Tarihte bugün Atatürk

 

13 TEMMUZ

 

13 Temmuz 1913 – Trakya'daki Türk birliklerinin, Midye-Enez hattını işgal için Çatalca ve Bolayır hatlarından ileri harekâta geçmesi (Bulgarlar, 30 Mayıs 1913'de yapılan Londra Barış Antlaşması'na rağmen Midye-Enez hattını boşaltmayarak işgalleri altında tutuyorlardı. Bu durum üzerine Başkomutanlık Vekâleti, Hükümetten izin alarak ilgili kuvvetlere ileri harekâta başlama emrini vermiştir. [Kocatürk]

 

13 Temmuz 1915 – İngiliz ve Fransızların, Seddülbahir'e yeni bir taarruzu, ancak yedekteki birliklerin ileri sürülmesiyle önlenebilmesi.

 

13 Temmuz 1916 – Rusların, 8. Tümen cephesi (Muş cephesi)'ne taarruzunun devam etmesi; ancak kuvvetlerimizin ağır kayıplar vererek savunma ve karşı taarruzu ile durdurulması.

 

13 Temmuz 1918 – Mustafa Kemal, Karlsbad'da Almancasının yanı sıra 13 Temmuz 1918'den itibaren Fransızca dersleri de aldı. İsviçreli Madam Heinriche (görme özürlüdür) haftalığı 100 krona Mustafa Kemal'e ders verdi. (Dehanın kodları, Yrd. Doç.Dr. Ali Güler)

 

13 Temmuz 1919 – 3ncü Kolordu Komutanı Refet Bey'in Kavak'tan Mustafa Kemal Paşa'ya "İstanbul hükümetince yerine harbiye dairesi başkanı Albay Salahattin Bey'in atandığını, kendisinin de İstanbul'a dönmesinin emredildiğini, komutayı devrettiğini ve görevden ayrıldığını Harbiye nezaretine bildirdiğini, ancak İstanbul yerine Sivas'a hareket ettiğini bildiren şifreli telgrafı. (Nutuk)

 

13 Temmuz 1919 – Refet Bele Bey, İstanbul hükümeti tarafından görevinden (3. Kolordu Komutanlığı'ndan) alındı.

 

13 Temmuz 1919 – Talat, Enver ve Cevat Paşalarla, Doktor Nazım Bey'in İstanbul Divan-ı Harbi tarafından gıyaben idama mahkum edilmeleri.

 

13 Temmuz 1919 – Atatürk'ün askerlikten istifası üzerine, 15. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir'in kendisine telgrafı: "Hizmetleri ve fedakârlığı bütün cihanca kabul edilmiş olan ve ordu ve milletin övünme sebebi bulunan zat-ı samilerinin istifaya mecburiyetlerinden dolayı şahsım ve kolordum son derece üzgündür. Yalnız mukaddes millî gayemiz için savaşmaktan hiçbir an geri durulmayacağı hakkındaki yüksek vaatleriyle teselli bulduğumuzu arz ile vatan ve milletimiz için her türlü çalışmada Cenab-ı Hakk'ın muvaffakiyetfer ihsan buyurmasını diler ve Kolordumun özel yüksek saygılarını takdim ederim efendim." (Bu hassas dönemde Rauf (ORBAY) Bey ve bilhassa Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa'nın desteği tereddütleri ortadan kaldırdı. Kâzım Karabekir "Kolordum ve ben bundan önce olduğu gibi emrinizdeyiz Paşam" sözleriyle Mustafa Kemal'e desteğini dile getirmiş. 13 Temmuz tarihli bir yazıyla bunu pekiştirmişti. Birinci Kolordu Komutanı Ali Fuat (CEBESOY) Paşa da istifâdan dolayı üzüntülerini belirtmiş, Millî Mücadelede kendisinin izinde olacakları teminatını vermiştir. II. Ordu Müfettişliğine vekâlet eden Albay Selahattin de istifâ dolayısıyla üzüntülerini bildirmiş, başarı dileklerini ulaştırmıştır. Amasya'dan itibaren Mustafa Kemal ile beraber olan Hamidiye Kahramanı, Bahriye Eski Bakanı Rauf (ORBAY) Bey de ayrı bir beyanname yayınlayarak "Vatan ve milletin istiklâli ve kurtuluşu, saltanat ve hilâfet makamının masuniyeti sağlanıncaya kadar, Mustafa Kemal ile beraber çalışmaya and içtiğini" açıkladı. Bu genelgeler her tarafa ulaştırıldı.)

 

13 temmuz 1919 – Yarbay lan Smith'in, Samsun ve Amasya illeriyle ilgili raporu: "Mustafa Kemal ve Refet'in buradan alınması, Hristiyan halk arasında güvenin iadesine oldukça yardım edecek. Mustafa Kemal, buraya varışından sonra, halka memleketin tehlikede olduğunu, şimdiki hükûmetin Türklerin hak ve önemli çıkarlarını savunmadığını söyleyerek vakti gelince herkesin çarpışmaya hazır olması gerektiğine dair Müslümanlar arasında propagandaya başlamıştır."

 

13 Temmuz 1920 – Gebze'nin işgali.

 

13 Temmuz 1920 – TBMM 41nci toplantısında kusurlarından dolayı Bursa komutanı ve valisi ile Alaşehir komutanlarının neden divan-ı harbe verilmediğine dair gensoru görüşüldü. Gensoru kabul edildi, görüşmeler yapıldı. 14 Ağustos günü Genelkurmay Başkanı soruları cevapladı. Vekiller yine tatmin olmadı. Sükûnet ancak Mustafa Kemal Paşa'nın izahı ve konuşması ile sağlanabildi. (Nutuk)

 

13 Temmuz 1921 – Afyon-Altıntaş Muharebesi.

 

13 Temmuz 1921 – Afyonkarahisar'ın Yunanlılar tarafından ikinci kez işgal edilmesi.

 

13 Temmuz 1921 – Afyon ve Bilecik Yunanlılarca işgal edildi.

 

13 Temmuz 1921 – Yunanlıların Pazaryeri'ni işgali,

 

13 Temmuz 1921 – İstanbul Darülfünun hocalarından İsmail Hakkı ve Mehmet Emin Bey Ankara'ya geldi.

 

13 Temmuz 1921 – Afganistan Kralı Amanullah Han'ın, Afgan ordusunu düzenleme amacıyla Afganistan'a bir Türk askerî heyeti gönderilmesi konusunda Atatürk'e mektubu.

 

13 Temmuz 1922 – Köşkte, Salih yaverin oğlunun (Cemil) sünneti vardı. Atatürk, Salih Bozok'un oğlu Cemil'in sünnet düğününe katıldı. (Davetiyeler Hakimiyet-i Milliye matbaasında basıldı.) Zübeyde Hanım da teşrif etti ve saat hediye etti.

 

13 Temmuz 1922 – Dr. Adnan Bey, T.B.M.M. ikinci başkanı oldu.

 

13 Temmuz 1923 – Atatürk The Saturday Evening Post yazarı İsaac F. Marcosson'a verdiği demeçte; " Emperyalizm ölüme mahkumdur. (…) Demokrasi insan ırkının ümididir. (…) Yeni Türkiye'nin temelindeki fikir aynen budur. Biz ne zor kullanmak ne de fetih istiyoruz. Yalnız bırakılmamaızı ve kendi ekonomik ve siyasal kaderimizi kendimizin belirlemesine izin verilmesini istiyoruz. Yeni Türk demokrasisinin tüm binası bunun üzerine kuruludur. Şunu da ilave edeyim ki, bu demokrasi Amerikan düşüncesini temsil eder, şu farkla ki siz kırk sekiz devletsiniz, biz bir tek büyük devletiz." (1923, Sinan Meydan, 3. Baskı., s.371)

 

13 Temmuz 1923 – Atatürk The Saturday Evening Post yazarı İsaac F. Marcosson ile mülakatında; "Panislamizm, din ortaklığını temel alan bir federasyon demekti. Panturanizm ise ırkı temel alan aynı çeşit bir çaba ve ihtiras ortaklığını temsil ediyordu. Her ikisi de yanlıştı. Panislamizm fikri, asırlar önce viyana kapılarında, Türklerin Avrupa'da ulaştıkları en kuzey noktada öldü. Panturanizm de doğu ovalarında mahvolup gitti." Devamında şöyle dedi; "Emperyalizm ölüme mahkûmdur. Demokrasi insan ırkının ümididir." (1923, Sinan Meydan, 3. Baskı., s.500)

 

13 Temmuz 1923 – Atatürk'ün, Amerika'da yayımlanan "The Saturday Evening Post" dergisi yazarlarından Isaac F. Marcosson'u Çankaya'da kabulü ve görüşmesi: "Yeni Türkiye'nin ilk ve en önemli düşüncesi siyasal değil, ekonomiktir. Biz, dünya üretiminin de, tüketiminin de bir parçası olmak istiyoruz." [Kocatürk]

 

13 Temmuz 1923 – The Saturday Evening Post yazarı İsaac F. Marcosson ile mülakatında Atatürk 'Dünyanın bugünkü hastalığı için ilacınız nedir ?' sorusuna cevaben şöyle der; "Aptalca şüphe ve güvensizlik değil, akıllıca işbirliği." (Sinan Meydan, 1923, 3. Baskı, s.22.)

 

13 Temmuz 1926 – Atatürk'ün, saat 13.30'da Çankaya'da Trabzon Heyeti'ni kabulü.

 

13 Temmuz 1926 – İzmir Suikast davasında aralarında Ziya Hurşit, İsmail Canbulad, Sarı Efe Edip, Ayıcı Arif, Ahmet Şükrü, Rüştü Paşa gibi isimlerin bulunduğu 13 kişi idama mahkum oldu. Kararın okunduğu günün gecesi idamlar infaz edildi. Sanıklardan Kazım Karabekir ve Ali Fuat Paşa'nın bulunduğu paşalar beraat etti.

 

13 Temmuz 1926 – Atatürk'e Suikast duruşması 13 Temmuz 1926 tarihine değin sürdü. Duruşma halka açıktı. İstiklal mahkemesi heyeti sahnede kurulu kürsüdeydi. Heyet başkanı Afyon mebusu Kel Ali (Çetinkaya), üyeler Antep vekili Kılıç Ali, Aydın vekili Reşit Galip, Savcı ise Denizli vekili Necib Ali'ydi.

 

13 Temmuz 1926 – Atatürk'e suikast davası karar duruşması yapıldı. Altısı mebus, 15 kişi için idam kararı verildi.

 

13 Temmuz 1926 – İzmir'de Atatürk'e suikastten suçlu bulunanların gece yarısı başlayan idamları sabah 03.00'de tamamlandı. İdam edilenler arasında tek Paşa' Şükrü Paşa'ydı. İdam edilenler Kadifekale Kokluca mezarlığına gömüldü.

 

13 Temmuz 1927 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Abdülhak Hâmit (Tarhan), Samipaşazade Sezai ve Danıştay Başkanı Nusret Bey'i kabulü

 

13 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, Fethi (Okyar) Bey'le beraber Dolmabahçe'den otomobille hareket ederek Büyükdere'ye kadar bir gezinti yapması.

 

13 Temmuz 1936 – Atatürk'ün, Tekir Tarım Kredi Kooperatifi'nin 1 sayılı kurucusu olması nedeniyle kendisini kutlayan Ekonomi Bakanı Celâl Bayar'ın teşekkür telgrafına cevabı: "…Tarım Kredi Kooperatiflerinin az zamanda bütün yurdu kaplamasını başarıcı gayretinizden bekliyoruz."

 

13 Temmuz 1937 – Fransa, Hatay'ın bağımsızlığını resmen ilan etti. (4 Temmuz 1938 – Türk-Fransız ikili antlaşması Ankara'da imzalandı).

 

13 Temmuz 1938 – İstanbul'da yapılan ilk Türk uçağı Ankara yolunda düştü.