Tarihte bugün Atatürk

 

03 MART

 

3 Mart 1912 – Derne bölgesindeki yerel kuvvetlerin, İtalyanlara baskın şeklinde taarruzu, şiddetli çarpışmalar olması ve Atatürk'ün komuta ettiği Doğu Kolu'nun taarruzu karşısında düşmanın bozguna uğrayarak ağır kayıplar verişi. [Kocatürk]

 

3 Mart 1916 - Bitlis, Muş, Van ve Hakkari Ruslar tarafından işgal edildi.(Bitlis'in Atatürk komutasındaki kuvvetler tarafından kurtarılışı: 8 Ağustos 1916).

 

3 Mart 1917 – Başkomutan Vekili Enver Paşa'nın, durumu yerinde inceledikten sonra emri: "Medine'nin boşaltılması ve Hicaz'daki kuvvetlerin, Filistin'de kullanılmak üzere geri çekilmesi.

 

3 Mart 1917 – 2. Ordu Komutanı Ahmet İzzet Paşa'nın, -izinli olarak gittiği- İstanbul'dan Diyarbakır'a dönüşü.

 

3 Mart 1918 – Rusya'nın, "Brest-Litovsk Antlaşması'nı imzalayarak I. Dünya Savaşı'ndan çekilmesi.

 

3 Mart 1918 – Erzurum'un geri alınması.

 

3 Mart 1919 – Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk-ı Milliye cemiyetinin bir kurucu heyet teşkil ederek oluşturduğu Erzurum şubesinin, Trabzon le da anlaşmalı olarak 10 Temmuz 1919'da Erzurum'da Vilayat-ı şarkiye Kongresi (Doğu İlleri kongresi) toplamaya teşebbüsü. (Nutuk)

 

3 Mart 1919 – Sadrazam Tevfik Paşa hükümeti istifa etti.

 

3 Mart 1919 – "Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Milliye Cemiyeti"nin Erzurum şubesinin kuruluşu.

 

3 Mart 1919 – Atatürk'ün, Harbiye Nazırı Ömer Yaver Paşa'nın 24 Şubat 1919 tarihli yazısına cevabı: "…Herhalde ordu komutanlığından istifa etmedim, adı geçen komutanlıktan uzaklaştırılmadım veya emekli edilmedim. Yaver Paşa Hazretleri'nin bana emsal göstermek istediği kişilerin hiçbiri emsalim değildir. Kanun ve kazanılmış hakkım göz önüne alınarak gereken işlemin yapılması."

 

3 Mart 1920 – Yunanlılar'ın ileri harekata başlaması. Yunanlılar, Gölcük Yaylası ile Bozdağ'ı işgal etti.

 

3 Mart 1920 – İngiltere'nin baskıları karşısında Ali Rıza Paşa kabinesi istifa etti. (Müttefikler Yunan ilerlemesini kolaylaştırmak amacıyla Kuva-yı Millîye'nin 3 km geriye çekilmesini istediler. Ali Rıza Paşa Hükümeti bu teklifin niçin yerine getirilmesinin mümkün olmadığını açıkladı ise de bunun bir faydası olmadı. Yunan birlikleri saldırıya geçerek Gölcük yaylası ve Bozdağ'ı işgal ettiler. Ali Rıza Paşa hükümeti, daha öncede ifade edildiği gibi Sarayın güvenine sahip değildi. İşgal kuvvetlerinin ağır baskısı altındaydı. Meclis'de tabanı olmadığı gibi, izlediği politika dolayısıyla Mustafa Kemal ile de çatışma halindeydi. Çaresiz istifa etti.)

 

3 Mart 1920 – Yeşilordu Cemiyeti kuruldu. (Bazı kaynaklar bu konuda farkı tarihler vermektedir.)

 

3 Mart 1920 – İsmet (İnönü) Bey'in, İstanbul'daki durum ve Kuva-yi Milliye aleyhindeki faaliyetler hakkında Atatürk'e telgrafı.

 

3 Mart 1920 – Atatürk'ün, Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti örgütüne, merkez şubelerin resmî işlemlerinin tamamlanmasını isteyen genelgesi.

 

3 Mart 1920 – Atatürk'ün, Kara Vasıf ve Baha Sait Beylerin girişimlerinin Heyet-i Temsiliye tarafından uygun görülmediğine dair Kâzım Karabekir'e telgrafı: "İçeride ve dışarıda siyasî ve icraî tedbirlerden millete karşı, dünyaya karşı, tarihe karşı Heyet-i Temsiliye'nin sorumlu olduğunu açıkça bildirdik. Baha Sait Bey'in Bakû'de bulunduğu anlaşılıyor. Oradaki kişilere bu adamın Cemiyetimiz ve memleketimiz adına hiçbir sıfat ve yetkiye sahip olmadığının tarafınızdan bildirilmesi." [Kocatürk]

 

3 Mart 1920 – Yunanlıların taarruza geçmeleri, Gölcük yaylası ile Bozdoğan'ı işgal etmeleri. (Nutuk)

 

3 Mart 1920 – Ali Rıza Paşa hükümetinin istifası. (Nutuk)

 

3 / 4 Mart 1920 – Atatürk'ün, Manyas ve Gönen bölgelerinde ikinci defa isyan çıkaran Ahmet Anzavur'un milletçe kınanması hakkında vilâyetlere telgrafı: "…Vatanımızın bütünlüğü ve bağımsızlığı ve milletimizin dayanışma düzeninin aleyhinde çalışan Ahmet Anzavur ve yandaşlarını bütün milletçe kınama ve lanetleme suretiyle mukaddes millî birliğimizin bozulmaz olduğunu göstermek üzere Belediye ve Merkez Heyetleri tarafından İstanbul basınına telgraflar çekilmesine aracılığınızı rica ederiz." [Kocatürk]

 

3 Mart 1921 – Atatürk'ün, Afganistan'ın kurtuluş günü münasebetiyle Afgan Elçiliği'nde verilen ziyafette Afganistan Elçisi'nin söylevine cevap konuşması.

 

3 Mart 1921 – Mustafa Kemal Amerikalı gazeteci Clarence Streit'i istasyon binasındaki odasında kabul etti. (Türk devleti ile ABD ve Rusya ilişkilerini, İslam'ı ve tehcir konularını anlattı.)

 

3 Mart 1922 – Ankara'da, Sovyet Elçisi Aralof'un, Elçilik binasında, Atatürk şerefine öğle yemeği vermesi ve Aralof'un söylevine Atatürk'ün cevap konuşması: "..Devletlerin başlı başına ayrı ayrı kuvvetli olması, ayrı ayrı bağımsızlık fikriyle duygulanmış ve hazırlanmış bulunması lâzımdır."

 

3 Mart 1923 – Atatürk'ün, Süryanî Patriği İlyas Efendi'yi kabulü.

 

3 Mart 1924 – Hilafet kaldırıldı.

 

3 Mart 1924 – Tevhid-i Tedrisat (Öğretimin Birliği) Kanunu'nun kabulü. Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilerek, eğitimde birlik sağlandı. 3 Mart 1924 – Hilafetin kaldırılmasına ve Osmanlı hanedanının Türkiye Cumhuriyeti sınırları dışına çıkarılmasına dair Kanun'un kabulü.

 

3 Mart 1924 – Şeriye ve Evkaf Vekâleti ile Erkân-ı Harbiye-i Umumiye Vekâleti'nin kaldırılmasına dair Kanun'un kabulü. (Şeriye ve Evkaf Vekâletinin dinî hizmetlerini yürütmek üzere Diyanet İşleri Başkanlığı (Laik devlete doğru ilk adım), Erkân-ı harbiye-i umumiye Vekâletinin yerine Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur.) (Genelkurmay Başkanlığı, hükümet ve siyaset dışına çıktı)

 

3 Mart 1924 – 429 sayılı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırılıp yerine Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu. Cumhuriyetin bir kurumu olmakla birlikte tarihsel kökeni itibarıyla Şeyhülislâmlığa dayanan ve onun geleneksel misyonunu sürdürmek üzere kurulan Diyanet İşleri Başkanlığı'nın görevi, kuruluş kanunu olan 3 Mart 1924 tarihli ve 429 sayılı Kanun'da 'İslam dininin itikat ve ibadet alanıyla ilgili işleri yürütmek ve dini kurumları idare etmek' şeklinde ifade edilmiştir. 1924'te Diyanet İşleri Başkanı olan Rıfat Börekçi, 1941'de ölümüne kadar bu görevde kaldı. 3 Mart 1924 tarihli 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu'yla Medreseler kapatıldı. Bu kanunun 4. maddesine göre 1924'te İstanbul Darülfünunu'nda bir İlahiyat Fakültesi'yle ülkenin değişik yerlerinde 29 imam-hatip okulu açıldı.

 

3 Mart 1924 – Erkan-ı Harbiye Umumiye Vekilliği kaldırılarak hukuken ordu ile siyaset birbirinden ayrıldı. (Akl-ı Kemal, c.1, Sinan Meydan)

 

3 Mart 1924 – Atatürk'ün Darülfünun adına saygı ve bağlılık duygularını ileten İstanbul Darülfünun Emini İsmail Hakkı (Baltacıoğlu) Bey'in telgrafına cevabı: "Memleketimizde demokrasi ve cumhuriyet ilkelerinin tam ve kesin şekilde uygulanması ve memleketimizin bilim ve uygarlık tarihinde lâyık olduğu yüksek düzeye erişme hususunda Darülfünunumuzun görüşü ve ilme dayalı şuurlu çalışma ve uyarılarının daima en kıymetli ve yararlı etken olduğunu bu vesile ile de tekrar eder, hakkımda samimî şekilde hislerini belirten muhterem heyetinize teşekkürlerimin iletilmesini rica ederim." [Kocatürk]

 

3 Mart 1924 – Halife Abdülmecid Efendi trenle İsviçre'ye gönderildi.

 

3 Mart 1924 – 429 sayılı kanunla Şeriye ve Evkaf Vekâleti kaldırılıp yerine Diyanet İşleri Başkanlığı kuruldu. 1924'te Diyanet İşleri Başkanı olan Rıfat Börekçi, 1941'de ölümüne kadar bu görevde kaldı. 3 Mart 1924 tarihli 430 sayılı Tevhidi Tedrisat Kanunu'yla Medreseler kapatıldı. Bu kanunun 4. maddesine göre 1924'te İstanbul Darülfünunu'nda bir İlahiyat Fakültesi'yle ülkenin değişik yerlerinde 29 imam-hatip okulu açıldı. İmam-hatipler, 1930'da öğrenci yetersizliği nedeniyle kapatılacak ancak 1949'da yeniden açılacaktı. İlahiyat Fakültesi ise 1933 Üniversite Reformu sırasında İslam Araştırmaları Enstitüsü'ne dönüştürülecekti. Ancak o da 1936'da öğrenci yetersizliği nedeniyle kapatılacaktı. Cumhuriyet'in ilk Kuran Kursu, 1930'larda Süleymaniye Camii'nde açıldı. (Mustafa Kemal Ulusu, Atatürk'ün Yanı Başında, s. 190.) 1932-1937 arasında Türkiye'de Diyanet İşleri Başkanlığı'na bağlı resmi 59 Kuran Kursu vardı. (Gottard Jaschke, Yeni Türkiye'de İslamlık, s. 75, 76).

 

3 Mart 1924 – Çıkarılan 430 sayılı Tevhid-i tedrisat (Öğretimlerin birleştirilmesi) kanununun 4 ncü maddesi ile; hem imam ve hatip yetiştirilmesi için "İmam – Hatip okullarının açılması" hem de yüksek din uzmanlarının yetiştirilmesi için "ilahiyat fakültelerinin açılması" hedeflenmişti.

 

3 Mart 1924 – 6 Mart'ta yayınlanarak yürürlüğe giren Tevhid-i Tedrisat kanunu ile tüm medreseler Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı, genelge ile Medaris-i İlmiye diye bilinenler kapatıldı, Darü'l-Halife medreseleri ise 1924 yılında imam-hatip mekteplerine dönüştürüldü. (Bu okullar 1924 yılında "İmam Hatip mektepleri" adıyla 29 merkezde açıldı. 4 yıllıktı. 1929'da sayısı 2'ye düşen bu okullar, 1930'da öğrenci yokluğu sebebiyle açılamadı. 1930-1948 yılları arasında din eğitimi Diyanet İşleri Başkanlığınca açılan Kur'an Kurslarında verildi. (Atatürk ve İslam, Yrd. Doç. Dr. Ali Güler)

 

3 / 4 Mart 1924 – Abdülmecit'in İstanbul'dan yurt dışına çıkarılışı.

 

3 Mart 1925 – Başbakan İsmet İnönü, Şeyh Sait Ayaklanmasının bastırılması için hükümete geniş yetkiler veren Takrir-i Sükûn Kanunu'nu TBMM'den çıkardı. (Takrir-i Sükun (huzur ve güveni sağlama, anarşiyi önleme) Kanunu) (Gerekçe ve tarihçe; İngilizler, Orta Doğu'daki zengin petrol yataklarını denetim altında tutmak için daha Birinci Dünya Savaşı yıllarından itibaren bazı faaliyetlerde bulunmuşlardı. Bunlardan biri de Güneydoğu Anadolu'da kendi himayelerinde bir devletin kurulmasıydı. Lozan Antlaşması'yla bu oyun bozuldu. Fakat İngilizler, emellerinden vazgeçmediler. Lozan'da halledilemeyen Musul sorununun görüşüldüğü sırada, cumhuriyet rejimine karşı olanları kullanarak Güneydoğu ve Doğu Anadolu illerinin bir kısmında etkili olan bir ayaklanma çıkarttılar. Şeyh Sait isimli kişinin başkanlığında çıkmış olan bu ayaklanmaya Şeyh Sait Ayaklanması adı verilmiştir. Şeyh Sait Ayaklanması, Ergani ilçesine bağlı Piran köyünde başladı (13 Şubat 1925). Kısa sürede etrafa yayıldı. Muş, Elazığ ve Diyarbakır yöresinde etkili olan ayaklanmanın bastırılması için hemen tedbirler alındı, önce sıkıyönetim ilân edilerek olaylar yatıştırılmaya çalışıldı. Bu yeterli olmayınca Başbakan Fethi Bey istifa etti. 3 Mart 1925'te başbakan olan İsmet İnönü, ayaklanmanın bastırılması için hükümete geniş yetkiler veren Takrir-i Sükûn Kanunu'nu TBMM'den çıkardı. Diğer taraftan ordu birlikleri harekete geçirildi. Yapılan plânlı askerî harekât ile, isyancılar dağıtılıp, elebaşıları yakalandı. Suçlular İstiklâl Mahkemelerinde yargılandılar. Suçlu görülenler çeşitli cezalara çarptırıldılar. Yapılan soruşturmada isyancıların bir kısmının Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'na mensup oldukları belirlendi. Bunun üzerine parti 3 Haziran 1925'te kapatılarak, cumhuriyet rejimine yönelen önemli bir tehlike ortadan kaldırılmış oldu.)

 

3 Mart 1925 – Yeni hükümet İsmet Paşa başkanlığında kuruldu. İsmet (İnönü) Paşa'nın Başbakanlığa atanması ve kabine kuruşu. (25 Ekim 1937'e kadar bu görevde kalmıştır).

 

3 Mart 1926 – Hakimlerin özlük haklarını düzenleyen kanun "Hakimler Kanunu" kabul edildi.

 

3 Mart 1927 – Mevlana türbesi ve dergâhı Konya Asar-ı Atika müzesi olarak resmen açıldı. (Bakanlar kurulu kararı 6 Nisan 1926)

 

3 Mart 1929 – Diyanet İşleri Başkanlığının kurulması. (429 sayılı kanunla dini müesseselerin, camilerin, mescitlerin yönetiminin tekelde toplanması, müftü, vaiz, imam-hatip, müezzin-kayyumların tayin ve azillerinin de yine tek bir kurum tarafından gerçekleştirilmesi amacıyla kurulmuştur.)

 

3 Mart 1931 – Atatürk'ün, milletvekili seçiminin yenilenmesinin uygun olacağı hakkında Cumhuriyet Halk Partisi Başkanlığı'na mektubu: "…Her türlü girişimlerimizde ilham ve kuvvet kaynağı olan milletimizin hakkımızdaki güveni tekrar belirince, millî ülkümüze yürümekte dayandığımız temelin ne kadar sarsılmaz olduğu bir daha görülmüş olacağı inancındayım."

 

3 Mart 1931 – Atatürk'ün, Afyon'dan Ankara'ya gelişi.

 

3 Mart 1931 – İstanbul'da toplanan Berberler Kongresi'nde berber dükkânlarının Cuma günleri tatil edilmesi kararlaştırıldı.

 

3 Mart 1935 – Atatürk'ün, öğleden sonra İsmet İnönü'nün köşküne uğraması, daha sonra Gazi Orman Çiftliği'ne gelişi, akşam Çankaya'ya dönüşü.

 

3 Mart 1935 – Atatürk'ün gece 21.35'de Bolu Milletvekili İsmail Hakkı (Uzmay)'ın evine gidişi, geç saatlerde Çankaya'ya dönüşü.

 

3 Mart 1936 – Atatürk'ün, öğleden sonra motorla Büyükdere'ye kadar bir gezinti yapması, Moda Yat Kulübü'ne uğraması, akşam Dolmabahçe Sarayı'na dönüşü.