Tarihte bugün Atatürk

 

03 EYLÜL

 

3 Eylül 1908 – Türkiye'deki ilk haftalık mizah dergisi Kalem yayımlanmaya başlandı.

 

3 Eylül 1914 -– 3 Eylül 1914'de Seferberlik ilan edildi. (31 Ekim 1923 tarihinde kaldırıldı.)

 

3 Eylül 1919 – İstanbul Hükümeti, Sivas Kongresi'ni önlemeye çalıştı.

 

3 Eylül 1919 – Mustafa Kemal'in, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyeti Temsiliyesi Başkanlığına seçilmesi.

 

3 Eylül 1919 – Dahiliye Nazırı Adil Bey ile Harbiye Nazırı Süleyman Şefik Paşa'nın, Elazığ Valisi Ali Galip'e, Mustafa Kemal Paşa'nın tutuklanması ve Sivas Kongresi'nin engellenmesi hakkında emri.

 

3 Eylül 1919 – Atatürk'ün, Harbiye Nezareti tarafından görevinden alınan Ali Fuat Paşa'ya Sivas'tan telgrafı: "Komutayı asla terk etmeyiniz!"

 

3 Eylül 1919 – Dahiliye Nazırı Adil Bey'le Harbiye Nazırı Süleyman Şefik Paşa'nın, Ali Galip'e "Derhal Elaziz (Elazığ)'den Sivas'a hareketle Atatürk'ün tutuklanması ve Sivas Kongresi'ne mani olunması hakkında" telgrafı.

 

3 Eylül 1919 – İstanbul hükümeti Ali Galip Bey'den aşiretlerden oluşacak bir silahlı birlik kurarak kongreyi basıp, dağıtmasını ve orada bulunanları tutuklayıp, İstanbul'a göndermesini istedi. Ancak bu emri ihtiva eden telgraf Sivas'ta Mustafa Kemal tarafından öğrenildi.

 

3 Eylül 1919 – İçişleri Bakanı Adil ve Harbiye Nazırı Süleymen Şefik paşalar, Elazığ Valisi Ali Galip'e Kürt aşiretlerinden bir çeteyle Sivas'ı basıp Mustafa Kemal Paşa'yı tutuklamasını ve Sivas Kongresi'ni dağıtmasını emrettiler. (Ali Galip olayı: Damat Ferit Paşa hükümeti, Mustafa Kemal'i tutuklamak için ve Sivas Kongresini toplatmamak için yaptığı girişimler başarısızlığa uğrayınca, kongreyi dağıtmak maksadıyla yeniden harekete geçer. Bu maksatla üçlü bir düzenlemeye gidildi. Önce Harput Valisi Ali Galip'den Sivas Valiliği ve 3. Kolordu Komutanlığına atanmayı kabul edip etmeyeceği soruldu. Ali Galip teklifi generalliğe yükseltilmesi ve kendisine harcırahtan gayrı tazminat verilmesi şartıyla kabul eder. Kendisine 3 Eylül'de verilen talimatın özeti şudur: "Bölgedeki Kürtlerden güvenilir yüz elli kadar atlı ile kimseye sezdirilmeden, beklenmedik bir anda Sivas'a gidilecek, kongre dağıtılacak, katılanlar yakalanıp İstanbul'a gönderilecek, vali ve komutanlık görevlerine başlanacaktır." Ali Galip gerekli hazırlıkları yapmak için Malatya'ya geçer. Malatya Mutasarrıfı Halil Rami Bedirhan ailesindendir. Aynı aileden olan Celâdet ve Kâmuran ile Cemil Paşazade Ekrem de orada bulunmaktadırlar. Daha ilgi çekici olan İngiliz istihbarat subayı olup, Kürt sempatizanlığı ile tanınan Binbaşı Noel de oradadır. Bölgedeki nüfus dağılımını etnik açıdan incelemek amacıyla geldiğini iddia etmektedir. Böylece Damat Ferit Hükümeti, Ali Galip ve yöredeki Kürt aşiret ileri gelenleri vasıtası ve İngiliz desteğiyle Sivas Kongresini dağıtmak, millî harekâtı ezmek kararındadır. Ancak Ali Galip ile İstanbul arasındaki haberleşmeler. Mustafa Kemal tarafından öğrenilmiştir. Bedirhaniler ve İngiliz Binbaşısı Noel‟in hareketleri takip edilmektedir. Mustafa Kemal, gevşek davranılması halinde büyük bir gaile halini alabilecek olan duruma derhal el koyar. Gerçekçi ve atılgan karakterine uygun olarak, bölgedeki askerî birlikleri harekete zorlar. Bölge, 13. Kolordu mıntıkasıdır. Kolordu Komutanı hareket için İstanbul'un onayını beklemektedir! Mustafa Kemal ısrarlı ve enerjik müdahalelerle, civardaki askerî birlikleri harekat için ikna eder. Mustafa Kemal'in dört bir yandan yürüttüğü faaliyet neticesinde bahis konusu kişiler Urfa'ya oradan Halep'e kaçmak zorunda kalırlar.)

 

2-3 Eylül 1920 – Simav, Yunanlılar tarafından işgal edildi.

 

3 Eylül 1920 – Nizip işgal edildi.

 

3 Eylül 1921 – Sakarya Savaşı'nda sessiz bir gün. Yunanlılar ilk günden beri 15 kilometre ilerleyebildi. Yer yer süngü savaşları yapıldı.

 

3-5 Eylül 1921 – Yunan ordularının 3-5 Eylül arasındaki taarruzları sonuçsuz kaldı. 5 Eylül'de bir Yunan uçağı Ankara istasyonunu bombaladı.

 

3 Eylül 1922 – 30 Ağustos Muharebesi'ne "Başkomutan Muharebesi" adı verildi.

 

3 Eylül 1922 – Gazi Mustafa Kemal, Dumlupınar'dan Uşak'a geldi.

 

3 Eylül 1922 – Türk Ordusu ilerlemesini sürdürüyor. Emet, Tavşanlı, Kula, Eşme, Sındırgı, Bayramiç ve Burhaniye kurtarıldı.

 

3 Eylül 1922 – Yunanlılar Alaşehir yönüne doğru takip edildi.

 

3 Eylül 1922 – Selendi'nin kurtuluşu.

 

3 Eylül 1922 – Pire'de savaş aleyhtarı miting yapıldı. Hükümetin istifası istendi.

 

3 Eylül 1922 – Genelkurmay Başkanı Fevzi Paşa'nın Müşir (Mareşal), Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa'nın Feril (Korgeneral) rütbesine yükselişi.

 

3 Eylül 1922 – Atatürk'ün, akşam Uşak'a gelişi.

 

3 Eylül 1922 – Esir alınan Yunan komutanları General Trikopis ile General Diyenisin, Uşak'ta Başkomutan Atatürk'ün huzuruna getirilişi ve Atatürk'ün General Trikopis'e söyledikleri: "Vicdanınıza karşı vazifenizi yaptığınıza kani iseniz, içiniz rahat olabilirsiniz! En büyük komutanların bile esir oldukları tarihlerde yazılıdır. Meselâ size Napolyon'u gösterebilirim." [Kocatürk]

 

3 Eylül 1922 – Atatürk'ün, icra Vekilleri Heyeti Başkanı Rauf Bey'e telgrafı: "…Esir alman generallerle görüştüm. Kendilerini teselli ve misafir ettim. Alilerine sağlık haberlerini bildirmelerine müsaade ettim."

 

3 Eylül 1922 – Batı Cephesi Komutanlığı tarafından, 30 Ağustos 1922'de kazanılan Dumlupınar Muharebesi'ne "Başkomutan Muharebesi" adı verildiğinin bildirilmesi.

 

3 Eylül 1922 – Ankara Hükûmeti'nin Paris Temsilcisi Ferit (Tek) Bey'in, 30 Ağustos Zaferi nedeniyle Başkomutan Atatürk'e tebrik telgrafı: "Türkiye'nin Büyük Çocuğu! Azmin, vatanı esaretten kurtardı!"

 

3 Eylül 1929 – Atatürk'ün, Ertuğrul yatı ile Dolmabahçe'den Yalova'ya geçişi, gece Yalova'dan İstanbul'a dönüşü.

 

3 Eylül 1929 – 125 genç kızın katıldığı ilk güzellik yarışmasını, Balıkhane nazırlarından Mehmet Tevfik Bey'in torunu Feriha Tevfik Hanım kazandı. (İlk Türkiye güzelimiz oldu.)(Yarışma Cumhuriyet gazetesince tertip edilmişti, mayolu değil kıyafetliydi. Irk, din ve mezhep farkı aranmadan tüm namuslu kızlara açık olarak düzenlendi. (Bar kadın ve kızları (!) katılamayacaktı.) (Yarışmayı sonraki yıllarda; Mübeccel Namık (1930), Naşide Saffet Esen (1931), Keriman Halis (1932), Nazire Hanım (1933) kazanmıştır.) 1933 yılında seçmelere hile karıştırıldığı iddiası üzerine yarışmalara son verildi ve 1950 yılına kadar da düzenlenmedi. 1950 yılında Demokrat parti zamanında güzellik yarışmaları yeniden başladı ve bu kez kızlar mayolu olarak yarıştı.) (Panzehir, Sinan Meydan)

 

3 Eylül 1932 – Atatürk'ün, akşamüzeri motorla Boğaz'da bir gezinti yapması.

 

3 Eylül 1933 – Kayseri-Ulukışla hattının tamamlanmasıyla, Karadeniz ile Akdeniz'i birbirine bağlayan demiryolu tamamlandı.

 

3 Eylül 1933 – Atatürk'ün, Yalova'dan motorla Heybeliada'da Kenetlettin Samı Paşa'nın köşküne gelişi, bir süre istirahatten sonra araba ile adada bir gezintiyi takiben tekrar Yalova'ya dönüşü.

 

3 Eylül 1935 – Atatürk'ün, akşamüzeri motorla Florya'dan Heybeliada'ya gelerek İsmet İnönü'nün köşküne uğraması, gece Florya'ya dönüşü.

 

2-3 Eylül 1936 – Cumhurbaşkanı Atatürk, İstanbul Beylerbeyi sarayında düzenlenen Balkan Festivalinde oyunları izledi.

 

3 Eylül 1938 – Atatürk'ün, Hatay Millet Meclisi'nin açılması ve Devlet Başkanı'nın seçilmesi üzerine Başbakan Celâl Bayar'a telgrafı: "…Cumhuriyet hükümetinin bu başarısını tebrik ederim."

 

3 Eylül 1938 – Atatürk'ün, Trans-İran demiryolunun açılış töreni nedeniyle İran Şahı Rıza Pehlevi'ye tebrik telgrafı.