Tarihte bugün Atatürk

 

23 TEMMUZ

 

23 Temmuz 1908 – İkinci Meşrutiyet ilan edildi.

 

23 Temmuz 1908 – II. Meşrutiyet'in ilanıyla Osmanlı İmparatorluğu anayasal yönetime geçti. (İttihatçılar 23 Temmuz 1908 sabahı Selanik hükümet konağını işgal ettiler. Ayaklanmanın tüm ülkeye yayılacağından çekinen II. Abdülhamit, aynı gün İkinci Meşrutiyet'i ilan etmek zorunda kaldı.)

 

23 Temmuz 1908 – İkinci Meşrutiyetin ilânı. (Rumeli'de büyük faaliyet gösteren "İttihat ve Terakki Cemiyeti", aylardan beri Abdülhamit'i, 1876 Anayasası'nı yeniden yürürlüğe koymaya ve kapatılan Meclis-i Mebusan'ı tekrar toplantıya çağırmaya zorluyordu, "İttihat ve Terakki Cemiyeti"nin bu girişimleri, nihayet II. Meşrutiyetin ilânına uzandı. II. Meşrutiyet ilk defa Manastır'da ilân edilmiş, bunu aynı gün Rumeli'nin diğer şehirlerinde de ilân izlemişti. Haberlerin İstanbul'a ulaşması üzerine Padişah Abdülhamit de 23/24 Temmuz gecesi Meşrutiyeti resmen ilân mecburiyetinde kaldı, ikinci Meşrutiyet ilân edildiği zaman Mustafa Kemal, bir yandan kolağası rütbesiyle Selanik'te askerî görevini sürdürmekte, bir yandan da "İttihat ve Terakki Cemiyeti" içinde çalışarak İstanbul'daki siyasî gelişmeleri yakından izlemekte idi. Ancak o, II. Meşrutiyet gibi büyük bir inkılâbı takiben yapılanları kâfi görmüyor, bu fırsattan yararlanılarak memlekette daha büyük ve daha köklü değişikliklerin gerçekleştirilmesi gereğine inanıyordu; fakat kendisinin görüşleri, "İttihat ve Terakki Cemiyeti" ileri gelenlerinin görüş ve düşüncelerine uymadı. Buna rağmen fikirleriyle, onları uyarmaktan da çekinmiyordu).

 

23 Temmuz 1908 – II. Abdülhamit, İttihat ve Terakki'nin baskısıyla 23 Temmuz 1908'de anayasayı yürürlüğe koyup meclisi açtı. Böylece II. Meşrutiyet ilan edildi. İstibdat yıkıldı. Hürriyet geldi. Osmanlı aydınları, asker-sivil İttihatçılar bu değişimi –II. Abdülhamit'in tahtan indirilmesi, daha demokratik bir anayasanın hazırlanması şartıyla- yeterli görüyorlardı.

 

23 Temmuz 1908 - II. Meşrutiyet ilan edildi. Milli Mücadele'nin başlarına kadar, tam 10 yıl Türkiye meşrutiyetle yönetildi.

 

23 Temmuz 1908 – Atatürk'ün, sabah Üsküp'ten hareketle Selânik'e dönüşü.

 

23 Temmuz 1908 – Mustafa Kemal, gece çocukluk arkadaşı Asaf (İlbay)'ın düğünündeydi.

 

23 Temmuz 1909- Serbesti gazetesinde, İttihat ve Terakki karşıtı yazılarıyla tanınan Gazeteci Hasan Fehmi, Galata Köprüsü'nde kimliği belirlenemeyen bir kişi tarafından tabancayla öldürüldü. Gazeteci Hasan Fehmi, İttihat ve Terakki aleyhindeki yazıları Serbesti Gazetesi'nde yayınlandıktan sonra vuruldu.

 

23 Temmuz 1910 – Cerrahpaşa Hastanesi, "Cerrahpaşa Belediye Hastanesi olarak" açıldı. Kaynak: Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Tıp Tarihi Müzesi

 

23 Temmuz 1911 – İstanbul'da, Aksaray Yeşiltulumba'da çıkan büyük yangında yaklaşık 300 ev hasar gördü.

 

23 Temmuz 1917 – Atatürk'ün, akşam, İzzettin (Çalışlar) Bey'le beraber İstanbul'da Sipahi Ocağı'na gidişi, gece Akaretler'deki evinde onunla sohbeti.

 

23 Temmuz 1919 – Erzurum kongresi toplandı. Mustafa Kemal başkan seçildi. Mustafa Kemal konuşmasında; "Milli iradenin ancak Anadolu'dan doğabileceğini belirterek milli iradeye dayalı meclis ve milli hükümet teşkilinin Erzurum kongresinin ilk hedefi olduğunu" bildirmesi. (Kongre 14 gün sürmüş, 7 Ağustos tarihinde sona ermiştir.) (Nutuk)

 

23 Temmuz 1919 – Basında Sadrazam Ferit Paşa'nın demeçlerine istinaden çıkan haber; "Anadolu'da karışıklık çıktı. Kanuni Esasiye aykırı olarak Meclis adı altında toplantılar yapılıyor. Bu hareketin sivil ve askeri memurlarca önlenmesi gerekir." (Nutuk)

 

23 Temmuz 1919 – Erzurum kongresi 63 delegeyle toplandı. Kazım Karabekir paşa askerlerine delegeleri selamlattı. (Mustafa Kemal ve Rauf Bey seçilmiş delege değillerdi. Bu yüzden iki delege istifa ettirildi, Mustafa Kemal ve Rauf Orbay onların yerine delege oldular. )

 

23 Temmuz 1919 – Erzurum Kongresi'nin açılması ve Mustafa Kemal'in Kongre'ye Başkan seçilmesi. (23 Temmuz – 7 Ağustos 1919) (Erzurum Kongresi 23 Temmuz 1919‟da Erzurum'da Doğu illeri ve Trabzon delegelerinin katılımıyla "mütevazı" bir okulun salonunda toplandı. Bazılarının olumsuz görüşlerine rağmen, Mustafa Kemal büyük çoğunlukla başkan seçildi. Başkanın açış konuşmasından sonra 7 Ağustos'a kadar süren çalışmalarda padişah, sadrazam, valilikler ve belediyelere gönderilecek telgraf metinleri kaleme alındı. Çalışmaların ağırlığı cemiyetin nizamnamesi etrafında odaklandı. Bir kısım delegeler merkeziyetçi bir teşkilât yerine çok merkezli bir teşkilât öneriyorlardı. Hatta bunlar düzenli ordu yerine milis teşkilatı kurulmasını ve teşkilâta yeni bir parti kimliği verilmesini istiyorlardı.)

 

23 Temmuz 1919 – Erzurum Kongresi başladı. Başkan seçilen Mustafa Kemal Paşa, uzun konuşmasında özetle, "…tarih bir milletin kanını, hakkını, varlığını hiçbir zaman inkar edemez. Bu nedenle böyle bir batıl örtünün arkasından vatanımız ve milletimiz aleyhinde verilen hükümler, kanaatler muhakkak iflasa mahkumdur" dedi. Kongre, 7 ağustosa kadar sürdü.

 

23 Temmuz 1919 – Erzurum Kongresi'nin açılışı, Atatürk'ün başkan seçilişi ve konuşması: "…Bilinen gerçeklerdendir ki, tarih bir milletin kanını, hakkını, varlığını hiçbir zaman inkâr edemez. Bu nedenle böyle bir bâtıl örtünün arkasından vatanımız ve milletimiz aleyhinde verilen hükümler, kanaatlar muhakkak iflâsa mahkûmdur. Ve işte bütün bu iğrenç zulümlerden ve bu bedbaht acizlerden, tarihimize karşı reva görülen haksızlıklardan müteessir olan millî vicdan, nihayet uyanış haykırışını yükseltmiş ve Müdafaa-i Hukuk-u Milliye ve Muhafaza-i Hukuk-u Milliye ve Müdafaa-i Vatan ve Redd-i İlhak gibi çeşitli isimlerle, fakat aynı mukaddesatın korunmasını temin için beliren milli cereyan, bütün vatanımızda artık bir elektrik şebekesi haline girmiş bulunuyor, işte bu kararlı şebekenin oluşturduğu yiğitlik ruhudur ki, mübarek vatan ve milletin mukaddesatını kurtarma ve himayeye dayanan son sözü söyleyecek ve kararını uygulattıracaktır. Bütün bu amaçları elde etmek için her şeyini buna bağlayan soylu milletimiz içinde bir millî fert gibi çalışmaktan doğan zevk ve övüncü burada şükran ve iftiharla arz eylerim."

 

23 Temmuz 1919 – Sadrazam Damat Ferit Paşa'nın, Erzurum Kongresi'nin toplanışı nedeniyle ajansa demeci: "Anadolu'da karışıklık zuhur etti. Kanun-u Esasîye aykırı olarak Meclis-i Mebusan adı altında toplantılar vuku buluyor. Bu hareketin, mülkî ve askerî memurlar tarafından önlenmesi gerekir!" [Kocatürk]

 

23 Temmuz 1919 – Erzurum Kongresinin açılışı. "Milli sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür. Manda ve himaye kabul edilemez. Atatürk milli birlik ve bağımsızlık hareketinin temelinin atıldığı kongreyi 23 Temmuz'da burada toplamıştır.

 

23 Temmuz 1919 – Erzurum Kongresi, Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-ı Hukuk Cemiyet reisi Hoca Raif Efendi tarafından açıldı. Kongreye Erzurum'dan 24, Trabzon'dan 17, Sivas'tan 10, Bitlis'te 3 ve Van'dan 2 olmak üzere toplam 56 delege katıldı.

 

23 Temmuz 1919 – Mustafa Kemal yapılan oylama sonucunda 3 red, 4 çekimser oya karşılık 38 oyla kongre başkanlığına getirildi.

 

23 Temmuz 1919 – Mustafa Kemal, milli iradenin Anadolu'da gerçekleşeceğini söyledi.

 

23 Temmuz 1919 – Mimar Muzaffer Bey'in eseri olan "Hürriyeti Ebediye" tepesi açıldı.

 

23 Temmuz 1919 – Atatürk, 23 Temmuz 1919'da Erzurum Kongresi'ndeki nutkunda Hindistan, Afganistan, Mısır, Suriye, Irak ve Sovyet Rusya'nın emperyalizme karşı başkaldırdığını belirtti.

 

23 Temmuz 1920 – Yunan kuvvetleri dört koldan taarruza geçti. Lüleburgaz, Babaeski, Hayrabolu, Çerkezköy işgal altına alındı.

 

23 Temmuz 1920 – Lüleburgaz, Babaeski ve Hayrabolu'nun Yunanlılar tarafından işgali.

 

23 Temmuz 1920 – Albay Cafer Tayyar (Eğilmez), Havsa-Bostanlı'da Yunanlılara esir düştü.

 

23/24 Temmuz 1920 – Albay Cafer Tayyar Bey'in (Eğilmez) Yunanlılara tutsak düşüşü.

 

23 Temmuz 1921 – Batı Cephesi birliklerinin Sakarya'nın doğusuna doğru çekilme yürüyüşüne devam etmeleri. Türk birlikleri Sakarya'nın doğusuna doğru çekilmeye devam ediyor. Karargâh Polatlı'ya alındı.

 

23 Temmuz 1921 – Meclisin gizli oturumunda hükümet merkezinin Kayseri'ye alınması tartışıldı, ancak Ankara'nın savunulmasında karar kılındı. TBMM'nin gizli oturumda icra vekiller heyeti reisi Fevzi Paşa'nın hükümet merkezinin Kayseri'ye taşınmasına ilişkin Heyet-i Vekile kararını bildiren demeci. (TBMM'de sert tartışmalar. Hatiplerin Ankara'nın savaşsız teslimini kabul etmemeleri. Ankara'nın savunulmasına ve ayrıca cephedeki durumu öğrenmek üzere bir heyet gönderilmesine ilişkin kararı)

 

23 Temmuz 1921 – 140 numaralı meclis kararıyla Konya, Kastamonu ve Samsun'da birer İstiklal mahkemesi kuruldu.

 

23 Temmuz 1921 – Yunan Kralı Konstantin'in Kütahya'ya gelişi.

 

23 Temmuz 1921 – Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin gizli oturumunda, icra Vekilleri Heyeti Reisi Fevzi (Çakmak) Paşa'nın "Hükümet Merkezi'nin Kayseri'ye nakline dair" Heyet-i Vekile kararını bildiren demeci. (Fevzi Paşa'nın Ankara'nın tahliyesi gerektiğini bildiren demeci üzerine, Büyük Millet Meclisi'nde çok sert tartışmalar olmuş, konuşma yapan milletvekilleri, Ankara'dan harpsiz ayrılmayı kabul etmemişlerdir. Bu oturumda, Ankara'nın savunulmasına, ayrıca cephedeki durumu öğrenmek üzere bir heyet gönderilmesine karar verilmiştir. [Kocatürk]

 

23 Temmuz 1922 – Mustafa Kemal, Ankara'dan Konya'ya yola çıktı.

 

23 Temmuz 1922 – Akşam Mustafa Kemal Paşa'nın Konya'ya gelmiş olan General Townshend'in kendisiyle görüşmek isteği üzerine, Ankara'dan Batı Cephesi Karargâhının bulunduğu Alaşehir'e hareket etmesi. (Nutuk)

 

23 Temmuz 1922 – Atatürk'ün, Batı Cephesi Karargâhı'nın bulunduğu Akşehir'e gelişi.

 

23 Temmuz 1923 – Atatürk'ün, akşam Lâtife Hanımla beraber Ankara'dan trenle İzmir'e hareketi.

 

23 Temmuz 1923 – Türkiye-Polonya dostluk antlaşması imzalandı.

 

23 Temmuz 1927 – Atatürk'ün, Dolmbahçe Sarayı'nda 3. Kolordu Komutanı Şükrü Naili (Gökberk) Paşa, Gümüşhane Milletvekili Hasan Fehmi (Ataç) ve Kastamonu Milletvekili Velet (İzbudak) Beyleri kabulü.

 

23 Temmuz 1932 – Alman mimar Hermann Jansen'in hazırladığı Ankara Planı onaylandı.

 

23 Temmuz 1932 – Atatürk'ün, Millet Çiftliği'ne gelişi, daha sonra motorla bir deniz gezintisi yapması.

 

23 Temmuz 1938 – Atatürk'ün, saat 11.30'da Savarona yatı ile Dolmabahçe önünden hareketle Moda, Florya, Adalar ve Boğaz'da bir gezinti yapması. (Bu gezinti esnasında Moda'dan bir motorla gelerek Başbakan Celâl Bayar da yata binmiş, yat geceyi Büyükdere önlerinde demirleyerek geçirmiştir).

 

23 Temmuz 1939 – Hatay, Anavatan'a katıldı. Hatay'da yönetim Türk hükümetine devredildi.