Tarihte bugün Atatürk

 

15 MAYIS

 

15 Mayıs 1909 – Atatürk'ün, rahatsızlığı sebebiyle İstanbul'da Gülhane Hastanesi'ne yatışı (3 günlük bir tedaviyi takiben 18 Mayıs 1909 tarihinde hastaneden çıkmıştır). [Kocatürk]

 

15 Mayıs 1915 – Atatürk'ün, 19. Tümen birliklerine günlük emri: "…Düşmanın gece saldırı ve hücumlarını ateşlerimizle etkisiz hale getirdikten sonra, karşı hücum yaparak kesin sonucun elde edilmesine kadar izlenmesi halinde, başarı umulduğundan, bu gibi fırsatların kaçırılmamasını bölge alay ve tabur komutanlıklarından ve bütün subay ve erlerden isterim."[Kocatürk]

 

15 Mayıs 1916 – Atatürk'ün, Kurmay Başkanı İzzettin (Çalışlar) Bey'le beraber öğleden sonra Şin'de 17. Alay Karargâhı'na giderek askerin erzak sıkıntısını görüşmesi.

 

15 Mayıs 1919 – 16 Yunan gemisinin taşıdığı, 4 İngiliz ve 2 Yunan muhribinin refakat ettiği işgal donanması İzmir'e çıktı. İşgal başladığı sırada İzmir limanında ayrıca İngiltere, ABD, Fransa, İtalya ve Yunanistan'a ait 30'dan fazla savaş gemisi vardı.

 

15 Mayıs 1919 – Yunanlıların İzmir'e çıkması. Elefterios Venizelos'un devamlı gayretleri ve diğer büyük devletlerin desteklemesi sonucunda İzmir'e Yunan askeri çıkarılması 15 Mayıs 1919 tarihinde uygulamaya konuldu.

 

15 Mayıs 1919 – İzmir, İtilaf Devletlerinin desteği ile Yunanlılar tarafından işgal edildi ve ilk silahlı direniş başladı.

 

15 Mayıs 1919 – İzmir'in işgalinden 4 saat 10 dakika sonra, Denizli Müftüsü Ahmed Hulusi Efendinin başkanlığında, "Denizli Heyeti Milliyesi" kuruldu.

 

15 Mayıs 1919 – Sabahtan itibaren yaklaşık onikibin kişiyi bulan Yunan kuvvetleri İzmir'e çıkmaya başladı. Kadifekale'ye Yunan topları yerleştirildi.

 

15 Mayıs 1919 – Hukuk-ı Beşer gazetesinde günlerdir direniş çağrıları yapan gazeteci Hasan Tahsin (Osman Nevres) şehir içinde zafer yürüyüşü yapan işgalcilerin bayraktarını tabancasıyla vurdu. Bunun üzerine işgalciler Hasan Tahsin'e kurşun yağdırarak, şehit etti. Yunan güçlerine ilk kurşunu atan Hukuku Beşer gazetesi Başyazarı Hasan Tahsin (Osman Nevres) ile Askerlik Şube Başkanı Albay Süleyman Fethi şehit edildiler. (15 Mayıs sabahı saat 8'den itibaren müttefik donanmasının şehre dönük toplarının himayesinde, Yunan birlikleri İzmir'i işgale başladılar. Karaya çıkan birlikler, yerli Rumların taşkın ve coşkun gösterileri ortasında, İzmir Metropoliti Hrisostomos tarafından takdis edildikten sonra, Konak istikametinde yürüyüşe geçtiler. Efzon alayı "Zito Venizelos" naraları arasında Kemeraltı köşesini dönerken atılan bir kurşunla Yunan bayraktarı yerlere yuvarlandı. Rumlar panik halinde kaçışmaya başladılar. İlk şaşkınlığı attıktan sonra, Efzonlar silâha sarılıp etrafı taramaya başladılar. Özellikle Sarıkışla yarım saat tarandı. Sonra Kolordu Komutanı Ali Nadir Paşa, elinde beyaz teslim bayrağı olduğu halde, subay ve askerleriyle dışarı çıkarıldı ve ağır hakaretlere maruz kaldı. Türk askerleri "Zito Venizelos" diye bağırmaya zorlandı. Bağırmayanlar süngülendiler.)

 

15 Mayıs 1919 – Yağma ve katliama başlayan Yunan askerleri şehirde terör estirdi.

 

15 Mayıs 1919 – Şehirdeki telgrafçılar işgali bütün Anadolu'ya bildirmeye başladı.

 

15 Mayıs 1919 – Muğla'da, İzmir'in işgalini protesto amacıyla miting. Denizli'de, Aydın'da, Muğla'da, Konya'da ve Burdur'da işgale karşı mitingler yapıldı.

 

15 Mayıs 1919 – Türk Kurtuluş Savaşı 15 Mayıs 1919'da Yunanlıların İzmir'i işgali sırasında düşmana ilk kurşunun atılmasıyla başladı.

 

15 Mayıs 1919 – Atatürk'ün, sabah Genelkurmay Başkanlığı'na giderek Cevat (Çobanlı) ve Fevzi (Çakmak) Paşalara veda etmesi.

 

15 Mayıs 1919 – Atatürk'ün, Babıâli'ye giderek Hükûmet üyelerine veda etmesi (Atatürk Babıâli'ye geldiği zaman Kabine toplantı halinde idi ve Yunanlıların İzmir'e çıkışını görüşüyordu. Atatürk Sadaret bekleme salonunda Dahiliye, Hariciye ve diğer bir kısım nazırlarla görüşerek onlara veda etti.

 

15 Mayıs 1919 – Mustafa Kemal, Yıldız Sarayı Küçük Mabeyn Köşkü'nde Padişah Vahdettin ile görüştü.

 

15 Mayıs 1919 –Mustafa Kemal, vahdettin ile görüştü. Padişah yaveri Naci (İldeniz) Paşa beyanına göre Vahdettin o görüşmede adının ilk harfleri yazılı bir saati Mustafa Kemal'e armağan etti.

 

15 Mayıs 1919 – Atatürk'ün, Bandırma vapuru kaptanı İsmail Hakkı (Durusu) Bey'i Şişli'deki evine çağırarak hareket şekline dair bilgi alması.

 

15 Mayıs 1919 – İzmir'in işgali esnasında görevli olan Mümin, kendisini ordudan attırarak, işbirlikçi rolüne başladı. Oysa Mustafa Kemal'in istihbarat elamanıydı. Deşifre olup Yunan ordusunca tutuklanınca idama mahkum edildi. 1923'de Atatürk'ün özel takibiyle esir edilen Trikopis'e karşılık takas edildi ve orduya geri döndü. İstiklal Madalyası aldı, Aksoy soyadını aldı. Albay rütbesinden emekli oldu. 1948'de vefat etti. İzmir Balçova mezarlığında yatıyor.

 

15 Mayıs 1919 – Atatürk, Samsun'a hareket etmeden bir gün önce, 15 Mayıs 1919'da Padişah Vahdettin'le son bir görüşme yapmıştı. Atatürk'ün anlattığına göre Vahdettin o görüşmenin bir yerine, "Paşa, paşa! Devleti kurtarabilirsin!" demişti. Vahdettin'in ne demek istediğini Atatürk sonraları şöyle anlatacaktı: "Vahdettin demek istiyordu ki hiçbir kuvvetimiz yoktur. Tek dayanak noktamız İstanbul'a hâkim olanların siyasetine uymaktır. Benim memuriyetim onların şikâyet ettikleri meseleleri halletmektir. Eğer onları memnun edebilirsem, memleketi ve halkı bu siyasetin doğruluğuna inandırabilirsem ve bu siyasete karşı gelen Türkleri tutuklarsam Vahdettin'in arzularını yerine getirmiş olacaktım."

 

15 Mayıs 1919 -Yunan ordusu çok kanlı bir şekilde İzmir'i işgal etti. O gün Gazeteci Hasan Tahsin, Yunan Efzon alayının iri yarı sancaktarını vurdu. İşte Hasan Tahsin'in tabancasından çıkan o ilk kurşunla başladı Kuvayı Milliye…

 

15 Mayıs 1919 – Fevzi çakmak Paşa'nın genelkurmay Başkanlığı görevini Cevat Çobanlı Paşa'ya devri. (Fevzi Paşa İzmir'de işgal güçlerine silahla direnme emri verdiği için bu görevden alınmış ve 1 nci ordu birlikleri müfettişliğine atanmıştır.)

 

15 Mayıs 1919 – Kurtuluş savaşını destekleyeceğini bildiren Genelkurmay Başkanı Cevat Paşa'nın Mustafa Kemal'e "Şifre anahtarını" teslim etmesi. (Şifre anahtarları telgraf haberleşmeleri istihbaratı için kritik değerdedir.)

 

15 Mayıs 1919 – İzmir'in işgalinden sadece dört saat gibi kısa bir süre sonra düzenlediği mitingde "işgal edilen memleket halkının silaha sarılması dini bir görevdir." diyen Müftü Ahmet Hulusi Efendi'nin etrafında Denizlililer hemen birleşmişlerdir.

 

15 Mayıs 1919 – Harbiye Bakanlığı Mustafa Kemal ve kuruluna, Karadeniz'e çıkış vizesi almak ,için İngiliz İstihbarat Bürosuna başvurmuştur. Heyetin listesi İngiliz Binbaşı Milligan tarafından 15 Mayıs 1919 tarihinde onaylanmıştır. 9 ncu Ordu Müfettişliği kıtasının vizesini ise İngiliz istihbarat subayı Yüzbaşı Bennet imzalamıştır. Listenin arka sayfasında Yüzbaşı Bennet tarafından imzalanıp mühürlenen vize bölümüne "Müttefik Pasaport kontrol bürosu, İngiliz bölümü Samsun için 16.5.1919 tarihinde geçerlidir" yazılıdır.(Yüzbaşı Bennet, işgal İstanbul'unun işkenceci İngiliz subayıdır.)

 

15 Mayıs 1919 – Kordonboyu'nda yerli rumların sevgi gösterileriyle karşıladığı işgalci Yunan askerlerine, Osman Recep Nevres (Hasan Tahsin) adlı bir gazetecinin sıktığı ilk kurşun, Kuvayı Milliye hareketinin sembolik başlangıcıdır. (Atatürk'ün Gizli Kurtuluş Planları, Sinan Meydan, 7. Baskı, s.80)

 

15 Mayıs 1920 – Kuvay-ı İnzibatiye, Kuvay-ı Milliye tarafından yenilgiye uğratıldı.

 

15 Mayıs 1920 – Anzavur kuvvetleri ile Kuva-yı Milliye arasında Geyve'de şiddetli çatışmalar oldu. Anzavur kuvvetleri yenilerek, geri çekildi. Kuvay-ı Milliye'yi oluşturan Ahmet Anzavur kuvvetlerinin Geyve Boğazı yakınlarındaki şiddetli çarpışmalar sonucunda dağıtılması.

 

15 Mayıs 1920 – Atatürk'ün, Kâzım Karabekir'e iç isyanların yayılma eğilimine karşı doğu bölgelerinde gereken önlemlerin alınmasını isteyen telgrafı: "…Biz her şeyden evvel bütün kuvvetimizle memleketimizin iç dayanışmasını korumayı başarırsak, sınırlarımızı kurtarmaya muvaffak olacağımız görüşündeyiz. Bu sebeple kolordunuz birlikleriyle her şeyden evvel gericiliği ortadan kaldıracak şekilde batıya doğru harekât ve tertibat düşünmek mecburiyetindeyiz. Bundan başka bütün iç karışıklıkların kuvvetlerimizi içerde işlemez hale getirerek sınırlarımızı yabancılara teslim için maksatlı olarak çıkarıldığına eğer Erzurum halkı gerçekten inanıyorlarsa, bunlar yakındaki, hatta uzaktaki halk ve bilginlere devamlı mektuplar ve telgraflar yazarak mühim uyarma görevi yapabilirler." [Kocatürk]

 

15 Mayıs 1920 – 1. Yozgat İsyanı başladı.

 

15 Mayıs 1921 – Atatürk'ün, askerî durum hakkında Hâkimiyet-i Milliye gazetesi muhabirine demeci: "…Millî ordunun hazırlığı mükemmel, manevî kuvveti yüksek ve azmi her zamankinden sağlamdır."

 

15 Mayıs 1924 – Sanayi-i Nefise Mektebi (Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi) öğrencileri ilk resim sergilerini İstanbul'da açtı. Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi; Sanat Tarihçisi, Arkeolog, Müzeci, Ressam Osman Hamdi Bey tarafından 1882'de Sanayi-i Nefise Mektebi adıyla kuruldu ve 2 Mart 1883'de öğretime başladı. Ülkemizin ilk sanat ve mimarlık yüksek okulu olan Kurum, 1928'de Güzel Sanatlar Akademisi adını aldı ve böylece ülkemizde Akademi ünvanını alan ilk yükseköğretim kurumu oldu. Güzel Sanatlar Akademisi, 1969'da 1172 sayılı Devlet Güzel Sanatlar Akademileri Kanunu'nun kabul edilmesiyle birlikte bilimsel özerkliğe kavuştu. Kurum, 4.11.1981'de kabul edilen 2547 sayılı Kanun ve 20 Temmuz 1982'de çıkarılan 41 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile üniversiteye dönüşerek Mimar Sinan Üniversitesi adını aldı.

 

15 Mayıs 1925 – Mustafa Kemal, Türk Teyyare Cemiyeti açılış töreninde; " … İstikbal göklerdedir. Göklerini koruyamayan uluslar yarınlarından emin olamazlar." (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

15 Mayıs 1926 – Bir İngiliz zırhlısına binerek Malta'ya kaçan ve daha sonra İtalya'nın San Remo kentine yerleşen son Osmanlı padişahı VI. Mehmet Vahdettin öldü.

 

15 Mayıs 1935 – Atatürk'ün, Mareşal Pilsudski'nin ölümü nedeniyle Lehistan (Polonya) Cumhurbaşkanı Moscicki'ye başsağlığı telgrafı.

 

15 Mayıs 1935 – Atatürk'ün, Cumhuriyet Halk Partisi Dördüncü Büyük Kurultayı üyeleri şerefine Gazi Orman Çiftliği'nde verilen ziyafette bulunması.

 

15 Mayıs 1937 – Atatürk'ün, Ankara Hukuk Fakültesi son sınıf öğrencilerinin Halkevi'nde verdikleri çay nedeniyle Adalet Bakanı Şükrü Saraçoğlu tarafından kendisine çekilen saygı ve bağlılık telgrafına cevabı: "Bana gösterilen temiz ve samimî hisleri bildiren telgrafınızı memnuniyetle aldım. Teşekkür eder ve Ankara Hukuk Fakültesi'ne ışıklı yolunda daima ilerlemeler ve başarılar dilerim."

 

15 Mayıs 1937 – Atatürk'ün, Mamak Baruthanesi'ndeki patlama nedeniyle üzüntülerini bildiren Fransa Cumhurbaşkanı Albert Lebrun'a teşekkür telgrafı.

 

15 Mayıs 1938 – Atatürk'ün, akşamüzeri otomobille şehirde bir gezinti yapması, Anadolu Kulübü'ne gidişi, akşam Çankaya'ya dönüşü.