Tarihte bugün Atatürk

 

23 NİSAN

 

23 Nisan 1916 – Atatürk'ün, beraberindekilerle cepheden Duhan'daki 5. Tümen Karargâhı'na dönüşü.

 

23 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Albay Cafer Tayyar Bey'e telgrafı: "…Trakya, kesin olarak Anadolu ile beraber Osmanlı Devleti'nin bir parçasıdır."

 

23 Nisan 1920 – Ankara'da Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılması.

 

23 Nisan 1920 – TBMM'nin açılışında Türkçe dua edildi. (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan)

 

23 Nisan 1920 – Atatürk, akşam arkadaşlarıyla bir sohbet toplantısı yaptı. O toplantıda Atatürk, "TBMM'nin Osmanlı'nın hükümet ve meclisi yanında çocuk kalacak toylukta olduğunu, bu nedenle bu günün adına 'Çocuk bayramı' denmesini" istedi. (Çocuk bayramı kelimesi ve fikri ilk kez bu gün dillendirildi.) (23 Nisan ilk defa 1921'de çıkarılan bir kanunla "Hâkimiyet-i Milliye Bayramı" ilan edildi. 1922 yılında öğrencilerin kutlamalara katılması ve Himaye-i Eftal cemiyetine gelir getiren rozet satışlarının çocuklar eliyle yapılması neticesinde bu tarih çocuklarla özdeş hale geldi. (Panzehir, Sinan Meydan)

 

23 Nisan 1920 – TBMM'nde (Açılışında) 390 vekil vardır. Bunların % 28'i memur ve öğretmen, % 15'i asker, % 13'ü hukukçu, %9'u serbest meslek ve % 6'sı çiftçidir. (Akl-ı Kemal, c.1, Sinan Meydan)

 

23 Nisan 1920 – Kazım Karabekir'in TBMM'ne başarı ve bağlılık telgrafı: "XV. Kolordunun bu milli meclisimizin emrine amade olduğunu kemal-i hürmetle arz olunur." 23 Nisan 1920 – Ankara'da toplanan ilk meclis (TBMM); 115 memur ve emekli, 61 hoca, 51 asker, 26 çiftçi, 37 tüccar, 49 avukat, 51 hekim, 8 şeyh, 6 gazeteci, 5 ağa, 5 aşiret reisi ve 2 mühendisten kurulu idi. (Çankaya, Atay,s.295; 1923, Sinan Meydan, 3. Baskı., s.287)

 

23 Nisan 1920 – Hacı bayram caminde 1500 kişi toplanınca Mustafa Kemal ve heyeti zor yer buldu. Günlerden cumaydı. Kutsal emanetler sergilendi, hatimler indirildi. Cuma namazı kılındı. Meclisin önünde 3 kurban kesildi. Bursa mebusu Fehim Hoca dua okudu. Meclis kapısındaki kurdeleyi smokin tarzda kıyafetli Mustafa Kemal kesti. Başında kalpak vardı.

 

23 Nisan 1920 – Meclis duvarlarında; "Müslümanların hayat illeri ehil olanların arasında istişare edilir" yazısı vardı. Kürsüye Hacı bayram Veli'nin sancağı, Kur'an ve sakal-ı Şerif kondu. Hoca olan mebuslar bir ağızdan dua etti, Buhari-i Şerif okudular.

 

23 Nisan 1920 – En yaşlı üye Sinop vekili Şerif bey ilk sözü aldı; sonra Mustafa Kemal konuştu. Vekiller mazbatalar dağıtıldı.

 

23 Nisan 1920 – Edirne milletvekili İsmet İnönü TBMM açılınca ilk hükümette yer aldı ve Genelkurmay başkanı seçildi. (Oysa İsmet paşa o tarihte Albay'dır ve Refet (Bele) Albay ve Ali Fuat (Cebesoy) Paşa O'ndan kıdemlidir. Üstelik İsmet Paşa Anadolu'ya çok sonradan gelmiştir. Bu nedenle Refet ve Ali Fuat bu görevlendirmeye itiraz etmiştir. Mustafa kemal itirazları sustursa da bu iki komutan İsmet Paşa'yı kabullenmekte zorlanmıştır. ) (Atatürk'ün Gizli Kurtuluş Planları, Sinan Meydan, 7. Baskı, s.460)

 

23 Nisan 1920 – Düzce isyanı. (Abaza ve Çerkezlerden oluşan 4000 kişilik kalabalık Düzce'yi basarak hapishaneyi boşalttı ve oradaki müfrezeyi silahlarını alıp hapsetti. 24ncü Tümen Geyve'den Düzce'ye hareket etti. Bu arada Hendek de isyan etti, Adapazarı isyancıların eline geçti. 24ncü Tümen komutanı Mahmut Bey Hendek Düzce yolunda pusuya düşürülerek kurmay başkanı Sami Bey, yaveri ve birkaç subayı ile birlikte şehit edildi. Tümen muharebe edemeden esir edildi. Silahları alındı. Ağırlıkları yağmalandı. İzmit mutasarrıfı Çerkez İbrahim Padişah emriyle İstanbul'dan Adapazarı'na geldi. 150 lira maaşla gönüllü asi toplamaya başladı. Asiler tüm yöreye hâkim oldu. Geyve boğazındaki milli kuvvetlere saldırmaya başladılar. Ali Fuat Paşa komutasındaki kuvvetlerin müdahalesine rağmen isyan 4 Haziran 1920 tarihine dek sürdü. 29 Temmuz tarihinde bölgede bir isyan daha çıktı. Asiler bir kez daha bozguna uğratıldı, elebaşları TBMM kanunlarına teslim edildi. (Nutuk)

 

23 Nisan 1921 – Atatürk'ün, Büyük Millet Meclisi'nin açılışının 1. yıldönümü nedeniyle Meclis binası balkonundan söylevi: "…Eğer Yunanlılar gerçekten barış arzu ediyorlarsa İzmir ve Trakya'dan gitmelidirler. Biz bunu şimdiye kadar hakkımıza ve adalete güvenerek istiyorduk. Bundan sonra galibiyet hakkı ile istiyoruz!"

 

23 Nisan 1921 – "23 Nisan'ın Milli Bayram Addine Dair Kanun" TBMM'nde kabul edildi.

 

23 Nisan 1921 – Saruhan Milletvekili Refik Şevket Bey ve arkadaşları ile İçel Milletvekili Şevki Bey, 23 Nisan'ın "milli bayram ilan edilmesi" hakkında Meclis'e bir kanun teklifi verdiler. Şevki Bey teklifinde, "23 Nisan 1920 gününde Büyük Millet Meclisi kurularak milletin yazgısıyla ilgili işlere el koyduğu mutlu bir gün olduğundan, (bugünü) halkın yüreğinde yüceltmek için, bu tarihin resmi bayram olmasını" öneriyordu.Sonra görüşmelere başlandı. Böylece, "23 Nisan'ın millî bayram kabulüne dair" 112 sayılı kanun çıkarıldı.

 

23 Nisan 1921 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılışının millî bayram olarak kabulü nedeniyle Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti örgütüne telgrafı: "…Yeni ve yüce bir tarihe başlangıç olan bu kutlu günü, milletin hâtırasında ebediyen yaşatmak üzere Meclisimiz, bugün 23 Nisan tarihinin millî bayram sayılmasını bir özel kanunla kabul etmiştir. Bu mukaddes tarihi oluşturan millî mücadelenin en canlı ve fedakâr etkeni bulunan Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk heyetlerini coşkuyla tebrik ederim." [Kocatürk]

 

23 Nisan 1922 – Ankara'daki 23 Nisan kutlamalarına öğrencilerin de katılması ayrı bir coşku yarattı. Atatürk'ün desteğini alan Himaye-i Etfal Cemiyeti, sonraki yıl, 23 Nisan 1923'te yetim ve öksüz çocuklar için yardım toplamaya başladı. Bu sırada yardım amaçlı rozetler çocuklar tarafından satıldı. Böylece 23 Nisan'da çocuklar ön plana çıktı. 23 Nisan'ın çocuk bayramı olmasını isteyen Atatürk'ün de bu faaliyetlere destek olmasıyla 1925'te, 23 Nisan aynı zamanda "Çocuk Günü", 1926'dan itibaren ise "Çocuk Bayramı" olarak kutlandı. İlk kapsamlı "Çocuk Bayramı" kutlamaları Atatürk'ün himayesinde 1927'de yapıldı. 23 Nisanlar, 1929'dan itibaren "Çocuk Haftası" olarak kutlandı.

 

23 Nisan 1922 – Büyük Millet Meclisi'nin açılışının ikinci yıldönümü, bir yıl önce çıkartılan kanun gereği ilk kez bayram olarak kutlandı.

 

23 Nisan 1922 – Bu ilk bayram konusunda Yenigün gazetesine demeç veren Mustafa Kemal, "23 Nisan Türkiye milli tarihinin başlangıcı ve bir dönüm noktasıdır," dedi.

 

23 Nisan 1922 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin 2. açılış yıldönümü nedeniyle "Yenigün" gazetesi muhabirine demeci: "23 Nisan, bütün bir düşmanlık cihanına karşı ayağa kalkan Türkiye halkının, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni kurmak hususunda gösterdiği harikayı ifade eder."

 

23 Nisan 1923 – 4 Şubat 1923'te kesilen Lozan Konferansı'nın ikinci kez toplanması. Lozan'da görüşmelerin ikinci bölümü başladı. Türk heyeti görüşmelere başlarken İstanbul Hükümeti'nin daha önce taraf olduğu hiçbir anlaşmayı tanımadığını çok açık bir dille ifade etti. Bu tutum Müttefiklerin kapitülasyonları tekrar konulması yolundaki girişimlerini durdurdu ve kapitülasyonlar tamamen kaldırıldı.

 

23 Nisan 1923 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış tarihi olan 23 Nisan'ın 3. yıldönümü nedeniyle millete bildirisi: "…Vatanımızda millî hükümet esasının kurulması hatırasını yaşatan günün anılması sebebiyle bütün memleketin, bağımsızlık ve millî egemenliğin sonsuz nimetleri içinde ebediyen mesut olmasını temenni ederim."

 

23 Nisan 1923 – Atatürk'ün, 23 Nisan'ın 3. yıldönümü nedeniyle orduya mesajı: "…Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılış günü olan bu tarih, vatanımızda millet egemenliğinin kurulmasına başlangıç olmuştur. Her mesut günde sizi hatırlayan ve vatanın savunulmasını sizin büyük liyakatinizden bekleyen komutanınız sıfatıyla hepinizin millî bayramını tebrik ederim."

 

23 Nisan 1923 – Çelebi Velayettin Efendi, Alevi – Bektaşi cemaatine 23 Nisan 1923'de gönderdiği bildiride 'seçimlerde Mustafa Kemal'in adaylarına oy verilmesini' istedi.

 

23 Nisan 1924 Ankara'da toplanan kurultay ile Türk Ocakları yeniden kuruldu. (İlk kuruluş, 25 Mart 1912. 1931'de kapatılmış, yerlerine Halkevleri açılmıştı.1949'da yeniden kurulmuştur.)

 

23 Nisan 1924 – Atatürk'ün, 23 Nisan'ın 4. yıldönümü nedeniyle Hâkimiyet-i Milliye muhabirine söyledikleri: "…Beş yıl evvel nasılsa bugün de aynı hislerle doluyum. Halden emin, gelecekten eminim. Bugün nasılsa yarın da öyle olacaktır."

 

23 Nisan 1924 – Atatürk'ün, 23 Nisan'ın 4. yıldönümü nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisi önünde düzenlenen geçit törenini izlemesi, daha sonra Meclisle kutlamaları kabulü.

 

23 Nisan 1924 – Kutlama törenlerinde Himaye-i Etfal Cemiyeti'ni Mustafa Kemal'in eşi Latife temsil etti.

 

23 Nisan 1925 – 23 Nisan, 1925 yılından itibaren "Çocuk Günü", 1926'dan itibaren ise "Çocuk Bayramı" olarak görülmeye başlandı. (Resmi adı; Hâkimiyet-i Milliye Bayramı olsa da fiilen "Çocuk bayramı" olarak kutlandı. İlk kapsamlı çocuk bayramı kutlamaları 1927 yılında yapıldı. (1924 yılında Himaye-i Eftal cemiyetini Latife Hanım temsil etti.) (Panzehir, Sinan Meydan)

 

23 Nisan 1926 Samsun – Kavak Demiryolu işletmeye açıldı.

 

23 Nisan 1926 – Milliyet gazetesi 23 Nisan 1926'da "Çocuk Bayramı" manşeti attı. Böylece "Milli Egemenlik ve Çocuk Bayramı"nın adı konmuş oldu.

 

23 Nisan 1926 – Uçaklarda ihtiyaç duyulacak teknik personeli yetiştirmek üzere teyyare makinist mektebi açıldı.

 

23 Nisan 1927 – Himaye-i Eftal cemiyeti, kendi bünyesinden dört kişilik bir ekip teşkil ederek tüm Yurt'ta örnek tören kutlama programı oluşturdu. Bu program örneğini yayınladığı "Gürbüz Türk Çocuğu" dergisinin özel sayısı ile yayınladı. Bu sayede etkinlikler yaygınlaştı ve benzer hale geldi. Atatürk'ün de desteği ile kutlamaların esasları herkesçe bilinir oldu. (Bu yıl ki etkinliklerde Atatürk çocuk temsilcilere otomobil tahsis etti, bando ile konserler verdirtti. Ayrıca gece düzenlenen cemiyet balosuna da katıldı. O baloda 10 bin lira bağış toplandı. Türk Ocağı, halkevleri ve gazi çiftliklerinde de etkinlikler düzenlendi, piyes ve gösteriler yapıldı. 1929 yılından itibaren ise 23 Nisan organizasyon görevi Türk Ocağı'na verildi. Yine çocuklara sembolik makam tahsisleri de 1929 yılında başladı.) (Himaye-i Eftal derneğinin icra ettiği balolardan Atatürk'ün katıldıkları şunlardı; 23 Nisan 1927, 26 Temmuz 1928, 23 Nisan 1929, 7 Nisan 1932 ve 6 Aralık 1934) (Özetle Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramının tarihi gelişimi şu şekildeydi; 23 Nisan 1921 – Hakimiyet-i Milliye Bayramı ilan edildi. 23 Nisan 1925 – Hakimiyet-i Milli Bayramı aynı zamanda Çocuk Günü olarak kutlanmaya başlandı. 23 Nisan 1926 – Hakimiyet-i Milliye Bayramı aynı zamanda Çocuk bayramı olarak kutlandı. 23 Nisan 1927 – İlk kapsamlı Çocuk bayramı kutlamaları yapıldı. 23 Nisan 1929 – Çocuk Bayramı bir haftaya yayıldı. "Çocuk haftası" olarak kutlandı.1935'te çıkan 2739 sayılı "Ulusal Bayram ve Genel tatiller hakkında kanun" ile 23 Nisan "Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı" olarak kutlanmaya başladı.) (Panzehir, Sinan Meydan)

 

23 Nisan 1929 – İlk kez Çocuk bayramı ve çocuk haftası kutlandı.

 

23 Nisan 1929 – Atatürk 23 Nisan Hâkimiyeti Milliye (Millî Egemenlik) Bayramı Kutlamalarında Çankaya İlk Mektebi (İlkokulu)'ni Ziyareti

 

23 Nisan 1929 – Atatürk'ün, öğleden sonra Ankara Palas'ta düzenlenen "Çocuk Balosu"nu şereflendirmesi.

 

23 Nisan 1930 – Türk ocakları altıncı kurultayı 23 Nisan günü Türk ocakları genel merkezinin salonunda toplandı. (Cumhuriyet, Turgut Özakman)

 

23 Nisan 1930 – Türk Ocakları kurultayında Aksaray delegesi olarak katılan Afet İnan, Atatürk'ün görevlendirmesiyle, Türk Tarihinin genişliğini ve derinliğini ortaya koyup Türk Tarih Tezini açıkladı. (Türk Tarih Kurumunun da, Türk Dil Kurumunun da KORUYUCU (Himaye edeni) Başkanı Atatürk'tür.) (Akl-ı Kemal, C.4, Sinan Meydan) (Atatürk'e göre Türk Tarih Tezi; Türk ırkının kültür yurdu Orta Asya'dır. İlk çağlardan beri yüksek bir ziraat hayatına sahip olan, madenleri kullanan bu topluluk sonraları, Orta Asya'dan doğuya, güneye, batıya Hazar Denizi'nin kuzey ve güneyine yayıldı. Bu yayılma neticesinde Türk dili ve kültürü de yayıldı. Gittiği yerlerde yabancı dillere ve kültürlere tesir ettiği gibi, onlardan da tesirler aldı. (Afet İnan, ATATÜRK'ün Tarih Tezi, Belleten III, 10(1939), s. 245-246)

 

23 Nisan 1931 – Edirne'de, "Gazi Heykeli"nin açılış töreni.

 

23 Nisan 1931 – Çocuk Bayramı'nın sürdüğü günlerde, Yenigün'de küçük kız öğrencilere "İleride ne olmak istersiniz" diye bir soru sorulmuştu. Kızların çoğu "muallime" (öğretmen) olmak istediklerini belirtmişti.

 

23 Nisan 1932 – Atatürk'ün, Rusya'ya gidecek olan Başbakan İsmet Paşa ile Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü (Aras)'ı istasyonda İstanbul'a uğurlaması.

 

23 Nisan 1932 – Kütahya – Balıkesir demiryolu hattı işletime açıldı.

 

23 Nisan 1935 – Resmen "23 Nisan Ulusal Egemenlik Bayramı ve Çocuk haftası" ifadesi ilk defa kullanıldı. (1981 yılında günün adı "23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramı" oldu.)

 

23 Nisan 1936 – Atatürk'ün, akşamüzeri Anadolu Kulübü'ne, gece Karpiç'e gidişi, geç saatlerde Çankaya'ya dönüşü.

 

23 Nisan 1937 – İstanbul'da, Yedek Subay Okulu'nda Atatürk Anıtı'nın açılış töreni. İstanbul Yedek Subay Okulu'nda (Harbiye) Atatürk Anıtı açıldı.

 

23 Nisan 1937 – Atatürk'ün, veda ziyaretinde bulunan Sovyet Büyükelçisi Karahan'ı kabulü.