Tarihte bugün Atatürk

 

24 NİSAN

 

24 Nisan 1909 – İstanbul'a gelen Hareket Ordusu, 31 Mart Ayaklanması'nı bastırdı. Hareket Ordusu'nun Mahmut Şevket Paşa komutasında İstanbul'a girişi ve İstanbul'da sıkıyönetim ilânı. [Kocatürk]

 

24 Nisan 1915 – Osmanlı Devleti aleyhinde faaliyette bulunan Ermeni komiteleri kapatıldı. Bu komitelerin idarecilerinden 2345 kişi tutuklandı.

 

24 Nisan 1915 – Rus ve İngiliz kışkırtmaları sonucunda meydana gelen isyan ve katliamlar karşısında Osmanlı hükümeti, herhangi bir önleme başvurmadan önce Ermeni Patriği, Ermeni milletvekilleri ve Ermeni cemaatinin ileri gelenlerine "Ermenilerin Müslümanları arkadan vurmaya ve katletmeye devam etmeleri halinde gerekli önlemleri alacağını" bildirmekle yetinmiştir. Ancak, olaylar durmak yerine giderek yoğunlaşınca, ordunun bir çok cephede savaş halinde bulunması nedeniyle cephe gerisinin emniyete alınması ihtiyacı doğmuştur. Bu maksatla, 24 Nisan 1915 tarihinde Ermeni Komiteleri kapatılarak, yöneticilerinden 2345 kişi devlet aleyhine faaliyette bulunmak suçundan tutuklanmıştır. Diaspora Ermenilerinin her yıl sözde "Ermeni soykırımının yıldönümü" diye andıkları 24 Nisan, devlet aleyhine faaliyette bulunan ve masum insanları katleden 2345 komitecinin tutuklandığı tarihtir.

 

24 Nisan 1916 – Atatürk'ün, beraberindekilerle sabah Duhan'daki 5. Tümen Karargâhı'ndan ayrılarak tümenin sağ kanadına hareketi, Kemer dağlarının bir boynuzunu aşıp Havanis'e gelişi, daha sonra Berz sırtlarına doğru yürüyüp Güzeldere'nin batı yamacında kurulan ordugâhta geceyi geçirmesi.

 

24 Nisan 1919 - İtalyan askerleri, Konya'ya girdi.

 

24 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na seçilmesi. (Böylece Mustafa Kemal bin bir engele rağmen, vatanın bütünlüğünü, devletin bağımsızlığını sağlamak ve istilâcı güçleri yurt dışına atmak amacına yönelik olarak 19 Mayıs 1919‟dan bu yana yürütmüş olduğu mücadeleyi, Büyük Millet Meclisi‟nin Başkanı olarak noktalıyordu. 8 Temmuz 1919‟dan itibaren, bir "Ferd-i millet" olarak başladığı, 23 Temmuz 1919‟da Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Temsil Heyeti Başkanı olarak devam eden Millî Mücadele liderliği, 24 Nisan 1920‟de Büyük Millet Meclisi Başkanlığı sıfatıyla pekişiyordu. Adı henüz resmen konulmasa da o artık yeni bir devletin kurucusu, Millî Mücadeleyi yıkılmaz azim ve iradesiyle yürüten tartışmasız lideriydi. Bundan sonra hiç güç, onun onayı olmadan, ülkenin geleceği ile ilgili bir karar alamaz, alsa bile uygulama imkânı bulamazdı. Artık devletin geleceği, onun iradesine bağlıydı.)

 

24 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı'na seçildikten sonra teşekkür konuşması: "…Bugün muhterem heyetinizin umumî oylarında belirmiş olan millî itimadı, liyakatimin çok üstünde görmekle beraber şahsım için bir amaç olarak değil, beraber giriştiğimiz kutsal mücadelenin yöneldiği amaçları elde etmek için milletin bahşettiği bir dayanak olarak kabul ediyorum. Gerek askerî gerekse siyasî hayatımın bütün dönemlerini işgal eden mücadelelerimde daima hareket kuralım, millî iradeye dayanarak milletin ve vatanın muhtaç olduğu amaçlara yürümek olmuştur." [Kocatürk]

 

24 Nisan 1920 – Mustafa Kemal ilk Meclis konuşmasını yaparak, Erzurum ve Sivas kongrelerinden beri süregelen gelişmeleri anlattı. Mustafa Kemal'in başkan seçilmesinden sonra Celalettin Arif ikinci başkanlığa başkan vekilliğine ise Abdülhalim Efendi getirildi.

 

24 Nisan 1920 – Mustafa Kemal meclisteki konuşmasında son bir yılda yaşananları vekillere anlattı.

 

24 Nisan 1920 – Mustafa Kemal'in Türkiye Büyük Millet Meclisi başkanlığına seçilmesi ve teşekkür konuşması: "… Gerek askerî gerekse siyasî hayatımın bütün dönemlerini işgal eden mücadelelerimde daima hareket kuralım, millî iradeye dayanarak milletin ve vatanın muhtaç olduğu amaçlara yürümek olmuştur. …"

 

24 Nisan 1920 – Mustafa Kemal, İstanbul Hükümeti'nce ölüm cezasına çarptırıldı. (Bu karar 24 Mayıs 1920'de Padişah tarafından onaylanmıştır.)

 

24 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde, Mütareke'den Meclis'in açıldığı güne kadarki siyasî olayları özetleyen uzun konuşması: "…Milli egemenliğin her şeyden evvel belirmesi amacıyla Yüksek Meclisiniz olağanüstü yetki ile toplanmıştır. Seçimlerin ivedilikle ve coşku ile yapılması hukukî durumumuzun bütün milletçe de aynı görüşler içinde kavranıp anlaşıldığını ve yüksek Meclisinizin şekil ve niteliğinin millî iradeye samimiyetle, kuvvetle dayandığını göstermiştir." [Kocatürk]

 

24 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde hükümet kuruluşu hakkında konuşması ve önergesi: "Hükümet kurulması zorunludur!"

 

24 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde, yaptığı geniş açıklamalar nedeniyle Meclis'in teşekkürlerini bildirmesi üzerine konuşması: "…Benim için dünyada en büyük mükâfat, milletin en ufak bir takdir ve iltifatıdır. Yüksek Meclisinizi teşkil eden sayın üyeler bütün milletin mümessili olmak itibariyle, yakınlıklarını umum milletin yakınlığı gibi sayarım." [Kocatürk]

 

24 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Devlet vazife ve sorumluluğunun Heyet-i Temsiliye'den Meclis'e alınmasına dair Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde konuşması: "…Bu dakikadan itibaren teklif ediyorum: Derhal memleketin mukadderatını üzerinize alınız! Bütün bu Meclis, bütün manasıyla sorumlu olmak lâzım gelir. Millet bizi ancak bunun için gönderdi; bizi buraya beş kişinin eline milleti terk edelim diye göndermemiştir." [Kocatürk]

 

24 Nisan 1920 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin ilk gizli oturumunda memleket durumu hakkında konuşması: "…Yalnız ve yalnız bir şey düşünmeye mecburuz; o da memleketin kurtuluşudur. Bu sebeple bütün gerçekleri açıklığıyla bilerek isabetli kararlarınızı vermenizi, geçen konuşmamda işaret ettiğim gibi, memleketin menfaatleri adına temenni ederim. Millete bağımsızlık temin edileceği güne kadar bir fert olarak bütün varlığımla çalışmaya mukaddesatım adına söz vermişimdir. Bu sözü burada tekrar etmekle şeref kazanırım." [Kocatürk]

 

24 Nisan 1920 – Atatürk; " İşte memleketimizin şimdiye kadar geçirdiği buhrandan, felaketlerden, kah Avrupa'yı taklit etmek, kah devletin işlerinin yönetimini şahsi düşüncelere göre düzenlemeye ve düzeltmeye çalışmak, kah anayasayı bile şahsi tutkulara oyuncak etmek gibi basiretsizliklere tanık olduğumuz inancıyla, şu zor ve buhranlı tarih devrinin mücadelelerini bu yolda düzeltmek taraftarıyız." (1923, Sinan Meydan, 3. Baskı., s.428)

 

24 Nisan 1920 – Ana hatları 24 Nisan 1920'de San Remo Kanferansı'nda metni kararlaştırılan Sevr Antlaşması, 11 Mayıs 1920'de incelenmek üzere Osmanlı Hükümeti'ne verilmişti. (Bitiş tarihi: 26 Nisan 1920)

 

24 Nisan 1920 – İlk Kanun özelliğini taşıyan Ağnam Resmi Kanunu, TBMM'de kabul edildi.

 

24 Nisan 1920 – İngilizlerin Şile'ye asker çıkararak kasabayı işgali. 24 Nisan 1920 – Ankara müftüsü Rıfat Efendinin İstanbul Hükümeti tarafından görevinden azledilmesi. (Aynı gün Heyet-i Temsiliye tarafından bu göreve yeniden atanmıştır).

 

24 Nisan 1920 – 24 Nisan 1920'de yapılan Meclis Başkanlığı seçimine 120 milletvekili katıldı. Seçimde elle yazılan müşterek oy pusulası kullanıldı. Başkanlık için Atatürk'ten başka aday gösterilmedi. Atatürk, 110 oyla 1. başkan seçildi. Celalettin Arif Bey ise 109 oyla 2. başkan seçildi. (TBMM Zabıt Ceridesi, Devre: 1, Cilt 1, İçtima 1, 24. 4. 1336). Yani iki ayrı seçim yapıldı. Atatürk, 1 oy farkla değil, yüzde 91'le seçildi. 1 oy farkla seçilmiş olması için birden fazla aday olmalıydı ve oylamaya 110+109= 219 milletvekili katılmalıydı. Ancak 1. başkanlık için Atatürk tek adaydı ve 120 oyun 110'unu aldı.

 

24 Nisan 1920 – Atatürk, TBMM gizli oturumunda yaptığı konuşmada ise Emir Faysal'la ilişkilerini anlattı. Atatürk konuşmasında, Müslümanların dayanışmasına verdiği önemden ve I. Dünya Savaşı sırasındaki Arap ihanetinden söz etti. Arapların Osmanlı'dan ayrılırken İngilizlerin ve Fransızların "eteklerine sarıldıklarını", fakat I. Dünya Savaşı sonrasında Irak'ta ve Suriye'de İngilizlerin ve Fransızların, Arapları aşağılayan yönetim biçimini gördükten sonra, "pek büyük bir hataya düştüklerini takdir ettiklerini" ve bir şekilde yeniden "Osmanlı camiası içinde bulunmak istediklerini" belirtti. Özellikle Suriye'deki Müslümanların bu amaçla gelip kendileriyle temas kurduklarını anlattı. O zor koşullarda, Türkiye-Suriye dayanışmasını artırmak için olsa gerek, Türkiye'nin ve Suriye'nin bağımsız olmaları halinde, "federatif veya konfederatif bir birleşmenin mümkün olabileceğini" söyledi. Ancak konuşmasının devamında, Suriye'nin Fransızları kovup bağımsız olma konusunda samimi olmadığını da belirtti. Daha sonra Suriyeli Müslümanlar gibi Iraklı Müslümanlarla da iyi ilişkiler kurduklarını ve onların da bağımsız olmalarını istediklerini söyledi.

 

24 Nisan 1921 – Yalova Çınarcık'ta köyün okulu ve camisi bombalarla yıkılıyor. 13 Nisan 1921'de Yalova Orta Burun Köyü'ne saldıran Rum çeteleri köy halkını camiye doldurup camiyi yakıyor, kaçmak isteyenleri ise kurşunluyor. Yunan orduları Yenişehir civarındaki Perihisar Camii'ni bombalarla yerle bir ediyor. Yunan orduları, Beykoz'da Hüseyinli Köyü'ndeki tüm evlerle birlikte camiyi de yakıyor. Kasım 1920'de Şile civarındaki Hıdız Köyü'ne gelen bir Yunan müfrezesi, Kuran'ı ayakları altına alıp çiğniyor, sayfalarını yırtıyor. Mayıs 1921'de Ağva'ya bağlı Göksu Köyü'ne gelen bir Yunan müfrezesi ise halkı camiye toplayıp orada işkence ediyor. (Türkiye'de Yunan Vahşeti, s.31-172).

 

24 Nisan 1922 – Atatürk'ün, Sovyet Elçisi Aralof'u ziyareti. (Ziyaret esnasında Azerbaycan Elçisi Abilof da bulunmuştur). [Kocatürk]

 

24 Nisan 1924 – TBMM'nde kabul edilen bir kanunla demiryollarının hem satın alma hem de inşa çalışmaları başlatıldı. (Akl-ı Kemal, c.3, Sinan Meydan)

 

24 Nisan 1929 - İcra ve İflas Kanunu kabul edildi.

 

24 Nisan 1930 – TBMM'de Türkiye'de genel sağlık şartlarını koruma ve halk sağlığını düzeltmek amacıyla bir dizi temel hükmü içeren Umumi Hıfzısıhha Kanunu kabul edildi.

 

24 Nisan 1932 – İsmet Paşa Ankara'dan Moskova'ya uğurlandı. Sovyetler 8 milyon dolarlık bir kredi verdiler. (Bu kredi 20 yıl süreliydi, karşılığı mal olarak alınacak ve faiz uygulanmayacaktı.) (Cumhuriyet, Turgut Özakman)

 

24 Nisan 1933 – Atatürk'ün, öğleden sonra Ankara Halkevi'ne gelerek, burada çalışmalarını sürdüren Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti toplantısına başkanlık yapması.

 

24 Nisan 1935 – 10 Ağustos 1933 tarihinde yapımına başlanan Göksün Köprüsü (Adıyaman – Kahta- Pötürge'yi Gölbaşı istasyonuna bağlayan yolda, Göksü ırmağı üzerinde, 112 metre uzunluğunda) hizmete açıldı.

 

24 Nisan 1937 – Atatürk'ün, Çankaya'da Başbakan İsmet İnönü'yü kabulü.