Tarihte bugün Atatürk

 

14 HAZİRAN

 

14 Haziran 1909 – Dernek kurma özgürlüğüne ilişkin ilk yasa olan "İçtimaatı Umumiye Kanunu" kabul edildi.

 

14 Haziran 1917 – Atatürk'ün, sabah, Sekerat'tan hareket ederek Yarbay Hamit Fahri komutasındaki 48. Tümen cephesine gidişi, tümeni denetlemesi, Tümen Karargâhı'nda öğle yemeğini yedikten sonra Sekerat'a dönüşü.

 

14 Haziran 1919 – Atatürk'ün, Amasya'dan Padişah'a telgrafı: "…İstanbul'da iken, milletin bu kadar kuvvetli ve az vakitte felâketlerden bu derece uyanık olduğunu tahayyül edemezdim. …Eğer zorlanırsam görevimden istifa ederek önceden olduğu gibi Anadolu'da ve milletin sinesinde kalacağım ve vatanî görevime bu kez daha açık adımlarla devam edeceğim."

 

14 Haziran 1919 – Mustafa Kemal'in 15 nci Kolordu Komutanı Kazım Karabekir Paşa'ya telgrafı; "Ben Kürtleri ve hatta öz bir kardeş olarak tekmil milleti, bir nokta etrafında birleştirmek ve cihana Müdafa-i Hukuk –u Milliye Cemiyetleri vasıtasıyla göstermek karar ve azmindeyim." (Cumhuriyet tarihi yalanları, Sinan Meydan)

 

14 Haziran 1919 – Mustafa Kemal padişaha gerekirse görevinden istifa edebileceğini bildirdi.

 

14 Haziran 1920 – Emirle Batı cephesinde kullanılmak üzere Eskişehir'de 1. Uçak Bölüğü ve Uşak'ta 2. Uçak Bölüğü teşkil edildi. (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

14 Haziran 1920 – Doğuda Milli Aşireti ayaklanması çıktı.

 

14 Haziran 1920 – İzmit bölgesinde Kuvay-ı İnzibatiye'nin yenilgisi ve bazı birliklerin milli kuvvetlere katılması.

 

14 Haziran 1920 – Yozgat şehri Çapanoğullarının eline geçti. Şehrin eşrafından bazısı isyancılarla birlikte olmayı reddetti. Ayaklanmacılar İstanbul hükümetine bağlılıklarını bildirerek, Dürrizade'nin fetvasını hükümet binası önünde toplanan halka okuyarak, taraftar bulmaya çalıştı. (Tokat çevresindeki ayaklanmalar Yozgat çevresindeki gayrı memnunları harekete geçirdi. Kuva-yı Millîye hareketi, Yozgat bölgesinde pek olumlu karşılanmamıştı. Çerkez köylerindeki hoşnutsuzluğun yanı sıra bölgede öteden beri etkin olan Çapanoğullarının Saltanat, Hürriyet ve İtilâf Fırkasından yana oluşları, Kuvayı Millîyecilere sempatiyle bakmamalarına yol açmaktaydı. Mutasarrıfın da bu tutumu benimsemesi sebebiyle, Ankara'da açılacak Meclis için milletvekili seçimi yapılamamıştı. Mayıs ortalarında Çapanoğullarının ayaklanma hazırlıkları yaptıkları duyuldu. Ankara onları gözaltında tutmak için önlemler aldı. Ancak durumdan haberdar olan Çapanoğulları, Mutasarrıfın göz yumması sonucu şehri terk ettiler. Yörenin azgın eşkıyalarından Aynacıoğulları ve Deli Ömer'le beraber 14 Haziran'da Yozgat'ı işgal ettiler. Halka Şeyhülislâm Dürrizade Abdullah‟ın fetvası ile Padişah ve Damat Ferit'in ferman ve bildirilerini okudular. Kendilerine karşı olan bazı kimseleri astılar. İsyan hızla Akdağmadeni, Alaca, Boğazlıyan'ı içine alarak Kayseri, Çorum ve Sivas'ı tehdit edici bir duruma girdi. Düzce-Bolu gailesinden yeni kurtulmuş olan genç Ankara Hükümeti, bu defa da doğudan ciddi bir şekilde tehlike içindeydi. Bu durumda, Çerkeş'de bulunan Albay Refet (BELE) Çankırı istikametinde harekete geçirildi. Çevredeki askeri birlikler yetersiz olduğundan, Çerkez Ethem de acele Ankara'ya çağrıldı. Ethem önce itiraz etti ama ağabeyinin araya girmesiyle, 2100 kadar mevcuduyla Ankara'ya geldi. 21 Haziran'da Yozgat istikametinde harekete başladı. 23 Haziran‟da Yozgat önüne gelen Ethem, şehri hücumla ele geçirdi. Ele geçirilen on iki elebaşıyı derhal idam etti. Çapanoğlu kuvvetlerini Arapseyfi'nde dağıttı. Bu sırada Albay Refet ve Çolak İbrahim kuvvetleri de yetiştiler. Ethem bölgenin temizlenmesini onlara bırakıp Batı cephesine hareket etti. Çünkü Batı Cephesinde 22 Haziran 1920‟de Sèvres Anlaşmasını kabul ettirmek amacıyla Yunan saldırısı başlamıştı ve hızla gelişiyordu. Bununla beraber bölge tamamen huzura kavuşamadı. Yunan saldırısı yeni kıpırdamalara yol açtı. İlk isyanda af dileyen âsilerden kurulu Akdağmadeni Alayı cepheye gönderilmek istenince, alay mensuplarının bir kısmı birlikte kaçtılar ve bölge de ayaklanma başlattılar. Ayaklanma Çerkez Ethem'e bağlı İkinci Kuva-yi Seyare Komutanı Çolak İbrahim tarafından bastırıldı. Sükûnet ancak 1920 yılı sonunda sağlanabildi.)

 

14 Haziran 1922 – Atatürk'ün, Adapazarı'na gelişi. Mustafa Kemal Adapazarı'nda, annesi Zübeyde Hanım ile görüştü. (Atatürk burada İstanbul'dan gelmiş olan annesi Zübeyde Hanım ve kız kardeşi Makbule Hanımla görüşmüştür).

 

14 Haziran 1922 – Atatürk Adapazarı'na geldi. Annesi ve Makbule ile buluştu. Gece Binbaşı Baha Bey'in evinde kaldılar. Makbule Hanım sabah eşinin yanına İstanbul'a döndü. Mustafa Kemal annesiyle otomobil ile Ankara'ya doğru yola çıktı. 24 Haziran 1922'de saat 20.00 sularında Ankara'ya vardılar. Doğruca Çankaya Köşkü'ne gittiler.

 

14 Haziran 1923 – Kadınlar Halk Fırkası kuruldu.

 

14 Haziran 1923 – Atatürk'ün, Çankaya'da kendisine "hemşehrilik" belgesini getiren İstanbul Heyeti'ni kabulü.

 

14 Haziran 1924 – Atatürk'ün, İçişleri Bakanı Recep (Peker) Bey'i ve Genelkurmay Başkanı Fevzi (Çakmak) Paşa'yı makamlarında ziyareti ve görüşmeleri.

 

14 Haziran 1925 – Cumhuriyet'in ilk şeker fabrikası, Alpullu'da üretime başladı.

 

14 Haziran 1926 – Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa'ya İzmir'de suikastta bulunulacağı haber alındı. Suikast girişimini, Giritli Şevki, Vali Kazım Dirik'e ihbar etti. Suikast girişimi failleri Ziya Hurşit ve arkadaşları tutuklandı. İzmir'de Mustafa Kemal Paşa'ya karşı suikast girişimi ortaya çıkarıldı. Girişim, suikast sonrasında, suikast planını gerçekleştirecek olanları Sakız adasına kaçıracak olan motorcunun ihbarı üzerine ortaya çıkarıldı. Atatürk'e karşı, İzmir'de hazırlanan suikast girişiminin meydana çıkması (Suikast girişimini İzmir'de motorculuk işleriyle meşgul Giritli Şevki adında şahıs, İzmir Valisi Kâzım (Dirik) Bey'e haber vermiştir.

 

14 Haziran 1926 – Atatürk'ün, Balıkesir'de Cumhuriyet Halk Partisi'ni, Öğretmenler Birliği'ni, Belediye'yi, Türkocağı'nı ziyareti, akşam Belediye'de şereflerine verilen baloda bulunması. (Atatürk, 15 Haziran'da İzmir'de bulunmak üzere bugün Balıkesir'den hareket edeceği sırada İzmir Valisi'nden, İzmir'de kendisine karşı tertiplenen bir suikast girişiminin meydana çıkarıldığını bildiren ve hareketinin ertelenmesini rica eden bir telgraf almıştır. [Kocatürk]

 

14 Haziran 1932 – Atatürk'ün, akşam Emir Faysal'ın verdiği ziyafeti şereflendirmesi.

 

14 Haziran 1933 – Atatürk'ün, Çankaya'da Polonya Elçisi Potocki'nin güven mektubunu kabulü ve Elçi'nin söylevine cevap konuşması.

 

14 Haziran 1934 – Hükümetin toprak dağıtımında yetkisini artıran 2510 sayılı "İskan kanunu" çıkarıldı. Yasanın çıkarılışından 1938'e dek topraksız köylülere 2.999.825 dönüm toprak dağıtıldı. (1925 bütçesinde de daha önce çıkarılan 716 sayılı yasaya dayanarak hükümet 6,7 milyon dönüm tarla, 157 bin dönüm bağ ve 170 bin dönüm bahçe dağıtmıştı.) (Türkiye üzerine notlar, Metin Aydoğan)

 

14 Haziran 1934 – Atatürk'ün, öğleden sonra Ankara Halkevi'ni ve Atlı Spor Kulübü'nü ziyareti.

 

14 Haziran 1935 – Ankara Üniversitesinin ilk fakültesi Dil ve Tarih-Coğrafya fakültesi kurulmasına dair kanun TBMM'nde kabul edildi. (Dünyada benzeri olmayan bir fakülte olacaktı.)

 

14 Haziran 1935 – Maden, Tetkik ve Araştırma Enstitüsü ve Etibank'ın kurulmasına dair kanunlar ile Diyanet İşleri Reisliği Teşkilatı'nın görevlerine ilişkin kanun TBMM'de kabul edildi.

 

14 Haziran 1935 – MTA, Etibank ve Elektrik İşleri Etüd idaresi kurulmasına dair 3 kanun mecliste kabul edildi.

 

14 Haziran 1935 – Etibank Genel Müdürlüğü kuruldu. T.B.M.M'de "Etibank Kanunu" kabul edildi.

 

14 Haziran 1935 – Amortisman Sandığı Kanunu, Elektrik İşleri Etüt İdaresi Kanunu, Maden Tetkik Arama Enstitüsü Kuruluş Kanunu ve Etibank'ın kurulmasına ilişkin kanun kabul edildi.

 

14 Haziran 1935 – "Diyanet İşleri Reisliği Teşkilat ve Vazifelerine Dair Kanun" T.B.M.M'de kabul edildi.

 

14 Haziran 1935 – T.B.M.M'de "Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü Kurulması Hakkında Kanun" kabul edildi.

 

14 Haziran 1935 – T.B.M.M'de "Elektrik İşleri Etüt İdaresi Teşkiline Dair Kanun" kabul edildi.

 

14 Haziran 1935 – Maden hammadde ve enerji üretimi ile bu işler için gerekli sermayeye ait bankacılık işlemlerini yürütmek maksadıyla Atatürk'ün direktifleriyle ETİBANK kuruldu.

 

14 Haziran 1936 – Atatürk'ün, Çankaya'da Çin Elçisi General Ho Yao-Tsu'yu Kabulü.

 

14 Haziran 1937 – Hatay'ın Bağımsızlık Antlaşması Büyük Millet Meclisi tarafından onaylandı.

 

14 Haziran 1938 – Atatürk'ün, Savarona yatından Cenevre'de bulunan Afet (İnan)'a mektubu: "…Tamamen iyileşme ümidi ve şansı kuvvetlidir."