Tarihte bugün Atatürk

 

02 EKİM

 

2 Ekim 1915 – Atatürk'ün, Anafartalar'da, 12 Tümen cephesine gidişi.

 

2 Ekim 1917 – Başkomutan Vekili Enver Paşa'nın, Atatürk'ün 30 Eylül 1917 tarihli telgrafına cevabı: "Sina cephesinin iki ordu bölgesine ayrılmasını pek tabiî bulurum. …Bundan başka Sina cephesinde bulunacak kıtaların harekâtını sevk ve idare etmekle görevlendirilmiş olan Mareşal Falkenhayn Paşa'nın, söz konusu harekâtın muvaffakiyetle neticelenmesi için en doğru karar ve önlemleri alacağına eminim. Bu husustaki itimadıma zatıâlinizin de iştirak buyurmanızı rica ederim." (Enver Paşa 2 Ekim 1917 tarihli yazısında, 100 km'lik bir cephenin iki mıntıkaya taksiminin tabiî olduğunu, cephenin idaresine memur edilen Mareşal Falkenhayn'ın isabetli kararlar alacağı kanaatine katılmasını Mustafa Kemal'den rica eder.)

 

2 Ekim 1917 – Yıldırım Orduları Grubu Komutanı Mareşal Falkenhayn'ın, Atatürk'e yazısı: "…Sina cephesinde görev almakta tereddüt etmekte ısrar buyurup buyurmadığınız hakkında acele cevap verirseniz zat-ı devletlerine pek müteşekkir kalacağım."

 

2 Ekim 1919 – Damat Ferit Paşa'nın istifası üzerine Ali Rıza Paşa'nın kabine kuruşu. (Bu kabinede Harbiye Nazırlığı'na Cemal (Mersinli) Paşa getirilmiştir).

 

2 Ekim 1919 – Mustafa Kemal, İstanbul Belediyesine mektup yazarak, İstanbul ahalisini Anadolu'daki mücadeleye çağıran beyannamesini yayınladı.

 

2 Ekim 1919 – Atatürk'ün, İstanbul Belediyesi'ne yazısı ve Anadolu hareketinin manasını izah ile İstanbul'u da bu mücadeleye katılmaya çağırması: "Şimdiye kadar bütün mukadderatımızı payitaht idare ediyor ve millet ve memleketimizi kurtaracak girişimler Anadolu'dan değil, hemen daima İstanbul'dan çıkıyordu. Payitahtın bugün maruz olduğu tehlikeleri göz önüne alan Anadolu, mevcut şartlar altında İstanbul'dan kurtuluşu ümit etmek imkânı olmadığını gördüğünden yasal hukukumuzun savunulmasının kendi üzerine düştüğünü takdir edip vazifesini yapmaya başlamıştır. …Anadolu, bugün İstanbul'un da bir millî vazifesi bulunduğu kanaatindedir. Ve bu vazife de payitahtın her tarafında millî örgüt merkezleri kurarak maddeten ve manen Anadolu millî hareketine katılmak ve baykuş edasıyla milletin mukadderatı üstünde durmakta olan mevcut hükümeti artık bu milletin başından gitmeye her surette davet etmektir."

 

2 Ekim 1919 – Atatürk'ün, İzmit Mutasarrıfı Ali Suat ile telgraf görüşmesi: (Mutasarrıfın "Bendeniz, her kim ve her ne için olursa olsun neticesi meçhul bir maceraya başkalarını sevk etmeyi doğru görmem. Hükmüm bu hususta yalnız kendime geçer. Bu sebeple ileriyi görerek yavaş ve tedbirli davranılması taraftarı olduğumu tecrübem üzerine arz ederim(!)" görüşüne Atatürk'ün cevabı: "Zatıâlinize pek içtenlikle ve fakat, bütün kesinliği ile şunu arz ederim ki, zatıâliniz şu anda Ferit Paşa Kabinesi'ne itimat beslemiyorsanız bunu. Dahiliye Nezareti'ne resmen bildirmelisiniz. Eğer milletin hükmü ve arzusuna aykırı olarak Ferit Paşa Kabinesi'ne itimadınız mevcut ise, İzmit'in muhterem halkını millî, yasal hareketinde serbest bırakmak üzere derhal yerinizi terk ile İstanbul'a hareket ediniz!" [Kocatürk]

 

2 Ekim 1919 – İstanbul'da tersane işçileri greve başladı.

 

2 Ekim 1919 – Ankara telgrafçılarının Mustafa Kemal Paşa'ya 15.40'da Damat Ferit Paşa'nın sağlık (!) durumu nedeniyle istifa ettiğini, kabineyi kurma görevinin Tevfik Paşa'ya verileceğinin haber alındığını bildiren telgrafları. (İstifa haberi doğrudur ancak kabine kurma görevi Tevfik Paşaya değil Orgeneral (Birinci Ferik) Ali Rıza Paşa'ya verilmiştir.) (Nutuk)

 

2/3 Ekim 1919 – Mustafa Kemal Paşa'nın Damat Ferit Hükümetinin düştüğünü, Ali Rıza Paşa hükümetinin kurulmakta olduğunu millete duyurması. (Nutuk)

 

2 Ekim 1920 – Yunanlıların İznik'i işgali.

 

2 Ekim 1920 – Konya'da Delibaş Mehmet Ayaklanması çıktı. Konya'da Delibaş Mehmet'in önderliğindeki ayaklanmacılar, Çumra'yı ele geçirdi. (Düzce ve Yozgat ayaklanmalarının tamamen bastırılmasından kısa bir süre sonra, Konya bölgesi isyan etti. İsyan için gerekli zemin Vali Cemal Bey zamanında, Sait Molla, Zeynelabidin ve Rahip Frew tarafından hazırlanmış, fakat Refet Bey'in bölgeye gelmesi ve Bozkır isyanının önlenmesi ile nisbi bir sükûna kavuşmuştu. Ancak Teali-i İslâm ve İngiliz Muhipleri Dernekleri ile Hürriyet ve İtilâf Fırkası'nın bölgede millî hareket karşıtı faaliyeti el altından devam etmekteydi. Bunun sonucunda, isyan 2 Ekim 1920‟de patlak verdi. Ayaklanmanın başında daha önceki Bozkır isyanına katılan Delibaşı Mehmet vardı. Delibaşı çoğu asker kaçağı Türkmenlerden beş yüz kişi ile belirtilen tarihte Çumra'yı bastı. Durumu öğrenen gözü pek bir kimse olan Vali Haydar Bey, bir taraftan acele yardım isterken, diğer taraftan Alaaddin Tepesi çevresinde, savunma önlemleri aldı. Padişah yanlılarının yoğun propagandası etkisinde kalan bölgede ayaklanma hızla gelişti. Asiler 3 Ekim'de Konya'yı ele geçirdiler ve hükümete el koydular. 4 Ekim'de Vali teslim olmak zorunda kaldı. İsyan Koçhisar, Karapınar, Karaman, Ilgın, Akşehir, Seydişehir, Beyşehir, Akseki, Manavgat ve Alanya'ya kadar yayıldı. Mustafa Kemal, Albay Refet Bey'i isyanı bastırmakla görevlendirdi. Refet Bey 6 Ekim'de Konya'yı Delibaşından kurtardı ve hızlı bir takip hareketi ile Çumra, Bozkır, Seydişehir, Beyşehir'i asilerden temizledi. Bu arada Yarbay Osman (Kasap) birlikleri Ilgın, Akşehir, Yalvaç dolaylarını, Pozantı'dan gelen, kuvvetler Karaman dolaylarını Demirci Mehmet Efe kuvvetleri de, Eğridir, Karaağaç, Akseki üzerinden Antalya'ya kadar olan bölgeyi tarayarak sükûneti sağladılar. Refet Bey'in takip ettiği Delibaşı Mehmet kaçmaya muvaffak olarak Silifke'de Fransızlara teslim oldu.)

 

2/3 Ekim 1920 – Delibaş isyanı. Delibaş adında bir eşkıya, 500 kadar asker kaçağı toplayıp 2/3 Ekim gecesi Çumra'yı bastı. 3 Ekim sabahı da Konya'ya girdi., idareyi ele geçirdi. Vali Haydar Bey ve Komutan Avni Bey, az sayıdaki asker ve jandarma ile Alaettin tepesinde kahramanca savundu. Lakin sayıları azdı ve esir düştüler. Aynı günlerde Beyşehir ve Akşehir ilçelerinde de, Ilgın ilçesi Çekil köyünde de, Karaman ilçesinde de eylem ve ayaklanmalar vardı. Sultaniye asilerin eline geçti. Afyon ve Kütahya'dan gelen Kolordu Komutanı Derviş Paşa kuvvetleri, Konya kuzeyinde asilerle karşılaştı. Ankara'dan Refet Paşa komutasında gönderilen kuvvet ile Derviş Paşa kuvvetleri birleşti. Adana'dan da bir kuvvet Karaman'a gönderildi. Konya 6 Ekim 1920'de asilerden kurtarıldı. Kaçan asiler Koçhisar, Akseki, Bozkır ve Manavgat'a doğru dağıldılar. Bir kısım asilerde Afyon-Konya arasındaki Kadınhan ve Ilgın'ı işgal etti. Yarbay Osman komutasındaki kuvvet Ilgın, Kadınhan, Çekil ve Yalvaç isyanlarını bastırdı. Adana'dan gelen kuvvetimiz de Karaman'ı kurtardı. Yapılan takiple Bozkır, Seydişehir, Beyşehir'de isyancılardan temizlendi. Asilerin bir kısmı milli orduya katıldı, bazısı Antalya ve Mersin'e kaçtı. Delibaş ise Mersin'de Fransızlara sığındı. (Nutuk)

 

1-2 Ekim 1922 Franklin Bouillon, Müttefik fevkalade komiserleriyle toplantı yaptı.

 

2 Ekim 1922 – Atatürk'ün, İzmir'den Ankara'ya gelişi ve coşku ile karşılanışı.

 

2 Ekim 1922 – Atatürk'e "Ankara Hemşehriliği" unvanı teklif ediliyor. (Atatürk'ün cevabı: 05.10.1922).

 

2 Ekim 1923 – Müttefik Kuvvetlerin İstanbul'dan ayrılması. İtilaf Devletlerinin son birlikleri İstanbul'dan ayrıldı.

 

2 Ekim 1923 – İngilizler, Lozan Antlaşması'ndan sonra, 2 Ekim 1923'te İstanbul'u boşaltıp geldikleri gibi gittiler.

 

2 Ekim 1923 – İngilizlerin İstanbul'u, 24 Ağustos 1923'de başlayan terki, 2 Ekim 1923 tarihinde tamamlandı. (Böylece 13 Kasım 1918'de başlayan İngiliz işgali, 1837 gün sonra sona ermiş oldu.)

 

2 Ekim 1923 – Mustafa Kemal'in "geldikleri gibi giderler" dediği işgal güçlerine ait son birlik, İstanbul'dan ayrıldı. İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından tahliyesi. İşgal kuvvetlerine ait son askeri birlikler de İstanbul'dan ayrıldı. İstanbul'da İtilâf Devletleri son birliklerinin, Dolmabahçe önünde Türk bayrağını ve Türk askerini selâmlayarak ayrılmaları.İstanbul'a 13 Kasım 1918'de gelen ve 16 Mart 1920'de kenti tamamen işgal eden İtilaf Devletleri'nin son birlikleri, Dolmabahçe rıhtımından gemilere binerek kenti terk ettiler.

 

2 Ekim 1924 – Atatürk, depremde zarar görenlerle birlikte Erzurum Hasankale (Pasinler)'de.

 

2 Ekim 1925 – Atatürk'ün, Bursa Kız Öğretmen (Muallim) Okulu'nda verilen müsamereyi izlemesi.

 

2 Ekim 1932 – Atatürk'ün, öğleye doğru Sakarya motoru ile Boğaz'da bir gezinti yapması.

 

2 Ekim 1935 – Türkiye – İran – Irak arasında üçlü bir dostluk anlaşması paraf edildi.

 

2 Ekim 1938 – Cenevre'den dönen dışişleri bakanı Tevfik Rüştü Aras'ı Dolmabahçe'de kabulü.