Tarihte bugün Atatürk

 

15 EKİM

 

15 Ekim 1911 – Mustafa Kemal gazeteci "Mustafa Şerif" adına düzenlenen sahte bir pasaportla Mısır üzerinden gizli yollarla bölgeye gelip Trablusgarp savaşına katıldı. (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

15 Ekim 1911 – Mustafa Kemal'in, Trablusgarp'a gönüllü gitmek üzere gizlice arkadaşlarıyla beraber İstanbul'dan ayrılması. Atatürk'ün, İtalyanlara karşı savaşmak için Trablusgarp'e (Libya) gitmek üzere İstanbul'dan ayrılması. Atatürk'ün, Trablusgarp'a gönüllü gitmek üzere -Gazeteci Mustafa Şerif kimliği ile- bir kısım arkadaşları (Ömer Naci, Sapancalı Hakkı, Yakup Cemil vb.)'yla beraber İstanbul'dan ayrılışı. [Kocatürk] (Mustafa Kemal, Şerif takma adıyla yanında Ömer Naci, Yakup Cemil ve Sabancalı hakkı olduğu halde 15 ekim 1911‟de İstanbul‟dan Mısır'a hareket eder. Bingazi yolunda rahatsızlanır ve İskenderiye'de hastaneye yatar.)

 

15 Ekim 1912 – Trablusgarp Savaşı sonunda, Osmanlı Devleti ile İtalya, Uşi Barış Antlaşması'nı imzaladılar. Trablusgarp ve Bingazi, İtalyanlara bırakıldı. Osmanlı Devleti'nin, İtalyanlarla "Ouchy Antlaşması"nı imzalaması (Bu antlaşma sonucu Osmanlı Devleti, Trablusgarp ve Bingazi'yi İtalyanlara bırakmış, buradaki Türk subay ve askerlerini geri çekmiştir.

 

15 Ekim 1917 – Mustafa Kemal'in, Halep'ten İstanbul'a dönmesi. (7. Ordu Komutanlığı'ndan ayrılan Mustafa Kemal, 2. Ordu komutanı sıfatıyla, izinli olarak İstanbul'a döndü.) (Bazı kaynaklarda Mustafa Kemal'in İstanbul'a dönmesi ekim ortası veya ekim sonu olarak gösterilmektedir.)

 

15 Ekim 1917 – Alman İmparatoru Kayzer Willhelm, 15 Ekim 1917'de Sultan Mehmet Reşat'ın davetlisi olarak İstanbul'a gelir. (Padişahı Almanya'ya davet eder. Padişah 73 yaşındadır ve rahatsızdır. Siyasi durum icabı ziyaretin iadesi gerekmektedir. Padişahı temsilen Veliahtın gitmesi ve orduyu temsilen tanınmış bir generalin heyete katılması kararlaştırılır. Heyette askeri danışman olarak Albay Naci (Eldeniz)‟den başka, Başmabeyinci Lütfi Simavi de görevlendirilmiştir. Orduyu temsilen heyete katılması teklifine Mustafa Kemal olumlu cevap verir. Tahta çıkması pek uzak olmayan Veliaht ile tanışmak, ona gerçek durumu açıklamak ve güvenini sağlamanın gelecek bakımından yararlı olacağını düşünür. Vahidettin ile Vaniköy'deki sarayında görüşür. Seyahat 15 Aralık 1917‟de başlar ve 4 Ocak 1918‟de sona erer. Yol boyunca ve Almanya'da ikametleri süresince Mustafa Kemal Vahidettin'i savaşın gidiş yönü, ülke yönetimi, alınması gerekli önlemler konusunda sürekli uyarmaya çalışır. Hatta dönüşte bir ordu komutanlığı istemesini önerir. Seyahat süresi içinde Vahdettin'in davranışları yurt içinde olduğundan farklıdır. Mustafa Kemal ile her konuyu konuşmaktan çekinmez.)

 

15 Ekim 1918 – Sadrazam Ahmet İzzet Paşa'nın, kabineyi kuruşunu takiben Atatürk'e telgrafı: "…Barıştan sonra Tanrı'nın lütfü ile işbirliği yaparız."

 

14/15 Ekim 1919 – Mustafa Kemal'in bizzat yazdığı özgeçmişi Tasvir-i Efkar gazetesinde yayınlandı. (Gazete başyazarı Velid Ebüzziya 13 Ekim 1919 tarihinde Mustafa Kemal'e telgrafla 21 soru sormuş, Mustafa Kemal ertesi gün yaveri Cevat Abbas ile cevap vermişti. )

 

15 Ekim 1919 – Meclis-i Mebusan seçimleri başladı. Amasya'da Heyet-i Temsiliye ile yapacakları görüşmeye katılmak için görevlendirilen Bahriye Nazırı Salih Paşa ve yanındaki heyet Samsun'a hareket etti.

 

15 Ekim 1919 – Ankara Vali Vekili Yahya Galip (Kargı) Bey'in, İstanbul hükümetinin Ankara Valiliği'ne -sabık Bitlis Valisi- Ziya Paşa'yı ataması nedeniyle Atatürk'e telgrafı: "Mademki bugünkü hükümet, buraya yeniden vali göndermeye kalkmıştır, şu halde buradaki millî hareketin söndürülmesi gerekli görülüyor demektir. Nasıl ki zat-ı âlileri askerlikten istifa ederek bir millet ferdi gibi çalışmaya karar verdiniz; bendeniz de buradan çekilerek aynı suretle milletimin vazifesini yerine getirmeye karar verdim!"

 

15 Ekim 1919 – Bahriye Nazırı Salih Paşa, Amasya'ya hareket etti.

 

15 Ekim 1919 – Bahriye nazırı Salih Paşa'nın İstanbul'dan Amasya'ya hareketi. (Amasya görüşmeleri 20-22 Ekim 1919 tarihleri arasında gerçekleşmiştir.) (Nutuk)

 

15 Ekim 1920 – Güney cephesinde Saimbeyli kurtarıldı.

 

15 Ekim 1920 – Haçin'de Ermenilerin Türk kuşatmasını yarmak istemesiyle birlikte şehir işgal edildi.

 

15 Ekim 1920 – Demirci Mehmet Efe'nin, -Konya'da Delibaş isyanını bastırmak üzere Albay Şefik (Aker) Bey'le beraber isyan bölgesine hareketini bildiren- Atatürk'e telgrafı: "Yüce emrinizi saygı ile aldım. Şükranlarımı arz ederim. Bütün mücahit arkadaşlarım ellerinizden öperler. Millî maksatlar için çalışan mücahitlerin önderi, en sadık hizmet edeni olduğumu teyiden arz ederim."

 

15 Ekim 1920 – Atatürk'ün, Demirci Mehmet Efe'nin 15 Ekim 1920 tarihli telgrafına cevabı: "Hissiyatınıza teşekkür ve milletimizin birliğini amaç edinen bugünkü vatanî çalışmalarınızda başarılar diler, bütün arkadaşlara selâm ederim." [Kocatürk]

 

15 Ekim 1922 – Mudanya Mütarekesi yürürlüğe girdi. Yunan kuvvetlerinin boşaltmaya başladıkları yerleri teslim almak üzere Müttefiklere bağlı kuvvetler Trakya'da harekâta başladı.

 

15 Ekim 1922 – Yunanlılar Doğu Trakya'yı boşaltmaya başladı.

 

15 Ekim 1922 – Atatürk'ün, Kâzım Karabekir ve Refet (Bele) Paşa'yla beraber Ankara'dan Bursa'ya hareketi.

 

15 Ekim 1924 – Atatürk'ün, Lâtife Hanım'la beraber Kayseri'den hareketle gece Yozgat'a gelişi.

 

15 Ekim 1925 – Atatürk'ün, İzmir Ziraat Okulu'nu ziyareti ve okulun hatıra defterine yazdıkları: "İzmir Ziraat Mektebi yetenekli ellerde verimli eserini göstermiştir. Ziyaretimden memnunum."

 

15 Ekim 1925 – Atatürk İzmir Ziraat Mektebi (Tarım Okulu), İzmir Erkek Lisesi ve İzmir Darüleytamı (Öksüzler Okulu)'nda

 

15 Ekim 1925 – İzmir Belediyesi'nin, "Naim Palas" binasını Hazine'den satın alarak Atatürk'e hediye edişi. (Bu tarih A.İ. ve A.M., s.21'de 13 Ekim 1926 olarak gösterilmiştir). [Kocatürk]

 

15 Ekim 1927 – Atatürk, oturumu açış konuşmasında; "Erzurum ve Sivas kongrelerinden bu yana Cumhuriyet Halk Fırkasının tarihi gelişimini" açıkladı ve elindeki nizamname projesini tanıttı. (Atatürk'ün Söylev ve demeçleri, cilt 1, s. 351-353)

 

15 Ekim 1927 – Cumhuriyet Halk Fırkasının 2 nci kurultayında "Halkçılık, Milliyetçilik, laiklik ve Cumhuriyetçilik" dört temel ilke olarak kabul edildi. (Devletçilik ve İnkılapçılıkilkeleri daha sonra 1931 yılında eklendi.) (Atatürk ve CHP'nin saklı tarihi, Ali Kuzu)

 

15 Ekim 1927 – Mustafa Kemal'in kongrede 36 saat 33 dakika süren Büyük Nutku'nu okumaya başlaması. Gazi Mustafa Kemal'in C.H.P. İkinci Kurultayı'nda tarihi büyük nutkunu söylemesi.

 

15 Ekim 1930 – Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın da katıldığı belediye seçimlerinde yer yer olaylar çıktı. Yeni partinin bazı üyeleri tutuklandı.

 

15 Ekim 1931 – Başbakan İsmet İnönü ile Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü Aras'ın Yunanistan'ı ziyaretleri sırasında, 1930 Türk-Yunan Dostluk Antlaşması yürürlüğe konuldu.

 

15 Ekim 1932- Atatürk'ün, akşamüzeri Sakarya motoru ile Boğaziçi'nde bir gezinti yapması.

 

15 Ekim 1933 – Atatürk'ün, Çankaya'da, Ankara'ya gelen Romanya Dışişleri Bakanı Titulesco'yu kabulü.

 

15 Ekim 1934 – Atatürk'ün, akşamüzeri İsmet Paşa'nın köşküne gidişi, akşam Çankaya'ya dönüşü.

 

15 Ekim 1936 – Atatürk'ün, saat 18.30'da Başbakan İsmet İnönü'nün köşküne gidişi, bir süre kaldıktan sonra Çankaya'ya dönüşü, gece Bolu Milletvekili İsmail Hakkı Uzmay'ın evine gidişi, geç saatlerde Çankaya'ya dönüşü.

 

15 Ekim 1938 – Sürekli ve danışman hekimlerin Atatürk'ü topluca ziyareti (30 dakika)

 

15 Ekim 1938 – Atatürk'ün, Belediye seçimlerinin sonuçlarını bildiren Başbakan Celâl Bayar'a cevap telgrafı: "…İstiklâl Savaşı ve Türk inkılâbı, her hamlesinde ve her safhasında, milletimizin yüksek siyasî ve uygar karakteriyle memleket işlerindeki şuurlu birliğine dayanarak başarıya erişmiştir. Dün ve bugün olduğu gibi yarın da memleket ve millet için yegâne kudret, mutluluk ve refah kaynağı, inkılâp ilkeleri ve Cumhuriyet rejimidir"

 

15 Ekim 1938 – Atatürk'ün, Afet (İnan), Sabiha Gökçen ve kız kardeşi Makbule (Atadan)'ı ayrı ayrı kabulü.

 

15 Ekim 1938 – Atatürk'ün, saat 19.00'dan itibaren bir süre radyo dinlemesi.

 

15 Ekim 1938 – Komaya girip hayata gözlerini yummadan önce, en son, Türk Tarih Kurumu'nun Belleten dergisini inceledi. (kaynak: Yılmaz Özdil, Mustafa Kemal)