Tarihte bugün Atatürk

 

09 EKİM

 

9 Ekim 1917 – Rusya'da yeni bir ayaklanma çıktı. Sosyalistler Bolşevik Hükümeti'ni devirerek, 1. Dünya Savaşından çekildiler. Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği kuruldu.

 

9 Ekim 1917 – Enver Paşa Mustafa Kemal'İn istifasını ancak II. Ordu Komutanı ile becayiş edilmesi şartıyla kabul eder. Ancak Mustafa Kemal bu atamayı kabul etmediğinden işlem fiilen yürürlük kazanmamış ve Paşa II. Ordu komutanı sıfatıyla izinli olarak 15 Ekim 1917'de İstanbul'a gelmiştir. Yerine Fevzi Paşa atanmıştır. (Mustafa Kemal dönüş için yeterli malî güce sahip olmadığını görmüş ve sahip olduğu cins atları satılması için Cemal Paşa'ya 2000 altın mukabili bırakmıştır. Cemal Paşa bunları 5000 altına satıp aradaki 3000 altın farkını da Mustafa Kemal'e gönderir.)

 

9 Ekim 1917 – Başkomutan Vekili Enver Paşa'nın, Atatürk'ün istifasına cevabı: "Telgrafınızı okudum. Gerçekten bu vaziyette bu vazifeyi yapmanın müşkül olacağını takdir ediyorum. 2. Ordu Komutanı olarak Fevzi Paşa ile karşılıklı yer değiştirmeniz uygun görülerek onaya sunulmuştur." (Atatürk, bu telgraf üzerine Başkomutan Vekilliği'ne istirahate ihtiyacı olduğunu ifade ile İstanbul'a hareketi için izin istemiş, uygun cevap gelmesi üzerine İstanbul'a hareket etmiştir.

 

9 Ekim 1917 – Mustafa Kemal'in tekrar Diyarbakır'da bulunan 2'nci Ordu Komutanlığına atanması. (Mustafa Kemal, bu atamayı kabul etmediğinden işlem yürürlülük kazanmamış, kendisi 2'nci Ordu Komutanı sıfatıyla izinli sayılarak Halep'ten İstanbul'a gelmiştir.) (9 Ekim 1917 Tarihinde becayişen 2 nci Ordu Kumandanlığı'na tayin kılınmıştır.)

 

9 Ekim 1917 – 2. Ordu Komutanı Fevzi (Çakmak) Paşa'nın, Atatürk'ün yerine 7. Ordu Komutan Vekilliğine atanması.

 

9 Ekim 1919 – Atatürk'ün, Teke Mutasarrıfı Celâl Bey'e telgrafı: "Bölgeniz dahilindeki yabancıların hareket ve demeçlerine dair muntazam bilgi verilmesi, bilhassa İtalyanların vaziyetinin dikkatle izlenmesi."

 

9 Ekim 1919 – Harbiye Nazırı Cemal Paşa'nın, Atatürk'e Heyet-i Temsiliye ile görüşmek üzere İstanbul hükümetince Bahriye Nazırı Salih Paşa'nın Anadolu'ya hareketinin uygun görüldüğünü bildiren ve görüşme yerini soran telgrafı.

 

9 Ekim 1919 – General Harbord'un, Amerika'ya gitmek üzere bindiği Martha Washington gemisinden, Samsun'da iken Atatürk'e mektubu: "…Başkanı olduğunuz Cemiyet'in siyasal amaçlarını belirten mektubunuzu Samsun'da aldım."

 

9 Ekim 1919 – İngiltere Savunma Bakanı Winston Churchill'in, İngiliz Genelkurmay Başkanlığı tarafından hazırlanan bir raporu ilgililere göndermesi: "Mustafa Kemal'in liderliğindeki millî hareketin gayesi. Türk topraklarının Yunan, İtalyan ve Ermeniler arasında paylaşılmasına engel olmaktır." [Kocatürk]

 

9 Ekim 1919 –Atatürk, Suriye halkına yönelik bir beyanname yayımlayarak Suriyelileri işgalci emperyalistlere karşı mücadeleye çağırdı.

 

9 Ekim 1919 – Heyeti Temsiliye'nin, İstanbul'da basın mensuplarının kurduğu derneğe (Tasvir-i Efkar, Vakit, Akşam, Türk Dünyası ve İstiklal gazeteleri adına) sordukları sorulara atfen, milli davanın gidişatına dair açıklama yapması. (Nutuk)

 

9 Ekim 1919 – Cemal Paşa'nın heyet-i Temsiliye ile yakından görüşmek üzere bahriye Nazırı Salih Paşa'yı yola çıkaracağını bildiren, Heyet-i Temsiliye adına görevlendirilecek heyetin kimliğini, buluşma yer ve zamanının bildirilmesini isteyen telgrafı. (Nutuk)

 

9 Ekim 1922 – Fransız ve İtalyan delegeleri, İsmet Paşa ile özel bir görüşme yaptılar.

 

9 Ekim 1922 – Refet Paşa'nın (Bele) Ankara Hükümetince İstanbul temsilciliğine aynı zamanda Doğu Trakya'yı teslim almaya memur edilmesi.

 

9 Ekim 1922 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin gizli oturumunda konuşması: "Görülüyor ki Trakya'yı bize vermek istemiyorlar ve gelecekte temin etmek istedikleri şekle şimdiden bir şekil vermek istiyorlar. Halbuki bizim istediğimiz şey, Trakya'nın ve İstanbul'un doğrudan doğruya bizim hükümetimize teslim olunmasıdır.".

 

9 Ekim 1922 – İsmet Paşa'nın Atatürk'e telgrafı: "Trakya'yı bize hakikaten vermek fikrinde görünmüyorlar!"

 

9 Ekim 1922 – İsmet Paşa'nın, Atatürk'e Mudanya Konferansı gelişmeleri ve itilâf Devletleri temsilcilerinin barış şartları hakkında telgrafı.

 

9 Ekim 1922 – İsmet Paşa'nın, Atatürk'e Mudanya Konferansı görüşmeleri hakkında diğer bir telgrafı: "Fransızlar, bütün güçleriyle İngiliz tekliflerini desteklemekle meşguldürler." [Kocatürk]

 

9 Ekim 1922 – Franklin Bouillon'un, Mudanya'dan, Atatürk'e telgrafı: "…İngiltere'nin, Konferans'tan evvel yapmak istediği bütün fedakârlıkları yaptığını hissettim(!)"

 

9 Ekim 1922 – Atatürk'ün, İtilâf Devletlerinin barış şartlarını bildiren İsmet Paşa'ya, görüşlerini bildiren cevabî telgrafı: "…Vuku bulacak öneriler projesi, tarafınızdan kabule uygun bir hale getirildikten sonra, hükümetin onayını almak kaydıyla, tarafınızdan kabul edildiğini ifade edebilirsiniz."

 

9 Ekim 1924 – Atatürk'ün, Erzurum'da sabah Muş ve Bitlis'ten gelen heyetleri kabulü.

 

9 Ekim 1924 – Atatürk Erzurum Lisesi ve Erkek Muallim Mektebi (Öğretmen Okulu)'nde.

 

9 Ekim 1924 – Atatürk'ün, Erzurum'dan hareketle depremden zarar gören Hasankale (Pasinler) ve köylerinde incelemelerde bulunması (akşam tekrar Erzurum'a dönüşü).

 

9 Ekim 1924 – Öğleden sonra Belediye'yi, Komutanlığı, okulları, hastaneleri ziyareti; Lise'de ve Erkek Öğretmen Okulu'nda şereflerine verilen çaylarda öğretmenlerle sohbeti.

 

9 Ekim 1924 – Atatürk, Erzurum'da, 4. Kolordu Komutanı Ali Sait (Akbaytugan) ile birlikte, şehrin ileri gelenleriyle görüştü.

 

9 Ekim 1924 – Atatürk'ün, Lâtife Hanım'ı Ankara'ya götürmek üzere Başyaver Salih (Bozok) Bey'e direktifi, bu direktif üzerine Lâtife Hanım'ın otomobille Erzurum'dan ayrılışı ve Atatürk tarafından uğurlanışı. (Lâtife Hanım, Erzincan'a geldiğinde -oraya bir gün sonra Atatürk'le beraber gelecek olan- Kılıç Ali'ye verilmek üzere Kolordu Komutanı Asım (Gündüz) Paşa'ya bir mektup bırakmıştır. Kılıç Ali'ye verilecek olan bu mektubun içinde ayrıca, kapalı zarf içinde Lâtife Hanım tarafından Atatürk'e yazılmış bir mektup da bulunuyordu. Bu mektup, Atatürk'ün Erzincan'a geldiği 10 Ekim 1925 gecesi Kılıç Ali tarafından kendisine sunulmuştur). [Kocatürk]

 

9 Ekim 1925 – Atatürk'ün, Balıkesir'de heyetleri kabulü, şehirde tetkik ve ziyaretleri.

 

9 Ekim 1927 – Atatürk'ün, Bursa'dan Ankara'ya hareketi.

 

9 Ekim 1930 – Safiye Ayla Mulen Ruj'da konser vermeye başladı.

 

9 Ekim 1933 – Atatürk'ün, akşam İstanbul'dan trenle Ankara'ya hareketi.

 

9 Ekim 1934 – Atatürk'ün, Üçüncü Balkan Güreş Kongresi'nin saygı ve bağlılık telgrafına cevabı: "Kongre dolayısıyla hakkımda gösterilen duygulara teşekkür ederim."

 

9 Ekim 1934 – Atatürk'ün, Fransa Dışişleri Bakanı Bartu'nun suikast sonucu ölümü nedeniyle Fransa Cumhurbaşkanı Albert Lebrun'a başsağlığı telgrafı.

 

9 Ekim 1934 – Atatürk'ün, Yugoslavya Kralı Alexandre'ın ölümü üzerine Kraliçe Mari, Veliaht Piyer ve Krai Naibi Prens Paul'a başsağlığı telgrafları.

 

9 Ekim 1935 – Türk mason cemiyetinin, "faaliyetlerine son verip tüm mallarını Halkevlerine vermeyi kabul ettiklerini" belirten kapanış beyannamesini, 9 Ekim 1935 tarihinde Anadolu ajansına vermesi. (Localar 1948'de İnönü'nün Cumhurbaşkanlığında yeniden açıldı. 1951 yılında Demokrat parti zamanında ise localar bir hayli çoğaldı ve örgüt 1935'de el konulan mallarını da geri aldı.)

 

9 Ekim 1936 – Türkiye, Fransa'ya verdiği nota ile Suriye gibi "İskenderun Sancağına"da bağımsızlık verilmesini istedi (Fransa 10 Kasım 1936'da verdiği cevapla konuyu Milletler Cemiyeti'ne havaleyi teklif etti, Türkiye teklifi kabul etti.

 

9 Ekim 1937 – Atatürk, Nazilli'de. (Aydın)

 

9 Ekim 1937 – Nazilli Basma Fabrikası Atatürk tarafından açıldı. (Ekim 1937 – Nazilli Sümerbank Basma fabrikası bizzat Atatürk tarafından açıldı. Temeli 25 Ağustos 1935'te atılan fabrikanın inşası 18 ayda tamamlandı, 8 milyon liraya mal oldu. Tesiste 2500 işçi istihdam edildi. Tesis içinde; sinema ve tiyatro salonu, radyo yayını, kreş, halkevi, hamam, hastane, okul, lojman, atölye, laboratuvar ve elektrik santralı dahi vardı. (Akl-ı Kemal, c.3, Sinan Meydan)

 

9 Ekim 1938 – Atatürk'ün, Ankara-Erzurum demiryolunun Erzincan'a ulaşması nedeniyle Başbakan Celâl Bayar'ın telgrafına cevabı: "Muhterem halkın bu önemli ve mesut olaydan pek yerinde olarak duyduğu hislerini belirtirken bana karşı gösterdiğini bildirdiğiniz hislerden çok duygulandım."

 

9 Ekim 1938 – Atatürk'ün, kız kardeşi Makbule (Atadan), Afet (İnan) ve Sabiha Gökçeni beraber kabulü (Atatürk'ün yanında 35 dakika kalmışlardır).

 

9 Ekim 1938 – Atatürk'ün, 25 dakika süreyle radyo dinlemesi.

 

9 Ekim 1944 – Anıtkabir'in temel atma töreni yapıldı. Başbakan Şükrü Saraçoğlu, Anıtkabir'in temelini attı. Rasattepe'de, Anıtkabir inşaatına başlanılması ve ilk harcı Başbakan Şükrü Saraçoğlu'nun koyması. Anıtkabir'in inşaatına 9 Ekim 1944 günü saat 10.00'da görkemli bir temel atma töreni ile başlandı. (Kaynak: www.anitkabir.tsk.tr/)