Tarihte bugün Atatürk

 

23 EYLÜL

 

23 Eylül 1856 - Düzenli at yarışları 23 Eylül 1856 tarihinde İzmir'de başladı. İzmir yarış Kulübü (Symirna Races Club) kuruldu. 1909'da Osmanlı Jokey Kulübü teşkil edildi.

 

23 Eylül 1915 – Atatürk'ün, -Almanya'nın İstanbul Elçiliği görevlilerinden Dr. Ernest Jackh'ı çadırında kabulü ve söyledikleri: "Tam manasıyla Ruslar gibi karaya tıkıldık. Ruslar çökmeğe mahkûmdurlar; çünkü Boğazları kapayarak onları Karadeniz'e tıkadım. Bu suretle, müttefiklerinden ayrı düşürdüm. Fakat biz de aynı sebep dolayısıyla yıkılmağa mahkûmuz. Gerçekten biz, Akdeniz, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu sahillerine yerleşmiş bulunuyoruz; fakat herhangi bir okyanusa çıkmayı göze alamayız. Deniz kuvvetlerine sahip olmayan bir kara kuvveti olmak itibariyle biz, yarımadamızı, kara kuvvetlerini hiçbir tehdide uğratmaksızın istediği sahile getirebilen deniz kuvvetlerine karşı savunmaya asla muktedir olamayacağız." (Atatürk, bu görüşmenin yapıldığı günlerde rahatsızlığı nedeniyle çadırında istirahat etmektedir. Ernest Jackh, hatıralarında şu bilgileri vermektedir: "Mustafa Kemal Bey, ağır surette hastaydı ve bu yüzden kendisini ziyaret için çadırına gittim. Malarya [sıtma]'ya tekrar yakalanmıştı. O kadar zayıflamıştı ki, ilkin tanıyamadım. Bununla beraber ateşli tabiatı, evvelce sık sık yaptığımız bütün gece devam eden çok sevdiği görüşmeler gibi, bizi, siyasî bir tartışmaya daldırdı.")

 

23 Eylül 1917 – 23 Eylül 1917 Tarihinde Muharebe Altın İmtiyaz Madalyası ile taltif buyrulmuştur. Atatürk'e, Doğu cephesindeki muharebelerde gösterdiği yararlıklar nedeniyle "Muharebe Altın imtiyaz Madalyası" verilmesi.

 

23 Eylül 1917 – Bahriye Nazırı ve 4. Ordu Komutanı Cemal Paşa'nın, kendisine gönderilen 20 Eylül 1917 tarihli geniş rapor üzerine Atatürk'e telgrafı: "Görüşlerinizi cidden isabetli telâkki ederim."

 

23 Eylül 1918 – 7. Ordu birliklerinin, Atatürk'ün sevk ve idaresinde Şeria nehrinin doğusuna gelişi.

 

23 Eylül 1918 – Mustafa Kemal, cepheden ayrılan Liman Von Sanders yerine vekaleten Yıldırım Ordular Komutanı oldu.

 

23 Eylül 1919 – Mustafa Kemal, İzmir valisi Kambur İzzet Bey'e iki mektup yazmıştır. Bu tarihli ilk mektubunda İzmir'deki seçim hazırlıklarını sormuş ama cevap alamamıştır. (Daha sonra Mustafa kemal bir mektup daha yazarak Valiye neden cevap vermediğini sormuş ama vali yine cevap vermek yerine her iki mektubu da İstanbul hükümetine göndermiştir.) (Atatürk'ün Gizli Kurtuluş Planları, Sinan Meydan, 7. Baskı, s.99)

 

23 Eylül 1919  - İkdam gazetesinin 8123 sayılı nüshasında gayri resmi Askeri Nigehban Cemiyeti'nin kendisini vatan ve milletin bekçisi süsü verdiğine dair bildiri yayınlaması. (Nutuk)

 

23 Eylül 1920 – İlk Sovyet Savaş malzemeleri geldi. İlk Rus savaş malzemesi getiren motorun Tuapse'den Trabzon'a gelişi.

 

23 Eylül 1922 – İtilaf devletleri dışişleri bakanlarının imzasını taşıyan notanın gelmesi. (Askeri harekatın durdurulması ve barış konferansı ile ilgilidir.)Notada; konferansa delege gönderilip gönderilmeyeceği soruluyor, boğazdaki tarafsız bölgede asker bulundurulmaması şartıyla, Edirne dahil Meriç'e kadar olan Trakya'nın iadesinin olumlu karşılanacağı bildiriliyordu. Notada ayrıca boğazlardan, azınlıklardan, milletler cemiyetine üyelikten söz ediliyordu. Görüşmeler için Mudanya veya İzmit'te toplantı yapılması teklif ediliyordu. (Nutuk)

 

23 Eylül 1922 – Paris'te toplanan Fransa Başbakanı ve Dışişleri Bakanı H. Poincaré, İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon ve İtalya'nın Paris Büyükelçisi Kont Sforza barış antlaşması için Venedik veya başka bir yer önererek, Meriç ve Edirne'ye kadar Trakya'nın Türklere bırakılacağını ve antlaşmanın imzalanmasıyla birlikte İstanbul'un boşaltılacağını, ateşkes için de Mudanya'da biraraya gelineceğini açıkladılar.

 

23 Eylül 1922 – Lord Curzon, 23 Eylül 1922'de Ankara'ya bir nota göndererek "Türklerin Çanakale'deki tarafsız bölgeye asker göndermekten kaçınmalarını" istemişti. Fakat aynı gün Türk Orduları tarafsız bölge sınırlarını aşmışlar ama savaşmamak niyetlerini de belli etmişlerdi.

 

23 Eylül 1922 – Atatürk'e, İtilâf Devletleri Dışişleri Bakanları imzasıyla "Askerî harekâtın durdurulması ve bir barış konferansının toplanmasıyla ilgili" nota verilmesi. İtilaf Devletleri'nin zaferden sonra ilk notaları.

 

23 Eylül 1922 – Türk birlikleri tüfeklerini ters asarak "tarafsız bölge"ye girdi. Türk süvarilerinin, Çanakkale'de "tarafsız bölge"ye girişleri.

 

23 Eylül 1922 – Atatürk'ün, Kâzım Karabekir'in Büyük Zafer'i kutlayan telgrafına cevabı: "12.9.1922 tarihli telgrafınızı 23.9.1922'de İzmir'de aldık. Kahraman ordularımız hakkında gösterilen takdirkâr duygularınıza teşekkürlerimizi sunarız."

 

23 Eylül 1922 – İngiltere Koloniler Bakanı Churchill'in Kanada, Avustralya, Yeni Zelanda ve Güney Afrika Birliği Genel Valilerine telgrafı: "Kabine, Avrupa'ya yapılacak Türk saldırısına, Mustafa Kemal'in İstanbul'dan Müttefikleri atmasına karşı koymaya ve Gelibolu yarımadasını elde tutmaya karar verdi. Hükûmetinizin bir askerî birlik gönderip gönderemeyeceğini bilmek istiyorum."

 

23 Eylül 1922 – Lapseki'nin kurtuluşu.

 

23 Eylül 1923 – Evlilik ilmühaberine dair "İzinname-i Şer'i Sureti" tanzimi.

 

23 Eylül 1923 – Egemenliğin kayıtsız şartsız millete ait olduğu rejimin cumhuriyet olduğu açıktı. Nitekim bu gerçeği 23 Eylül 1923'te New Free Press muhabirine verdiği demeçte şöyle itiraf edecekti: "Yeni Türkiye, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun ilk maddelerini size tekrar edeceğim: Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir. Yürütme kudreti, yasama yetkisi, milletin biricik gerçek temsilcisi olan Meclis'te belirmiş ve toplanmıştır. Bu iki cümleyi bir kelimede özetlemek mümkündür: Cumhuriyet."

 

23 Eylül 1923 – Atatürk, gizli Cumhuriyet fikrini 23 Eylül 1923'te New Free Press muhabirine verdiği demeçte şöyle itiraf edecekti: "Yeni Türkiye, Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun ilk maddelerini size tekrar edeceğim: Hâkimiyet kayıtsız şartsız milletindir. Yürütme kudreti, yasama yetkisi, milletin biricik gerçek temsilcisi olan Meclis'te belirmiş ve toplanmıştır. Bu iki cümleyi bir kelimede özetlemek mümkündür: Cumhuriyet."

 

21 -23 Eylül 1924 – Atatürk Samsun'da incelemelerde bulundu.

 

23 Eylül 1924 – Atatürk'ün, Samsun'da bazı heyetleri kabulü ve şehrin ihtiyaçları hakkında bilgi alması.

 

23 Eylül 1924 – Atatürk'ün, Lâtife Hanımla beraber evinde misafir kaldıkları Şahinzade Remzi Bey'in aile albümüne hatıra olarak yazdıkları: "Samsun'da kaldığımız günler içinde misafir olduğumuz Şahinzade Remzi Bey'in evinde, evin sahibi tarafından gördüğümüz misafirseverliği ve nezaketi özellikle kaydederim." [Kocatürk]

 

23 Eylül 1925 – Atatürk'ün, Bursa Türkocağı'nda konuşması: "…Güzel bir serpuş olan şapkadan pek az bir zamanda dervişler, mürit ve hocalar da memnun kalacaklardır! Zeki insanlar, uygar olmayan bir kılık altında kişisel ve bilimsel kıymetlerini kaybetmektedir. Bu sebeple şerefli yerlerini korumak için uygar kılığa bürünmek lâzımdır."

 

23 Eylül 1932 – Atatürk'ün, Ahmet Rasim'in ölümü üzerine, çocuklarına başsağlığı telgrafı: "Değerli babanızın ölümü büyük kayıptır. Çok acı duydum!"

 

23 Eylül 1933 – Dolmabahçe Sarayı'nda, akşam Atatürk'ün sofrasında, Abdülhak Hâmit ve eşi Lüsyen Hanım'ın da davetli olarak bulunması.

 

23 Eylül 1937 – Atatürk'ün, öğleden sonra Dolmabahçe Sarayı'nda 2. Türk Tarih Kurultayı'nın çalışmalarını izlemesi.

 

23 Eylül 1937 – Atatürk'ün, gece Acar motoruyla Florya'ya gelişi, geceyi burada geçirişi.

 

22/23 Eylül 1938 – Atatürk'e Prof. Dr. Mim Kemal Öke tarafından ikinci ponksiyonun yapılması.(12 litre su alındı.)