Tarihte bugün Atatürk

 

28 EKİM

 

28 Ekim 1914 – Alman subaylar yönetimindeki Türk savaş gemilerinin Karadeniz'de Rus gemi ve limanlarını bombalaması.

 

28 Ekim 1918 – Yeniden düzenlenen, Yıldırım Ordular Grubu, Halep'in kuzeyine çekildi.

 

28 Ekim 1918 – Atatürk'ün, akşam Katma'dan Kilis'e gelerek, İngiliz tehdidine karşı gereken önlemleri alması. (Kilis'e, İngiliz kuvvetlerinin muhtemel bir taarruzuna karşı küçük bir müfreze gönderilmiştir). [Kocatürk]

 

28 Ekim 1918 – Mustafa Kemal, Katma'dan Kilis'e giderken Kilis girişinde nöbet/devriye tutan Cemaat-i İslamiye örgütüne mensup gençleri gördü, vatanseverliklerini övdü, Kilis Mevlevi tekkesine misafir oldu. (Akl-ı Kemal, c.1, Sinan Meydan)

 

27/28 Ekim 1919 – Harbiye Nazırı Cemal Paşa'nın, Atatürk'e "Meclis'in İstanbul dışında toplanmasının tehlikeli göründüğünü" bildiren telgrafı: "Meclisi Mebusan'ın İstanbul dışında toplanması imkansız ve devlet ve memleket için büyük mahzurları davet etmiş olacağından bugünkü hükümet görüşünde sabittir." 28 Ekim 1919 – Atatürk'ün, Tokat'ta "İhtiyat Zabitleri Teavün Cemiyeti"ni ziyareti ve gençlerle konuşması. Mustafa Kemal gizli bir genelgeyle milli müfrezelerin kurulmasını ve eli silah tutan gençlerin askere alınmasını istedi.

 

28 Ekim 1919 – Heyet-i Temsiliye, Ali Rıza Paşa kabinesini destekleme kararı aldı.

 

28 Ekim 1919 – Atatürk'ün, Tokat'tan sabah hareketle öğleden sonra Sivas'a dönüşü.

 

28 Ekim 1919 – Atatürk'ün, Tokat-Sivas yolunda, otomobilde arkadaşlarına söyledikleri: "…İstanbuldakiler, rütbelerimi, nişanlarımı geri alacaklarmış! Hakları yok ya! Çünkü ben onların her birini bir harp meydanında, bir hizmet karşılığı kazanmıştım. Salonlarda, saraylarda değil! Haydi kordonumu alsınlar; o sarayındı. Fakat her ne ise… Zaten ben, o kimselerden önce davranarak istifamı verdim. Varsın alsınlar! Ancak (göğsündeki altın harp imtiyaz madalyasını göstererek) bunu vermem! Bunu benden kimse alamaz! Bunu, Anafartalar'da harp meydanında, ateşin karşısında benim göğsüme taktılar!"

 

28 Ekim 1919 – Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tüzüğüne ek olarak hazırlanan yönetmeliğin Atatürk'ün imzası ve gizli kaydıyla örgüte duyurulması.

 

28 Ekim 1920 – Ordumuz bu tarihte Kars üzerinden harekete başladı. Ermeniler direnmeksizin Kars'ı terk etti. Kars 30 Ekim'de ele geçirildi. 7 Kasım tarihinde birliklerimiz Arpaçay'a kadar olan bölgeyi ve Gümrü'yü ele geçirdi. (Nutuk)

 

28 Ekim 1921 – Atatürk'ün, ordu komutanlarına, üzerinde bulunan Başkomutanlık görevinin 5 Kasım 1921'den itibaren biteceğini Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne arz ettiğini bildiren genelgesi.

 

28 Ekim 1921 – Zübeyde hanım oğlunun ve memleketin sevincini yetimlerle paylaşmak için Darüşşafaka Cemiyetine 20.000 kuruş bağış yaptı. (O zaman için bu miktar beş mebus maaşına eşitti.)

 

28 Ekim 1922 – İtilaf devletlerinin 28 Ekim 1922'de toplanacak konferans için milli hükümeti daveti. (İtilaf devletleri İstanbul hükümetini de davete çalışıyordu.) (Nutuk)

 

28 Ekim 1922 – İtilaf Devletleri, Lozan'da toplanacak Konferans için Ankara ve İstanbul Hükümetlerinden delege gönderilmesini istediler. (Ankara Hükümeti 29 Ekim'de, öneriyi kabul ettiğini bildirdi.)

 

28 Ekim 1923 – Hükümet kurmak için kulis faaliyetleri 28 Ekim akşamına kadar devam etti. Ancak hükümet kurulamadı. Meclis Hükümeti Sistemi tıkanmış, işlemiyordu. Birçok milletvekili sorunu çözmek için Atatürk'ün çağrılmasını istedi. Atatürk, çağrıldı ve geldi. Hazırlanan aday listesindeki bazı kişilerin listeye girmek istemediklerini gördü. Bunun üzerine kesin bir aday listesi hazırlanmasını isteyerek oradan ayrıldı. Atatürk, beklenen anın geldiğine karar verdi. Meclisten Çankaya'ya dönerken bazı arkadaşlarını Çankaya'ya akşam yemeğine davet etti.

 

28 Ekim 1923 – Mustafa Kemal bazı bakan ve vekilleri Çankaya'ya yemeğe davet etti. (İsmet Paşa, Kazım Özalp, Fethi Okyar, R.Eşref Ünaydın, Fuat Bulca, Kemalettin Sami ve Halit Karsıalan davetliydi. "YARIN CUMHURİYET'İ İLAN EDECEĞİZ!"

 

28 Ekim 1923 – Akşam, İsmet İnönü, Kazım Özalp, Fethi Okyar, Ruşen Eşref Ünaydın, Fuat Bulca, Kemalettin Sami ve Halit Karsıalan Çankaya'da Atatürk'ün sofrasındaydı. Cumhuriyetten önceki son akşam yemeğini yiyeceklerdi. Sonrasını Atatürk'ten dinleyelim: "Yemek sırasında 'Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz' dedim. Orada bulunan arkadaşlar derhal düşünceme daldılar. Yemeği bıraktık. O dakikadan itibaren nasıl hareket edileceği konusunda kısa bir program yaparak arkadaşları görevlendirdim." Atatürk, oradakilere yarın cumhuriyetin nasıl ilan edileceklerini de anlattı. Yapılan plana göre yarınki grup toplantısında Kemalettin Sami Paşa bir önerge vererek Atatürk'ü gruba davet edecekti. Misafirler çabuk gittiler. Atatürk, İsmet Paşa'nın kalmasını istedi. Hemen bir masa başına geçtiler. Yan yana oturdular. Kalem kâğıt İsmet Paşa'nın elindeydi. Atatürk söylüyor, İsmet Paşa yazıyordu. Önce yasa tasarısını görüştüler. Atatürk, 1921 Anayasası'nın bazı maddelerinde cumhuriyet için gerekli değişiklikleri yaptı. Birinci maddenin sonuna "Türkiye Devleti'nin hükümet şekli cumhuriyettir" diye ekledi. İki arkadaş, Sakarya, Büyük Taarruz, Lozan derken şimdi de cumhuriyet için baş başa vermişlerdi. Türkiye'nin kaderinin belirlendiği o geceyi İsmet Paşa şöyle anlatıyor: "Atatürk sonucu bana söylüyordu, ben yazıyordum. Böylece çerçeve tamamlandıktan sonra yeniden okudum. Atatürk, dikkatle dinledi. Düşündü. 'Hazırlık tamam' dedi. Ayrılmak üzere izin verdi. Ben köşkte konuktum. Odama çekildim. Ertesi sabah metni tekrar bir gözden geçirdik ve beraberce meclise gittik." Cumhuriyetin ilanına artık sadece saatler vardı.

 

28 Ekim 1923 – Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde verdiği akşam yemeğinde, hazır bulunanlara sözü: "Yarın Cumhuriyet'i ilân edeceğiz!"

 

28 Ekim 1923 – Mustafa Kemal Paşa, Çankaya Köşkü'nde verdiği bir akşam yemeğinde sofradakilere, "Yarın Cumhuriyet'i ilân ediyoruz!" diyerek yeni devletin şeklini belirledi.

 

28 Ekim 1923 – Atatürk'ün, gece İsmet Paşa ile Anayasa'nın bazı maddeleri hakkında değişiklik teklifi hazırlamaları ve kanun teklifine "Türkiye Devleti'nin hükümet şekli Cumhuriyettir" kaydının konulması.

 

28 Ekim 1923 – Curtis Lafrance adlı on yaşlarında Amerikalı çocuğun, Atatürk'e mektubu: "Türkiye hakkında yazılan yazıları bir araya topluyoruz. Lütfen imzalı bir resminizle ufak bir mesaj gönderir misiniz?" [ 27 Kasım 1923 Atatürk'ün Curtis Lafrance mektubuna cevabı: "…Amerika'nın zeki ve çalışkan çocuklarına yegâne tavsiyem, Türkler hakkında her işittiklerine gerçek gözüyle bakmayıp görüşlerini mutlaka ilmî ve esaslı incelemelere dayandırmaya bilhassa önem vermeleridir." ]

 

28 Ekim 1923 – Mustafa Kemal, İslam alemine ve dünya Müslümanlarına bildiri yayınlayarak Batı Trakya'dan göç etmek zorunda kalan 600.000 Türk için ilk ve son kez yardım talebinde bulundu. (Türkiye üzerine notlar, Metin Aydoğan)

 

28 Ekim 1925 – Türkiye Cumhuriyeti adına basılan ilk 5 liralık altının, Maliye Bakanı Abdülhalik (Renda) Bey tarafından Atatürk'e takdimi.

 

28 Ekim 1925 – Türkiye İle Sırp-Hırvat ve Sloven devleti arasında Dostluk Antlaşması imzalandı.

 

28 Ekim 1925 – Türkiye ve Yugoslavya arasında dostluk anlaşması imzalandı.

 

28 Ekim 1926 – Atatürk'ün, Çankaya'da, yeni Fransız Elçisi Daeschner'in güven mektubunu kabulü ve Elçi'nin söylevine cevap konuşması.

 

28 Ekim 1927 – Türkiye'de birinci genel nüfus sayımı yapıldı. (Sonuç:13.648.270) (Tarihimizin ilk nüfus sayımı ise II.Mahmut tarafından 1831 tarihinde yapılmıştı. Bu ilk nüfus sayımında sadece Müslüman erkekler sayılmıştı. Amaç asker ve vergi verebileceklerin tespiti edilmesiydi. 1935'ten itibaren her 5 yılda bir düzenli olarak nüfus sayımları 1990 yılına kadar yapılmıştır.)

 

28 Ekim 1927 – Cuma günü ilk nüfus sayımı yapıldı. (Belçika ve İsviçre'den uzmanlar getirilmişti. (13.648.270 kişiydik.) (Cumhuriyet, Turgut Özakman)

 

28 Ekim 1930 – Atatürk'ün, Ankara'ya gelen Macar Başbakanı K. Bethlen'i kabulü.

 

28 Ekim 1933 – Atatürk'ün, Çankaya'daki kitaplığında sohbet esnasında Afet (İnan) Hanım'a söyledikleri: "…Tarihî olayların seyri sırasında, bazen fizyolojik arızalar mühim rol oynarlar. Tabiat ya engel olur veyahut yardım eder!"

 

28 Ekim 1934 – Atatürk'ün, Çankaya'da Romanya Dışişleri Bakanı Titulesco'yu kabulü.

 

28 Ekim 1935 – Atatürk'ün, öğleden sonra Çankaya'da Alman Büyükelçisi Frederich von Keller, Meksika Elçisi Ramon Negri ve Mısır Elçisi Mofty El-Gazaerly'nin güven mektuplarını kabulü ve Elçilerin konuşmalarına cevap söylevleri.

 

28 Ekim 1936 – Atatürk'ün, Çankaya'da Yugoslavya Başbakanı Stoyadinoviç'i kabulü.

 

28 Ekim 1937 – Atatürk'ün, Çankaya'da Romanya Başbakanı Georges Tataresco'yu kabulü ve görüşmesi.

 

28 Ekim 1937 – Başbakan İsmet İnönü, Ankara'da paraşüt kulesinin açılışını yaptı.

 

28-30 Ekim 1937 – Atatürk Ankara'da son defa Cumhuriyet Bayramı törenlerine katıldı.

 

28 Ekim 1938 – Ankara Radyosu bir yıl gibi kısa sürede tamamlanarak hizmete girdi.

 

28 Ekim 1938 – Atatürk'ün, akşam Sabiha Gökçen'i kabulü ve söyledikleri: "Yarın bayram, değil mi Gökçen? Bu günü halkımla, halkımın içinde kutlamak isterdim. Beni Cumhuriyet Bayramı'nda halkımdan uzak tutan bu hastalığa lanet ediyorum."

 

28 Ekim 1938 – Ankara Radyosu yayına başladı.