Tarihte bugün Atatürk

 

16 KASIM

 

16 Kasım 1913 – Atatürk'ün Sofya'dan Madam Corinne'e Fransızca mektubu: "…Ekseriya sefarethane'de büromdayım ve çalışıyorum. Fethi Bey de başka bir şey yapmıyor" [Kocatürk]

 

16 Kasım 1916 – 16. Kolordu Komutanı Mustafa Kemal Paşa'nın, Bitlis'te 5. Tümen Komutanı Albay Ali Fuat (Cebesoy) Bey'i makamında ziyareti, hastaneleri denetlemesi hastaları ziyaret etmesi, daha sonra Şerefiye Camii'ni gezmesi.

 

16 Kasım 1916 – Mustafa Kemal, Bitlis'te Ömer isimli 12 yaşındaki bir çocuğu himayesine aldı. (Benim Ailem, Yrd. Doç. Dr. Ali Güler)

 

16 Kasım 1917 – Başkomutan Vekili ve Harbiye Nazırı Enver Paşa'nın, Atatürk'e, beraberinde Suriye cephesinden dönen bazı subayların geliş sebebini soran telgrafı.

 

16 Kasım 1918 – Bakü, Türk orduları tarafından tahliye edildi.

 

16 Kasım 1918 – Atatürk'ün, Pera Palas'ta Çanakkale savaşlarına katılmış olan İngiliz Generali William Birdwood ile görüşmesi.

 

16 Kasım 1918 – Mustafa Kemal'in, Pera Palas'ta Vakit, Minber ve Zaman gazetesi yazarları ile yaptığı görüşmede söyledikleri; "En iyi politika ve en kuvvetli olmakla mümkündür. En kuvvetli olmak demek ise; manen, ilmen, fennen ahlâken kuvvetli olmak demektir: Askerî kuvvet en sonda gelir. Yukarıda sayılan meziyetler bir millette mevcut değilse, bu milletin bütün fertleri en son silahlarla donanmış olması hiçbir şeyi ifade etmez. Bugünkü topluluklar içinde insan olarak yer alabilmek için elbette silah elde olması yeterli değildir".

 

16 Kasım 1919 – Mustafa Kemal Paşa, batıdaki milli kuvvetlerin örgütlenmesi ve ordu tarafından desteklenmesi için bazı kolordu ve tümen komutanlarına önerilerde bulundu.

 

16 Kasım 1919 – Batı Anadolu'daki kuvvetlerin, üç cephe üzerinde tertiplenmesi hakkında, Mustafa Kemal Paşa, Heyeti Temsiliye adına Harbiye Nezareti'ne öneri sundu.

 

16 Kasım 1919 – Balıkesir'de, Mustafa Necati ile Vasıf ve Esat (Çınar) kardeşler "İzmir'e Doğru" gazetesini yayınlamaya başladılar.

 

16 Kasım 1919 – Gümülcine'de halk temsilcilerinin katılımıyla bir kongre toplanması ve Batı Trakya'nın gelecekteki durumunun görüşülmesi, (Gümülcine Kongresi).

 

16 Kasım 1919 – Atatürk'ün başkanlığında, Heyet-i Temsiliye üyeleriyle bir kısım komutanların Sivas'ta toplanmaları. (Bu görüşmeler 28 Kasım 1919'a kadar devam etmiştir). Atatürk'ün, Heyet-i Temsiliye üyeleriyle bir kısım komutanların Sivas'taki müşterek toplantısının birinci birleşiminde söyledikleri: "…Millî Meclisin her türlü güvenlik şartlarını taşıyan bir yerde toplanması gerekir." (Komutanlar toplantısındaki ağırlıklı konu Milli Meclisin toplanacağı yer ve seçimler hakkında görüş birliğini sağlamaktı. Bunun için Temsilciler Kurulu Anadolu hareketini destekleyen kolordu ve tümen komutanlarını Sivas'ta toplantıya davet etti. 16 Kasım-28 Kasım arasında yapılan komutanlar toplantısına XV. Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa, XX. Kolordu komutanı Ali Fuat Paşa, III. Kolordu komutanı Salâhattin Bey bizzat katıldılar. XII. Kolordu Komutanı bir temsilci gönderdi. Diyarbakır, Edirne, Bursa ve Balıkesir'de bulunan komutanlara mesafenin uzaklığı ve özel durumları sebebiyle çağrılmadıkları bildirildi. Alınacak kararın kendilerine iletileceği Mustafa Kemal imzası ile bildirildi. Toplantıya komutanlar dışında ekseriyeti Temsil Heyeti üyesi olmak üzere 14 kişi katıldı. Mustafa Kemal'in Başkanlık ettiği toplantının gündemi üç noktada toplanmaktaydı: a. Millî Meclisin nerede toplanacağı, b. Meclis açıldıktan sonra Temsil Heyeti ve Millî Teşkilatın alacağı şekil ve çalışma durumu, c. Paris Barış Konferansı'nın hakkımızda olumlu veya olumsuz bir tavır alması halinde, nasıl hareket edileceği.)

 

16 Kasım 1919 – Mustafa Kemal Paşa, Heyeti Temsiliye adına Harbiye Nezareti'ne sunduğu öneride; Batı Anadolu'daki kuvvetlerin üç cephe üzerinde tertiplenmesi ve ordu tarafından desteklenmesi gerektiğini bildirdi.

 

16 Kasım 1919 – Atatürk'ün, Antep, Maraş ve Urfa'nın İngiliz işgalinden Fransız işgaline devredilmesi nedeniyle İtilâf Devletleri temsilcilerine protestosu: "…Yunanlılara işgal ettirilen Aydın vilâyetindeki öldürme ve imha facialarının şimdi de Ermenileri âlet eden Fransızların işgal ettiği Adana vilâyetinde, Maraş, Urfa ve Antep'te aynen işlenmesi, bütün bu siyasî haksızlıklara bir ilâve teşkil ediyor. İtilâf Devletleri'nin yapmış ve yapmakta olduğu haksız davranışları şiddetle protesto eder ve onların memleketimiz ve milletimiz için daha insanî ve daha adaletli duygulara, arzularıyla dönmelerini temenni ederiz. Milletimiz, topraklarının ayrılması ve taksimine ve esarete düşmeye razı olmaktansa bütün maddî ve manevî kuvvetleriyle varlığını ve meşru hukukunu korumada kararlılıkla devam ve ısrar edecektir. Bu meşru ve kutsal kararda milletimizin bütün anlamıyla beraber olduğunu İtilâf Devletleri'ne haber vermek isteriz. Bu hususta milletimizin yükselen meşru sesini duymak iste-meyerek tutulan insanlık dışı yolda devamın verebileceği sonuç, pek acı olabilir!"

 

16 Kasım 1919 – Mustafa Kemal, Antep, Maraş ve Urfa'nın Fransızlarca işgali üzerine yayınladığı protestoda "Allah'ın yardımıyla düşmanın işgal ettiği yerlerden bir gün mutlaka çıkarılacağını" söyledi. (Bir ömrün öteki hikayesi, Sinan meydan)

 

16 Kasım 1919 – Atatürk'ün, Harbiye Nazırı Cemal Paşa'ya, Kuva-yi Milliye erlerinin yedirilme, giydirilme, donatım ve gereken silâhlarının Nezaret'çe teminini isteyen telgrafı. (Cemal Paşa'nın cevabı: 24.11.1919). [Kocatürk]

 

16 Kasım 1919 – Balıkesir'de İzmir'in Doğru Gazetesinin yayına başlaması.

 

16 Kasım 1919 – Mustafa Necati ile Vasıf ve Esat (Çınar) kardeşlerin çıkardığı "İzmir'e Doğru" adlı gazete, Balıkesir'de yayımlanmaya başladı.

 

16-29 Kasım 1919 – Açılacak Osmanlı Mebusan Meclisinin yerinin İstanbul veya Ankara olmasına dair Mustafa Kemal Paşa'nın civar Kolordu Komutanları ile Sivas'ta toplantı yaparak hareket tarzı belirlemesi.(Gündem; mebusan meclisinin toplanma yerinin belirlenmesi, Heyet-i temsiliye'nin hareket tarzı, Paris Barış Konferansı hazırlık ve etkileri konularıdır. (29 Ekim 1919 tarihinde alınan karar ise; mebusan meclisinin toplanma yerinin sakınca ve mahsurlarına rağmen İstanbul olması ancak ilave tedbir alınması şeklindedir. Ayrıca Heyet-i temsiliye vatan kurtulana kadar Mebusan meclisi açılsa dahi çalışmaya devam edecektir, Paris Barış konferansı olumsuz sonuçlanırsa Heyet-i Temsiliye daha tekin rol üstlenecek ve milli iradeye müracat edilecektir.) (Nutuk)

 

16 Kasım 1921 – Cemal Paşa'nın, Moskova'dan Atatürk'e mektubu: "…Enver Paşa'yı Buhara'dan geri alamazsam bütün birbuçuk senelik çalışmamı mahvetmiş olacağım. Buna muvaffak olmak için olanca şiddetimle çalışıyorum."

 

16 Kasım 1922 – Padişah Vahdettin'in İngiliz 2 nci Nöbetçi Taburunun yaptığı planlarla saraydan gizlice kaçırılarak, Malaya gemisi ile Malta'ya götürülmesi.

 

16 Kasım 1922 – Vahdettin'in Halife-i Müslimin imzasıyla, işgal orduları başkomutanı Harrington'a sığınma mektubu: "İstanbul'da hayatımı tehlikede gördüğümden, İngiltere devlet-i fahimesine iltica ve bir an evvel İstanbul'dan başka bir yere naklimi talep ederim efendim."

 

16 Kasım 1922 – Vahdettin'in kendisini İstanbul'dan kaçırması için Harington'a yazdığı mektup; "İstanbul'da hayatımı tehlikede gördüğümden İngiltere devletine sığınıyor ve iltica ile bir an evvel İstanbul'dan başka bir yere naklimi talep ediyorum." (Charles Harington, Atilla Oral)

 

16 Kasım 1922 – İşgal Orduları Başkomutanı General Harrington'a yazıyla başvuran Padişah Vahdettin, İstanbul'da hayatını tehlikede gördüğünü ve İngiltere'ye sığınmak isteğini bildirdi.

 

16 Kasım 1922 – Poincare'nin İsmet Paşa'yı Paris'te ziyareti.

 

16 Kasım 1923 – Padişah Vahdettin'in İstanbul İşgal kuvvetleri Başkomutanı General Harington'a mektubu; "Sayın General, İstanbul'da hayatımın tehlikede olduğunu düşünerek Hükümetinize sığınıyor ve İstanbul'dan başka bir yere gönderilmemi rica ediyorum."

 

16 Kasım 1930 – Fethi (Okyar) Bey'in, Serbest Cumhuriyet Partisi'nin kendisini kapattığına dair bildirgeyi Atatürk'ün bilgisine sunması. (Kapatma bildirgesi 17 Kasım 1930 günü ilân edilmiştir).

 

16 Kasım 1931 – Atatürk'ün, öğleden sonra Marmara Köşkü'nden Çankaya'ya dönüşü.

 

16 Kasım 1932 – Çankaya'da akşam, Atatürk'ün sofrasında, Abdülhak Hâmit (Tarhan) ve eşi Lüsyen Hanım'ın da davetli olarak bulunması.

 

16 Kasım 1937 – Atatürk Diyarbakır'da. (Sabiha Gökçen ile)

 

16 Kasım 1937 – Atatürk'ün, Diyarbakır'da 3. Umumî Müfettişliği, Valiliği, Kolordu Karargâhı'nı, Hava Alanı'nı ve 20 yıl önce Diyarbakır'da iken kaldığı Karargâh binasını ziyareti.

 

16 Kasım 1937 – Atatürk'ün, Irak ve İran sınırlarına ulaşacak olan Diyarbakır-Cizre demiryolu hattının temel atma töreninde bulunması.

 

16 Kasım 1937 – Atatürk'ün, saat 18.45'te Diyarbakır'dan trenle Elâzığ'a hareketi ve gece Elazığ'a gelişi.

 

16 Kasım 1937 – Diyarbakır – Cizre demiryolu hattı temeli atıldı.

 

16 Kasım 1938 – Atatürk'ün Türk bayrağına sarılı tabutunun, Dolmabahçe Sarayı'nın büyük tören salonunda bir katafalk üzerine yerleştirilerek milletin ziyaretine bırakılması (tabut 18 Kasım 1938 akşamına kadar burada kalmıştır). (19 Kasım Dolmabahçe Sarayı tören salonunda Atatürk'ün cenaze namazı kılınmıştır. Cenaze namazını İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyelerinden Ord. Prof. Şerafettin Yaltkaya kıldırmıştır). [Kocatürk]

 

16 Kasım 1938 – Dolmabahçe Sarayı'nda muayede salonunda katafalka yerleştirildi. Sabah saat 10'da ziyarete açıldı. İnsan seli aktı. Güya saat 24'te son verilecekti ama, mümkün değildi. 200 binden fazla yurttaş bayrağa sarılı tabutun önünden hıçkıra hıçkıra geçti, yüzbinlerce yurttaş sıradaydı, aralıksız devam edildi. (kaynak: yılmaz Özdil, Mustafa Kemal)

 

16 Kasım 1938 – Naaşın sarayda katafalka yerleştirilerek halkın ziyaretine açılması (18 Kasım akşamına kadar burada kalmıştır.)