksek karakterli ve sağlam ruhlu gençler yetiştirmesini temenni ettiğim İstanbul Türk İzciler Ocağı'nın Başbuğluğu'nu büyük bir iftihar hissiyle kabul ediyorum. Genç arkadaşlarıma teşekkür ve selâmlarımın ulaştırılmasını rica ederim." [Kocatürk]

 

1 Mart 1923 – Ali Fuat Paşa yeniden, TBMM başkanı oldu.

 

1 Mart 1923 – Atatürk; "Efendiler, geçen yıl içinde Vakıf Bakanlığı, dini yapılar ve hayır kurumlarının onarım ve inşaatında oldukça önemli bir çalışma yapmıştır. Yapılan onarım içinde ülkemizin çeşitli yerlerinde olmak üzere 126 cami ve mescidi şerif ile 31 medrese ve okul, 22 suyolu ve çeşme, 175 gelir getiren yer ile 26 hamam bulunmaktadır" 1 Mart 1923 – Atatürk, 1 Mart 1923'te yaptığı Meclis konuşmasında bir yıl içinde 126 tarihi cami ve mescidin onarıldığını belirtti. (Atatürk'ün Bütün Eserleri, C. 15, s. 175). CHP; Atatürk ve İnönü, 1935'ten sonra da cami tamirlerine devam etti. 1937'de mecliste Vakıflar Genel Müdürlüğü'nün bütçesi tartışırken tamir edilen camilerden de söz edildi.

 

1 Mart 1923 – Atatürk konuşmasında şehitlerimizin çocuklarına on beş bin kitap dağıtılmasını istedi. (1923, Sinan Meydan, 3. Baskı., s.458)

 

1 Mart 1924 – Cumhuriyetin ilk bütçesi yürürlüğe girdi. (118.254.222 lira.) Adalete 4,5, içişlerine 15, sağlığa 2,2, eğitime 6,1, bayındırlığa 14 ve savunmaya 33 milyon lira ayrılmıştı. (Türkiye üzerine notlar, Metin Aydoğan)

 

1 Mart 1924 – Eğitim sisteminin millilik ilkesine dayanması prensibi, Atatürk'ün ana hedeflerinden birini teşkil etmektedir. Bu yüzden Atatürk, 1 Mart 1924'te T.B.M.M.'nin açış konuşmasında, eğitim sisteminin her bakımdan millî nitelikli bir siyasetle belirlenmesi talimatını şu sözlerle vermiştir: "Türkiye'nin terbiye ve maarif siyasetini her derecesinde, tam bir vuzuh ve hiç bir tereddüte yer vermeyen sarahat ile ifade etmek ve tatbik etmek lâzımdır. Bu siyaset, her manasıyla, millî bir mahiyette belirtilmelidir."

 

1 Mart 1924 – Gazi Mustafa Kemal, T.B.M.M.'nin açış konuşmasında, öğretimin birleştirilmesi ve ordunun siyasetten ayrılmasının gereğine işaret etti.

 

1 Mart 1924 – Gazi Mustafa Kemal'in Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni açışı ve Halifeliğin kaldırılması ile öğretimin birleştirilmesi gereğini konuşmasında belirtmesi.

 

1 Mart 1924 – Cumhurbaşkanı Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ikinci devre ikinci toplantı yılını açış konuşması: "…İslâm dinini, asırlardan beri alışılageldiği şekilde bir siyaset vasıtası mevkiinden uzaklaştırmak ve yüceltmek gereğini görüyoruz. Mukaddes ve tanrısal inançlarımızı ve vicdanî değerlerimizi, karanlık ve kararsız olan ve her türlü menfaat ve ihtiraslara görünüş sahnesi olan siyasiyattan ve siyasetin bütün kısımlarından bir an evvel ve kesin şekilde kurtarmak, milletin dünyevî ve uhrevî saadetinin emrettiği bir zorunluluktur. Ancak bu suretle İslâm dininin yüksekliği belirir." [Kocatürk]

 

1 Mart 1925 – Hükümet kararıyla lağvedilen Tütün Rejisi Fransızlardan satın alındı. Tütün rejisinin Fransızlardan alınmasına ilişkin kanun mecliste kabul edildi.

 

1 Mart 1925 – Atatürk'ün, Şeyh Sait isyanı ve destekçilerine karşı Darülfünun adına lanet ve kınama hislerini bildiren İstanbul Darülfünun Emini İsmail Hakkı (Baltacıoğlu) Bey'e cevap telgrafı: "…Büyük milletimizin insan gücü dışında uzun ve ciddî mücadelesinin ve pek yüksek fedakârlıklarının mutlu sonucu olan inkılâp aleyhine ne şekil ve surette olursa olsun belirecek eğilim ve girişimlerin umumî nefret ve mukavemetle karşılanacağı tabiî idi. Birkaç günden beri bunun en açık ve soylu işaretlerini görmekle övünüyoruz."

 

1 Mart 1925 – Atatürk'ün, Şeyh Sait isyanı'nı kınayan ve inkılâplara bağlılığını bildiren Trabzon halkına telgrafı: "…Muhterem halkımızın her taraftan yükselen hararetli lanet ve nefret hislen karşısında gerici zihniyet girişimlerinin ebediyen eriyeceğine itimadım tamdır." [Kocatürk]

 

1 Mart 1925 – Atatürk'ün, yakın bir arkadaş grubunu, Anadolu Ajansı'nı Batılı anlamda bir haber ajansı kimliğine kavuşturmakla görevlendirmesiyle 1 Mart 1925'te "Anadolu Ajansı Türk Anonim Şirketi" kuruldu. O tarihlerde, Batı ülkelerinde bile örneği görülmeyen böyle bir yapılanmayla Anadolu Ajansı, özerk statüye kavuştu. Anadolu Ajansı, 1 Mart 1925'te Devletin %40 hissedarı olduğu bir anonim ortaklık haline getirilmiştir. Merkezi Ankara'da bulunan Anadolu Ajansı; genel müdürlük birimleri dışında, yurt içinde halen 22 bölge ve büro müdürlüğü ile hizmet vermektedir.

 

1 Mart 1926 – Ceza hukuku alanında yeni düzenlemeler getiren, 1889 İtalyan Zanardelli yasası temel alınarak hazırlanan yeni Türk Ceza Kanunu TBMM'de kabul edildi. Yeni "Türk Ceza Kanunu" kabul edildi.

 

1 Mart 1926 – Atatürk'ün, Ankara'da açılan Devlet Resim Sergisi'ni ziyareti ve serginin açılışı nedeniyle düzenlenen çayda bulunması.

 

1 Mart 1928 – Âli İktisat Meclisi çalışmalarına başladı.

 

1 Mart 1930 – Türkiye ile Büyük Britanya arasında Ankara'da "Ticaret ve Seyrisefain Sözleşmesi" imzalandı.

 

1-5 Mart 1930 – Atatürk, Fahrettin Altay Paşa, İçişleri Bakanı Şükrü Kaya Bey ve Afet İnan Hanımefendi ile birlikte İzmir'de.

 

1 Mart 1931 – Atatürk'ün, Konya'da Ordu Müfettişi Fahrettin (Altay) Paşa'yı, daha sonra Kolordu Komutanlığı'nı ziyareti, akşam Konya'dan Afyon'a hareketi.

 

1 Mart 1932 – Atatürk'ün, akşamüstü otomobille Bakırköy ve Şişli taraflarında bir gezinti yapması.

 

1 Mart 1935 – Atatürk'ün TBMM'de dördüncü defa Cumhurbaşkanı seçilmesi.

 

1 Mart 1935 – Yeni hükümeti kurma görevi tekrar İsmet İnönü'ye verildi.

 

1 Mart 1935 – İlk kadın milletvekillerinin katıldığı beşinci dönem T.B.M.M çalışmalarına başladı. 1 Mart 1935 yılında toplanan TBMM'de tam 18 kadın milletvekili yer aldı.

 

1 Mart 1935 – Atatürk'ün, dördüncü defa Cumhurbaşkanı seçilmesi üzerine Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde ant içmesi ve konuşması: "…Bu içtiğim antla üzerime aldığım onurlu görevin, kutsal olduğu kadar ağır da bulunduğunu pek iyi anlıyorum. Buna benim özel gücüm, ancak sizin, seçkin arkadaşlarımın ayrılmaz birliği ve arasız yardımı ile yetebilir. Bu değerli güvencin benden esirgenmeyeceğine inancım büyüktür."

 

1 Mart 1935 – Kayseri'de Atatürk Heykeli'nin törenle açılışı.

 

1 Mart 1935 – Açılan Beşinci Meclis'in albümünde tam 17 kadın milletvekilinin fotoğrafı vardı.