Tarihte bugün Atatürk

 

26 EYLÜL

 

26 Eylül 1915 – Başkomutan Vekili Enver Paşa'nın, sabahleyin, Kuzey Grubu Karargâhı'na gidişi, daha sonra -Anafartalar Grubu cephesine ait- Conkbayırı'nı gezdikten sonra Gelibolu'da 5. Ordu Karargâhı'na dönüşü (Enver Paşa, bu inceleme gezisinde Anafartalar Grubu Karargâhı'na uğramamıştır).

 

25/26 Eylül 1918 – Atatürk'ün ve 7. Ordu Karargâhı'nın Dera'ya gelişi. 7. Ordu, Şam doğrultusunda yürüyüşe geçti ve akşama doğru Der'a bölgesinde toplandı.

 

26 Eylül 1918 – Sina cephesinde 8. Ordu'nun lağvı, emir ve komutanın 7. Ordu Komutanı Atatürk'e devredilmesi.

 

26 Eylül 1919 – Konya valisi Cemal Bey'in, yerine atanan Refet Bey'in Konya'ya hareketini duyunca hapishanedeki azılı haydut ve katilleri çıkartıp silahlandırarak kendisine bir kuvvet yaratmak istemesi ancak Konya halkının vatansever tepkisi sonucu 26 Eylül'de İstanbul'a kaçması. (Halk Hoca Vehbi Efendi'yi vali vekilliğine getirmiştir.) (Nutuk)

 

26 Eylül 1920 – Çıkarılan 28 numaralı Kanunla İstiklal Mahkemelerinin yetkileri genişletildi. Bu kararla mahkemelere askerlikten firar suçunun yanısıra, Hıyanet-i Vataniye Kanunu kapsamında bulunan askeri ve siyasi casusluk suçlarına bakma yetkisi de verildi. Askerlikten firar, gasp, soygun, iç güvenliği ihlal, bozgunculuk, casusluk davalarına baktı

 

26 Eylül 1921 – Yunan Kralı Konstantin'in Atina'ya dönmek üzere Bursa'dan ayrılışı.

 

26 Eylül 1921 – Bursa'da bulunan Yunanistan kralı Konstantin kentten ayrılırken, "Türkleri kalbinden vurduk" dedi. Kars Konferansı başladı.

 

26 Eylül 1921 – Atatürk'ün, Ali İhsan Paşa'nın 25.9.1921 tarihli telgrafına "Ankara'ya gelmesini bildiren" cevabı.

 

26 Eylül 1921 – Kars'ta Gürcistan, Ermenistan, Azerbaycan ve Sovyet Rusya temsilcileri ile Kazım Karabekir arasında görüşmeler başladı.

 

26 Eylül 1922 – General Harington'un, Atatürk'e, Türk süverilerinin Çanakkale'de girmiş oldukları "tarafsız bölge" dışına çekilmesi hakkında telgrafı.

 

26 Eylül 1922 – Atatürk'ün, General Harington'un 26 Eylül 1922 tarihli telgrafına cevabı: "…Tarafsız bir bölgenin, şimdiye kadar Büyük Millet Meclisi Hükûmeti He Müttefik Hükûmetler arasında kararlaştırılmış olduğundan haberim yoktur. Süvarilerimizin ve kıtalarımızın harekâtı, mağlup Yunan ordusunu takip harekâtından ibarettir." [Kocatürk]

 

26 Eylül 1924 – Atatürk'ün, Tokat Valiliği'nde ilgililerden şehrin sorunları hakkında bilgi alışı, daha sonra Kolordu Dairesi'ni ziyareti, akşam Tokat Musiki Yurdu tarafından verilen konseri izlemişi.

 

26 Eylül 1925 – Atatürk Bursa Muallimler (Öğretmenler) Birliği Müsameresinde

 

26 Eylül 1930 – Yeni kabinenin tekrar İsmet (İnönü) Paşa tarafından kuruluşu.

 

26 Eylül 1930 – Orhan Kemal'in babası Abdülkadir Kemali "Ahali Cumhuriyet Fırkasını" kurdu.

 

26 Eylül 1931 – Atatürk'ün, İstanbul'dan Ankara'ya gelişi.

 

26 Eylül 1931 – Atatürk'ün, İkinci Balkan Konferansı'nın Ankara'da yapılan son birleşiminde delegelere hitaben Fransızca konuşması: "…Artık insanlık kavramı, vicdanlarımızı arıtmaya ve hislerimizi yüceltmeye yardım edecek kadar yükselmiştir!"

 

26 Eylül 1932 – Tayyareci Vecihi Bey (Hürkuş), pilot yetiştirmek amacıyla Yeşilköy'de özel tayyare mektebi açtı.

 

26 Eylül 1932 – "Dil Bayramı" ilk kez kutlandı.

 

26 Eylül – 5 Ekim 1932 – Dolmabahçe sarayında (İstanbul) Birinci Türk Dili Kurultayı yapıldı.

 

26 Eylül 1932 – İlk Türk Dil Kongresi toplandı. 26 Eylül – 5 Ekim 1932 tarihleri arasında yapılan Birinci Türk Dili Kurultayı'nın çalışma programını Atatürk hazırlamıştı.

 

26 Eylül 1932 – Cumhurbaşkanı, Kurucu ve Koruyucu Başkan Gazi Mustafa Kemal, 13.30-19.00 saatleri arasında, Dolmabahçe Sarayı'nda çalışmalarına başlayan I. Türk Dili Kurultayı'nın açış toplantısında hazır bulundular. Kurultay açış konuşmalarını ve oturumda sunulan Sâmih Rifat Bey'in "Türkçenin Ari ve Sami Lisanlarla Mukayesesi" başlıklı konferansını dinlediler. Yüzyıllar boyunca Türk diline giren yabancı kelimeler Türkçe'den arındırıldı. (Kurultay, 5 Ekim 1932 tarihine kadar çalışmalarını sürdürmüştür).

 

26 Eylül 1933 – Gazi Mustafa Kemal, Dolmabahçe'de Venizelos'u kabul etti. Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Yunanistan eski Başbakanı Venizelos'u kabulü ve görüşmesi.

 

26 Eylül 1933 – Türk Dil Bayramının ilk kez kutlanması. (Cumhuriyet, Turgut Özakman)

 

26 Eylül 1934 – Atatürk'ün, "Dil Bayramı" nedeniyle Ankara Halkevi'nde yapılan toplantıyı şereflendirmesi.

 

26 Eylül 1934 – Gazi Mustafa Kemal, yanında Başbakan İsmet (İnönü) Bey olduğu hâlde saat 17.30'da Ankara Halkevi'ni teşrif edip locasından Türk Dili Tetkik Cemiyeti'ce düzenlenen II. Dil Bayramı toplantısını izleyip saat 19.30'da Çankaya Köşkü'ne döndüler. Aynı gün; TDTC Başkanı ve Millî Eğitim Bakanı Abidin (Özmen) ve TDTC üyelerinden Besim (Atalay), Naim Hâzım (Onat) ve Velet Çelebi (İzbudak) Beylerle görüştüler.

 

26 Eylül 1934 – Atatürk'ün, İstanbul'da toplanan Parlamentolar Birliği Konferansı üyelerinin telgrafına cevabı: "…Çalışmalarınızda tam bir başarıyla Türkiye'deki kalışınızın zevkli olması hakkındaki samimî temennilerimi iletirim."

 

26 Eylül 1935 – Atatürk'ün, Dil Bayramı'nın 3. yıldönümü nedeniyle Türk Dil Kurumu'na tebrik telgrafı: "…Türk Dil Kurumu'nun verimli çalışmasını ve bütün yurttaşların dil işlerine gösterdiği büyük ilgiyi sevinçle anarım. Bayramınız kutlu olsun."

 

26 Eylül 1937 – Atatürk'ün Afet İnan Hanımefendi ile akşamüzeri ikinci Türk Tarih Kurultayı'na katılan tarih öğretmenlerine Beylerbeyi Sarayı'nda verilen çayı şereflendirmesi, öğretmenlerle görüşmesi, akşam Florya'ya dönüşü.

 

26 Eylül 1938 – Atatürk'ün son rüyası. İlk komasının akşamı görmüş ertesi gün Afet İnan'a anlatmıştır. "Demek ölüm böyle olacak. Salih'e söyle ikimizde kuyuya düştük ama o kurtuldu." (Bir ömrün öteki hikayesi, Sinan meydan)

 

26 Eylül 1938 – Atatürk'ün, Dil Bayramı nedeniyle Türk Dil Kurumu Genel Sekreteri İbrahim Necmi Dilmen'in söylevini radyodan dinlemesi ve takdirlerini bildirmesi.

 

26 Eylül 1938 – Atatürk'ün, gece şiddetli bir iç sıkıntısı ve baş dönmesi geçirmesi

 

26 Eylül 1938 – Dr. Nihat Reşat ve Neşet Ömer'in müşterek raporu; yorgunluk ve güçsüzlük hâkimdir, deri altı yağ dokusu azalmaktadır.