Tarihte bugün Atatürk

 

13 HAZİRAN

 

13 Haziran 1917 – Atatürk'ün, sabah, Çanakçı'dan hareket ederek Uzunmestan yöresine gelişi, buradaki mevzii incelemesi, Süphan Tepesi'ne çıkışı, akşam Sekerat'a dönüşü.

 

13 Haziran 1917 – Boğazlıyan Kaymakamı Mehmet Kemal Bey (Milli şehit) Boğazlıyan Kaymakamlığı'nda bulunduğu sırada tehcir sırasında ihmali bulunduğu gerekçesiyle Ankara Valiliği İdare Kurulunun Lüzumu Muhakemesi kararı ile görevden alınarak azledilmiştir. Konya'da yargılanmış İstinaf Mahkemesinin kararı üzerine aklanarak azil kararı kaldırılmış ve Tarım Müfettişi olarak görevlendirilmiştir.

 

13 Haziran 1919 – Havza'dan Amasya'ya geçen Mustafa Kemal, burada yaptığı konuşmada "Memleket elden gidiyor, çarığımızı giyip dağlara çıkmamız gerekecek" dedi.

 

13 Haziran 1919 – Mustafa Kemal, Amasya'dan bir heyeti kabul etti. Atatürk'ün, sabah, kendisini ziyaret eden Amasya heyetine söyledikleri: "Ortada ittihatçılık, İtilâfçılık yoktur; memleket meselesi vardır!"

 

13 Haziran 1919 – Kamil Efendi Sultan Beyazıt Caminde vaaz verip cemaate Milli Mücadeleye ve milli egemenliğe işaret etti. (Bu vaaz Milli mücadelenin ilk vaazıydı.) (Bir ömrün öteki hikayesi, Sinan meydan)

 

13 Haziran 1919 – Atatürk'ün, Amasya'dan, 17. Kolordu Komutan Vekili Albay Bekir Sami (Günsav) Bey'e telgrafı: "…Bütün Anadolu halkı, bağımsızlığı için tek vücut olmuştur. Tüm komutanlar, valiler ve mutasarrıflar kutsal amacımız için işbirliği yapmaya karar vermişlerdir. …Sivas'ta bir kongre yapılması, kongreye tüm vilâyetlerin delegelerinin katılımı ile kuvvetli bir millî merkez oluşturulması kararlaştırılmıştır."

 

13 Haziran 1919 – Amasya Sultan Beyazıt Camii'nde Müftü Abdurrahman Kâmil Efendi'nin vaazı: "Yegâne kurtuluş çaresi halkın doğrudan doğruya egemenliği eline alması ve iradesini kullanmasıdır. Hep beraber Mustafa Kemal Paşa'nın etrafında toplanarak vatanı kurtaracağız!" [Kocatürk]

 

13 Haziran 1919 – Dikili'nin Yunanlılar tarafından işgali.

 

13 Haziran 1919 – Vaiz Abdurrahman Kamil Efendi, Amasya'da cemaate seslendi; "Mademki milletimizin şerefi, haysiyeti, istiklali tehlikeye düşmüştür. Artık bu hükümetten iyilik ummak abestir. (…) Hep beraber Mustafa Kemal Paşa'nın etrafında toplanarak vatanı kurtaracağız…"

 

13 Haziran 1920 – Yozgat'ta Çapanoğulları ayaklanması çıktı. İsyancılar, Köhne kasabasını bastı.

 

13 Haziran 1920 – Yenihan isyanından cesaret alan Çapanoğullarından Celal, Edip, Salih ve Halit Bey'ler, Aynacıoğulları ve Deli Ömer çeteleri gibi eşkıyayı toplayıp 13 Haziran'da Yozgat civarındaki Köhne (Sorgun) bucak merkezini, 14 Haziran'da da Yozgat'ı işgal etti. Sivas'taki 3ncü Kolordu yeterli değildi. Eskişehir ve Bolu'dan takviye alındı. İsyan bastırıldı. (Nutuk)

 

13 Haziran 1920 – İstiklal Harbi'nde düzenli ordunun kurulması süresinde ilk kurulan teşkilatlardan biri Hava Kuvvetleri olmuştur. 13 Haziran 1920 tarih ve MSB.lığının 328 sayılı emri ile ilk hava birlikleri teşkil edilmiştir.

 

13 Haziran 1920 – Türk hava gücü yeniden teşkilatlandırıldı. (Birinci sınıf hava istasyonu Eskişehir'de, ikinci sınıf hava istasyonu Erzincan'da kuruldu.) (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

13 Haziran 1921 – Mustafa Kemal, Ankara'ya gelen Fransa Temsilcisi Franklin Bouillon ile görüştü.

 

13 Haziran 1921 – Atatürk'ün başkanlığındaki Türk Heyeti ile Franklin Bouillon başkanlığındaki Fransız Heyeti arasında Ankara'da görüşmelerin başlaması.

 

13 Haziran 1921 – Mustafa kemal Paşa ile Fransız Bouillon'un ilk tanışma toplantısından sonra Ankara istasyonunda Mustafa Kemal Paşa'ya ait dairede ilk toplantıyı yapması, milli cephe için asıl olanın Misak-ı Milli olduğunun izahı. (Mustafa Kemal Paşa Bouillon ile iki hafta kadar görüştü.) (Nutuk)

 

13 Haziran 1921 – Atatürk'ün silah arkadaşlarından olan Refet Paşa'da İngilizlere sıcak bakıyordu. 13 Haziran, 27 Kasım ve 5 Aralık 1921 tarihlerinde General Harrington'ın temsilcisi Binbaşı Henry ile yaptığı görüşmelerde; "Ankara'nın İngiltere ile bir ittifak yapmayı düşündüğünü', 'Boğazlar üzerinde Türk-İngiliz ortak kontrolünü kabul edebileceklerini', 'Ankara hükümeti ile İngiltere'nin bir uyuşmaya varabileceğini' belirtiyordu. "(Sinan Meydan, 1923, 3. Baskı, s.144.)

 

13 Haziran 1921 – Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal'e, Başkomutanlık görevi verildi.

 

13 Haziran 1921 – Çapanoğlu Halit Bey, Amasya'da idam edildi.

 

13 Haziran 1921 – İtilaf devletleri başkomutanı General Harrington'ın yakınlarından Binbaşı Henry ve Sturton isimli iki subayın İnebolu'ya gelmesi, Harrington'ın Mustafa Kemal Paşa'yı İstanbul boğazdaki yalıya davet ettiğini bildirmeleri. (Mustafa Kemal Paşa'nın karşı teklif olarak General Harrington'ın İnebolu'ya gelip orada Refet Paşa ile görüşmesi şeklindedir.) Görüşmeye esas konu işgal güçleri komutanları ile Mustafa kemal Paşa'yı buluşturmaktır. (Nutuk)

 

13 Haziran 1922 – Atatürk'ün, Millî Müdafaa Vekili Kâzım (Özalp) Paşa ile beraber Sarıköy istasyonuna gelişi ve vagonda Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa ile görüşmesi. (Atatürk, bu görüşmeyi takiben otomobille Adapazarı'na hareket etmiştir).

 

13 Haziran 1922 – Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım ve kız kardeşi Makbule Hanım'ın İstanbul'dan Adapazarı'na gelişi. [Kocatürk] Zübeyde hanım ve Makbule hanım Atatürk'le buluşmak üzere Adapazarı'na geldiler. Gece Binbaşı Baha Bey'in evinde kaldılar.

 

13 Haziran 1926 – Atatürk'ün, sabah saat 8.00'de Bursa'dan hareketle Mudanya'ya, buradan da Karadeniz vapuruyla Bandırma'ya gelişi.

 

13 Haziran 1926 – Atatürk'ün, Bandırma Balıkesir'deki Karadeniz vapurunda açılan gezici sergiyi ziyareti ve geminin hatıra defterine yazdıkları: "Sergi, başarıya ulaşmış bir eserdir. Bende gayet iyi izlenimler meydana getirdi. Sunuş tarzı çok iyidir. Hazırlayıcısını takdir ve tebrik ederim."

 

13 Haziran 1926 – Atatürk'ün akşam Bandırma'dan Balıkesir'e gelişi.

 

13 Haziran 1928 – Türkiye Cumhuriyeti ile Düyun-ı Umumiye (Osmanlı Genel Borçları) alacaklıları arasında ödemeye ilişkin sözleşme imzalandı. Düyunu Umumiye (Dış Genel Borçlar) hakkında Paris'te, ilgililerle bir anlaşma yapıldı.

 

13 Haziran 1928 – Lozan anlaşmasının 46 ncı maddesi Osmanlı Borçlarının ödenme şeklini ilgili tarafların anlaşmasına bırakmıştı. Çoğunluğu Fransız olan alacaklılarla anlaşma 13 Haziran 1928'de sağlandı. 1919 ekonomik buhranı nedeniyle aksamalar yaşanınca 22 Nisan 1933 yılında Paris'te yeni ve daha lehimize bir borç anlaşması imzalandı. (20. YY. Siyasi Tarihi, Prof. Dr. Fahir Armaoğlu)

 

13 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Yüksek Askerî Şûra üyelerinden Cevat (Çobanlı) ve Yakup Şevki (Subaşı) Paşalarla, Kolordu Komutanlarından Ali Hikmet (Ayerdem) ve Şükrü Naili (Gökberk) Paşaları kabulü

 

13 Haziran 1930 – Atatürk'ün, Dolmabahçe'den motorla Beylerbeyi Sarayı'na gidişi, akşama doğru Boğaziçi'nde bir gezinti yapması, akşam Sığırtmaç Mustafa'yı görmek üzere Şişli Sıhhat Yurdu'na gidişi. (Doktorlar, Sığırtmaç Mustafa'nın Hastane'den çıktığı söylemişlerdir). [Kocatürk]

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, çiftliklerini hazineye bağışlaması nedeniyle millet ve Meclis adına kendisine teşekkür telgrafı çeken Başbakan İsmet İnönü'ye cevabı: "…Söz konusu olan hediye, yüksek Türk milletine benim asıl vermeyi düşündüğüm hediye karşısında hiçbir kıymete sahip değildir. Ben, gerektiği zaman en büyük hediyem olmak üzere Türk milletine canımı vereceğim!"

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, çiftliklerini hazineye bağışlaması nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin samimî hislerini ve teşekkürlerini bildiren telgrafına cevabı: "Yapılan bir vazifedir!"

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, İzmir vapuru ile Trabzon'dan İstanbul'a gelişi.

 

13 Haziran 1937 – Sabiha Gökçenin, kendi kullandığı uçakla Boğaz'ın girişinde, akrobasi hareketleri yaparak İzmir vapurunu karşılaması, Atatürk'ün güverteden gösteriyi izlemesi.

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, gece Dolmabahçe Sarayı'nda -davet ettiği- Münir Nurettin Selçuk'un konserini izlemesi.

 

13 Haziran 1937 – Mustafa Kemal'in İsmet İnönü'ye yazdığı mektuptan; " … ben gerektiği zaman, en büyük armağanım olmak üzere Türk Milletine canımı vereceğim." (Atatürk ve CHP'nin saklı tarihi, Ali Kuzu)

 

13 Haziran 1917 – Atatürk'ün, sabah, Çanakçı'dan hareket ederek Uzunmestan yöresine gelişi, buradaki mevzii incelemesi, Süphan Tepesi'ne çıkışı, akşam Sekerat'a dönüşü.

 

13 Haziran 1917 – Boğazlıyan Kaymakamı Mehmet Kemal Bey (Milli şehit) Boğazlıyan Kaymakamlığı'nda bulunduğu sırada tehcir sırasında ihmali bulunduğu gerekçesiyle Ankara Valiliği İdare Kurulunun Lüzumu Muhakemesi kararı ile görevden alınarak azledilmiştir. Konya'da yargılanmış İstinaf Mahkemesinin kararı üzerine aklanarak azil kararı kaldırılmış ve Tarım Müfettişi olarak görevlendirilmiştir.

 

13 Haziran 1919 – Havza'dan Amasya'ya geçen Mustafa Kemal, burada yaptığı konuşmada "Memleket elden gidiyor, çarığımızı giyip dağlara çıkmamız gerekecek" dedi.

 

13 Haziran 1919 – Mustafa Kemal, Amasya'dan bir heyeti kabul etti. Atatürk'ün, sabah, kendisini ziyaret eden Amasya heyetine söyledikleri: "Ortada ittihatçılık, İtilâfçılık yoktur; memleket meselesi vardır!"

 

13 Haziran 1919 – Kamil Efendi Sultan Beyazıt Caminde vaaz verip cemaate Milli Mücadeleye ve milli egemenliğe işaret etti. (Bu vaaz Milli mücadelenin ilk vaazıydı.) (Bir ömrün öteki hikayesi, Sinan meydan)

 

13 Haziran 1919 – Atatürk'ün, Amasya'dan, 17. Kolordu Komutan Vekili Albay Bekir Sami (Günsav) Bey'e telgrafı: "…Bütün Anadolu halkı, bağımsızlığı için tek vücut olmuştur. Tüm komutanlar, valiler ve mutasarrıflar kutsal amacımız için işbirliği yapmaya karar vermişlerdir. …Sivas'ta bir kongre yapılması, kongreye tüm vilâyetlerin delegelerinin katılımı ile kuvvetli bir millî merkez oluşturulması kararlaştırılmıştır."

 

13 Haziran 1919 – Amasya Sultan Beyazıt Camii'nde Müftü Abdurrahman Kâmil Efendi'nin vaazı: "Yegâne kurtuluş çaresi halkın doğrudan doğruya egemenliği eline alması ve iradesini kullanmasıdır. Hep beraber Mustafa Kemal Paşa'nın etrafında toplanarak vatanı kurtaracağız!" [Kocatürk]

 

13 Haziran 1919 – Dikili'nin Yunanlılar tarafından işgali.

 

13 Haziran 1919 – Vaiz Abdurrahman Kamil Efendi, Amasya'da cemaate seslendi; "Mademki milletimizin şerefi, haysiyeti, istiklali tehlikeye düşmüştür. Artık bu hükümetten iyilik ummak abestir. (…) Hep beraber Mustafa Kemal Paşa'nın etrafında toplanarak vatanı kurtaracağız…"

 

13 Haziran 1920 – Yozgat'ta Çapanoğulları ayaklanması çıktı. İsyancılar, Köhne kasabasını bastı.

 

13 Haziran 1920 – İstiklal Harbi'nde düzenli ordunun kurulması süresinde ilk kurulan teşkilatlardan biri Hava Kuvvetleri olmuştur. 13 Haziran 1920 tarih ve MSB.lığının 328 sayılı emri ile ilk hava birlikleri teşkil edilmiştir.

 

13 Haziran 1920 – Türk hava gücü yeniden teşkilatlandırıldı. (Birinci sınıf hava istasyonu Eskişehir'de, ikinci sınıf hava istasyonu Erzincan'da kuruldu.) (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

13 Haziran 1921 – Mustafa Kemal, Ankara'ya gelen Fransa Temsilcisi Franklin Bouillon ile görüştü.

 

13 Haziran 1921 – Atatürk'ün başkanlığındaki Türk Heyeti ile Franklin Bouillon başkanlığındaki Fransız Heyeti arasında Ankara'da görüşmelerin başlaması.

 

13 Haziran 1921 – Atatürk'ün silah arkadaşlarından olan Refet Paşa'da İngilizlere sıcak bakıyordu. 13 Haziran, 27 Kasım ve 5 Aralık 1921 tarihlerinde General Harrington'ın temsilcisi Binbaşı Henry ile yaptığı görüşmelerde; "Ankara'nın İngiltere ile bir ittifak yapmayı düşündüğünü', 'Boğazlar üzerinde Türk-İngiliz ortak kontrolünü kabul edebileceklerini', 'Ankara hükümeti ile İngiltere'nin bir uyuşmaya varabileceğini' belirtiyordu. "(Sinan Meydan, 1923, 3. Baskı, s.144.)

 

13 Haziran 1921 – Büyük Millet Meclisi tarafından Mustafa Kemal'e, Başkomutanlık görevi verildi.

 

13 Haziran 1921 – Çapanoğlu Halit Bey, Amasya'da idam edildi.

 

13 Haziran 1922 – Atatürk'ün, Millî Müdafaa Vekili Kâzım (Özalp) Paşa ile beraber Sarıköy istasyonuna gelişi ve vagonda Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa ile görüşmesi. (Atatürk, bu görüşmeyi takiben otomobille Adapazarı'na hareket etmiştir).

 

13 Haziran 1922 – Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım ve kız kardeşi Makbule Hanım'ın İstanbul'dan Adapazarı'na gelişi. [Kocatürk] Zübeyde hanım ve Makbule hanım Atatürk'le buluşmak üzere Adapazarı'na geldiler. Gece Binbaşı Baha Bey'in evinde kaldılar.

 

13 Haziran 1926 – Atatürk'ün, sabah saat 8.00'de Bursa'dan hareketle Mudanya'ya, buradan da Karadeniz vapuruyla Bandırma'ya gelişi.

 

13 Haziran 1926 – Atatürk'ün, Bandırma Balıkesir'deki Karadeniz vapurunda açılan gezici sergiyi ziyareti ve geminin hatıra defterine yazdıkları: "Sergi, başarıya ulaşmış bir eserdir. Bende gayet iyi izlenimler meydana getirdi. Sunuş tarzı çok iyidir. Hazırlayıcısını takdir ve tebrik ederim."

 

13 Haziran 1926 – Atatürk'ün akşam Bandırma'dan Balıkesir'e gelişi.

 

13 Haziran 1928 – Türkiye Cumhuriyeti ile Düyun-ı Umumiye (Osmanlı Genel Borçları) alacaklıları arasında ödemeye ilişkin sözleşme imzalandı. Düyunu Umumiye (Dış Genel Borçlar) hakkında Paris'te, ilgililerle bir anlaşma yapıldı.

 

13 Haziran 1928 – Lozan anlaşmasının 46 ncı maddesi Osmanlı Borçlarının ödenme şeklini ilgili tarafların anlaşmasına bırakmıştı. Çoğunluğu Fransız olan alacaklılarla anlaşma 13 Haziran 1928'de sağlandı. 1919 ekonomik buhranı nedeniyle aksamalar yaşanınca 22 Nisan 1933 yılında Paris'te yeni ve daha lehimize bir borç anlaşması imzalandı. (20. YY. Siyasi Tarihi, Prof. Dr. Fahir Armaoğlu)

 

13 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Yüksek Askerî Şûra üyelerinden Cevat (Çobanlı) ve Yakup Şevki (Subaşı) Paşalarla, Kolordu Komutanlarından Ali Hikmet (Ayerdem) ve Şükrü Naili (Gökberk) Paşaları kabulü

 

13 Haziran 1930 – Atatürk'ün, Dolmabahçe'den motorla Beylerbeyi Sarayı'na gidişi, akşama doğru Boğaziçi'nde bir gezinti yapması, akşam Sığırtmaç Mustafa'yı görmek üzere Şişli Sıhhat Yurdu'na gidişi. (Doktorlar, Sığırtmaç Mustafa'nın Hastane'den çıktığı söylemişlerdir). [Kocatürk]

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, çiftliklerini hazineye bağışlaması nedeniyle millet ve Meclis adına kendisine teşekkür telgrafı çeken Başbakan İsmet İnönü'ye cevabı: "…Söz konusu olan hediye, yüksek Türk milletine benim asıl vermeyi düşündüğüm hediye karşısında hiçbir kıymete sahip değildir. Ben, gerektiği zaman en büyük hediyem olmak üzere Türk milletine canımı vereceğim!"

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, çiftliklerini hazineye bağışlaması nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin samimî hislerini ve teşekkürlerini bildiren telgrafına cevabı: "Yapılan bir vazifedir!"

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, İzmir vapuru ile Trabzon'dan İstanbul'a gelişi.

 

13 Haziran 1937 – Sabiha Gökçenin, kendi kullandığı uçakla Boğaz'ın girişinde, akrobasi hareketleri yaparak İzmir vapurunu karşılaması, Atatürk'ün güverteden gösteriyi izlemesi.

 

13 Haziran 1937 – Atatürk'ün, gece Dolmabahçe Sarayı'nda -davet ettiği- Münir Nurettin Selçuk'un konserini izlemesi.

 

13 Haziran 1937 – Mustafa Kemal'in İsmet İnönü'ye yazdığı mektuptan; " … ben gerektiği zaman, en büyük armağanım olmak üzere Türk Milletine canımı vereceğim." (Atatürk ve CHP'nin saklı tarihi, Ali Kuzu)