Tarihte bugün Atatürk

 

13 EYLÜL

 

13 Eylül 1911 – Mustafa Kemal, geçici olarak Trablusgarb Tümeni Kurmay başkanlığına atandı.

 

13 Eylül 1911 – Atatürk'ün, -geçici olarak Trablusgarp Tümeni Kurmay Başkanlığı'na atanmasını takiben- Harbiye Nezareti tarafından İstanbul'a çağrılması. [Kocatürk]

 

13 Eylül 1919 – Sivas'ta İrade-i Milliye Gazetesi yayımlanmaya başladı.

 

13 Eylül 1919 – İstanbul'la bütün resmi yazışmaların kesilmesi ile birlikte Sivas'ta adeta bir geçici hükümet gibi çalışmalarına başlayan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Heyet-i Temsiliye'si vilayetlere, sancaklara ve askeri makamlara telgraflar çekerek meclis-i mebusan seçimlerinin yapılmasını istedi.

 

13 Eylül 1919 – Sadrazam Damat Ferit Paşa'nın, İngiliz Yüksek Komiseri Amiral J. de Robeck'e demeci: "…Mustafa Kemal'in ezilmesi için İtilâf Devletlerinin müsaadesini dilerim. Taraftarları hem delilik hem de hamiyetsizlik edip harbin devamını isterler(!)"

 

13 Eylül 1919 – Mustafa Kemal Paşa'nın, mebus (milletvekili) seçimi hazırlıkları hakkındaki genelgesi yayınlandı.

 

13 Eylül 1919 – Temsil heyetinin, askeri ve sivil mercilere gönderdiği, milli meclisin seçilerek ivedi toplanmasını amaçlayan tebligatı. (Nutuk)

 

13 Eylül 1919 – Milli akıma karşı haince hareketlerde bulunan Ankara valisi Muhittin Paşa'nın gezi için gittiği Çorum'da yakalanıp Sivas'a getirilmesi için Ankara'da Kolordu Komutanına ve Samsun'da 5nci Kafkas Tümen Komutanına emir verilmesi. (Muhittin Paşa tutuklu olarak Sivas'a getirilmiş, Mustafa Kemal Paşa tarafından kabul edilmiş, yaşına hürmeten cezalandırılmayıp ama görevine de iade edilmeyip İstanbul'a gönderilmiştir.) (Nutuk)

 

13 Eylül 1920 – Mustafa Kemal, İstanbul'dan gelen Osmanlı delegeleri, Ahmet İzzet ve Salih Paşa'larla, Bilecik tren istasyonunda görüştü.

 

13 Eylül 1920 – Atatürk'ün, Mustafa Suphi'nin 15 Haziran 1920 tarihli mektubuna cevabı.

 

13 Eylül 1920 – Mustafa Kemal'in "Halkçılık Programı" adı altında bir broşür yayımlaması, bu broşürün Türkiye Büyük Millet Meclisine takdimi ve üyelere dağıtılması. (Mustafa Kemal'in "Halkçılık Programı" T.B.M.M. 'ne sunuldu.) (18 Eylül'de T.B.M.M. 'nde okundu)

 

13 Eylül 1920 – 13 Eylül 1920'de TBMM'ye bir "Halkçılık Beyannamesi" sundu. 18 Kasım 1920'de TBMM'de kabul edilen bu Halkçılık Beyannamesi'nde geçen "Türkiye halkını (…) irade ve hâkimiyetinin sahibi kılmak" ifadesi 1921 Anayasası'nın (Teşkilat-ı Esasiye Kanunu) 1. maddesine "Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir" şeklinde yansıdı.

 

13 Eylül 1920 – Mustafa Kemal, İstanbul'dan gelen Osmanlı delegeleri, Ahmet İzzet ve Salih Paşa'larla, Bilecik tren istasyonunda görüştü.

 

13 Eylül 1921 – Sakarya Meydan Muharebesi'nin zaferle sonuçlanması.

 

13 Eylül 1921 – Yunan ordusu geçtiği yerleri yakıp yıkarak Sakarya'nın batısına çekildi. Türk ordusu 100 km boyunca Yunan ordusunu takip etti. 1683 Viyana bozgunundan beri Batı karşısında devam eden Türk geri çekilişi, 238 yıl sonra, 1921'de Sakarya Savaşı'nda Ankara önlerinde; Polatlı'da-Haymana'da durduruldu. Sakarya'da 3.713 şehit, 18.480 yaralı verdik. Türk ordusunda şehitlerin 277'si, yaralıların ise 1058'i subaydı. Bu nedenle Sakarya Savaşı "Subay Savaşı" olarak da bilinir. Yunan ordusu ise resmi rakamlara göre 3.958 ölü, 18.955 yaralı verdi. (Celal Erikan, Kurtuluş Savaşı Tarihi, s. 267). Ancak bazı kaynaklara göre Yunan ordusu, en az 30.000 kişiyi savaş meydanında bıraktı. Mesela İngiliz raporları, Yunan kaybının 31.000 kişi olduğunu yazıyor. (Şimşir, s. 231).

 

13 Eylül 1921 – 23 Ağustostan beri devam eden (tam 22 gün 22 gece süren) Sakarya Savaşı kazanıldı.

 

13 Eylül 1921 – Sakarya ırmağının doğusunda düşmandan eser kalmadı. Böylece 22 gün ve 22 gece süren büyük ve kanlı Sakarya Meydan Muharebesi (Sakarya Melhame-i Kübrası) Türk devletinin tarihine, dünya tarihinde eşine çok az rastlanan büyük bir meydan muharebesi örneği kaydetti. (Nutuk)

 

13 Eylül 1921 – Sakarya Meydan Muharebesi'nin sonuçlanması ve düşmanın Sakarya nehrinin doğusunda imha ile zaferin kazanılması. Yunanlıların 23 Ağustos'ta başlattıkları savaş, 22 gün 22 gece sürdü. Sonunda Türk cephesi büyük bir zafer kazandı. Türk Ordusu birçok koldan ilerledi. Bütün mevzileri boşaltarak geri çekilen Yunan birlikleri köprüleri tahrip ederek Sakarya'nın batısında mevzilendi.

 

13 Eylül 1921 – Sakarya Zaferi üzerine Başkomutan Atatürk'ün, Batı Cephesi Komutanlığı'na emri: "…Düşman batıya geri çekilmeye devam etmektedir. Düşmanın geride herhangi bir hatta durmasına ve eski düzenini almasına mani olmak ve geri çekilişini yenilgiye uğratmak lâzımdır."

 

13 Eylül 1921 – Atatürk'ün, Başkomutanlık işlemlerinin daha basit şekilde seyretmesi için Başkomutanlık Kalemi'nin kaldırıldığını ve Başkomutan'ın gerek Millî Savunma Bakanlığı gerekse Genelkurmay Başkanlığı ile doğrudan temasta bulunarak çalışacağı hakkında ilgililere yazısı.

 

13 Eylül 1921 – Başkomutanlığın, Batı cephesinin yeniden kurulup düzenlenmesi emri (Mevcut tümenlerden 5 kolordu oluşturulmuştur).

 

13 Eylül 1921 – Atatürk tarafından hazırlanan "Meclis takdirnamesiyle taltif hakkında Kanun"un, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabulü: "Muharebelerde bilfiil ateş altında fevkalâde yararlıklar gösterenler, Türkiye Büyük Millet Meclisi takdirnamesiyle mükâfatlandırılır." [Kocatürk]

 

13 Eylül 1921 – Mustafa Kemal Paşa'nın Meclise siyasi, sosyal, idari ve askeri görüşleri özetleyen ve idari teşkilat ile ilgili kararları içine alan bir tasarı sunması. (Tasarı 18 Eylül'de görüşülmüştür.) (4 ay sonraki ilk Teşkilat-ı Esasiye kanunu bu tasarıdan çıkmıştır.) (Nutuk)

 

13 Eylül 1921 – 13 Eylül 1683'te Viyana'da başlayan kesintisiz geri çekilmenin, 238 yıl sonra 13 Eylül 1921'de nihayet durdurulması.

 

13 Eylül 1921 – Fahrettin (Altay) ve Kazım (Özalp) Beylerin General rütbesine yükseltilmeleri.

 

13 Eylül 1922 – İzmir'de büyük bir yangın başladı. İzmir'de düşmanların sabotajı sonucu, Ermeni mahallesinde başlayan büyük yangın.

 

13 Eylül 1922 – Gazi Mustafa Kemal'in ulusa bildirisi. (Ulusu kutlarken, İzmir'den, Bursa'dan, Akdeniz ufuklarından ordunun selamını bildirdi.)

 

13 Eylül 1922 – İzmir yanıyor. Yangını kimlerin başlattığı tesbit edilemedi. Yüzlerce insan yanarak can verdi. Kaçan Hıristiyanlar limana toplandı. İtilaf kuvvetlerine ait gemiler kimseyi kabul etmemeye karar verdi. Daha sonra yalnız çocuk ve kadınları aldılar.

 

13 Eylül 1922 – İzmir'de düşmanların sabotajı sonucu, Ermeni mahallesinde başlayan büyük yangın.

 

13 Eylül 1922 – Karacabey ve Soma'nın kurtuluşu.

 

13 Eylül 1922 – Atatürk'ün, Amiral Brock'un 12 Eylül 1922 tarihli mektubuna cevabı: "…Her iki hükümetin uygulanagelen şekillere uyarak siyasal ilişkiler kurabileceklerini bildirmekle şeref kazanmaktayım."

 

13 Eylül 1922 – Atatürk'ün, Amerikalı gazeteci Richard Eaton'a İzmir'de demeci: "…Ben İngilizlerle değil, Yunanlılarla harp ediyorum. Yirmidört saatte en iyi kıtalarımı Trakya'ya geçirmeye yetecek nakliye gemilerim de mevcuttur. Bu askerler bir işaretimi bekliyorlar!" (Bu demeç, Le Figaro gazetesinin 1.10.1922 tarihli sayı¬sında yayımlanmıştır). [Kocatürk]

 

13 Eylül 1922 – Atatürk'ün, akşam, kalmakta olduğu köşkün balkonundan -düşmanların sabotajı sonucu çıkan- İzmir yangınını izlerken yanındaki genç subaylara söyledikleri: "Çocuklar, bu manzaraya iyice bakın! Bu alevler, bir devrin sona erip yeni bir devrin başladığını gösteren bir yangındır. Osmanlı İmparatorluğu'nun son yüzyıllardaki bütün günahları şu ateşle temizlenirken yeni bir Türk Devleti'nin kuruluşu ve Türk milletinin yükselişi de cihana ilân ediliyor!" [Kocatürk]

 

13 Eylül 1922 – Atatürk'ün, geceyi -İzmir yangını sebebiyle- tekrar Karşıyaka'da İplikçizade Köşkü'nde geçirişi.

 

13 Eylül 1924 – Atatürk'ün, Hamidiye kruvazörü ile Trabzon'a gitmek üzere Karadeniz'de seyahati.

 

13 Eylül 1924 – Büyük Erzurum depremi yaşandı.

 

13 Eylül 1925 – Gazi Mustafa Kemal, Elazığ İstiklal Mahkemesi'nde yargılanan gazetecileri bağışladı.

 

13 Eylül 1925 – Doğu İstiklal Mahkemesi'nde yargılanan gazeteciler Mustafa Kemal'den affedilmeleri için talepte bulundu. Mustafa Kemal'in isteği üzerine gazeteciler affedildi.

 

13 Eylül 1925 – Doğu İstiklâl Mahkemesi'nde duruşmaları tamamlanmak üzere olan 10 gazetecinin, toplu olarak Atatürk'e telgrafı: "…Vicdanlarımızda hasıl olan uyanıklığı gelecekteki hareketlerimizde rehber edinerek yüksek amacımıza doğru, temiz alınla yürüyebilmek için itimadınızın feyzini bizlerden esirgememenize pek muhtacız. Mahkeme huzurunda meydana çıkan masumiyetimiz, ancak büyük kurtarıcının yüksek vicdanından duyacağımız af ve müsamaha müjdesiyledir ki bizim için kıymetli olur!" (Atatürk, bu başvuruyu bir telgrafla Doğu İstiklâl Mahkemesi'ne bildirmiştir: "…Bunu da nazar-ı insafa almak uygundur.") [Kocatürk]1 Ekim 1925 Bursa dokuma fabrikası, Gazi Mustafa Kemal'in konuşmasıyla açıldı.

 

12, 13 Eylül 1929 – Atatürk'ün. Yalova'da Baltacı Çiftliği'nde.

 

13 Eylül 1930 – Atatürk'ün, Bakanlar Kurulu'nun teklifiyle Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni, hükümetin millî para siyasetine yön vermek üzere 22 Eylül 1930 günü, olağanüstü toplantıya çağırması.

 

13 Eylül 1932 – Atatürk'ün, akşamüzeri Sakarya motoru ile Boğaz'da bir gezinti yapması.

 

13 Eylül 1936 – Atatürk'ün, saat 16.30'da Florya'dan Dolmabahçe Sarayı'na gelerek Türk Dil Kurumu toplantısına başkanlık yapması, gece Florya'ya dönüşü.

 

13 Eylül 1938 – Basın Kurumu Fevkalede Kongresi İstanbul'da açıldı.