Tarihte bugün Atatürk

 

29 EYLÜL

 

29 Eylül 1911 – İtalyanlar, Trablusgarp'ı ele geçirmek için Osmanlı Devleti'ne savaş ilan etti. Trablusgarp topraklarının İtalya'nın eline geçmesiyle sonuçlanan ve İtalya ile Osmanlı Devleti'ni karşı karşıya getiren Trablusgarp Savaşı başladı.

 

29 Eylül 1911 – İtalyanların, Osmanlı Devleti'ne harp ilânı ve Trablusgarp Harbi'nin başlaması. İtalyanlar 28/29 Eylül 1911 tarihinden itibaren Trablusgarp'a çıkarma yapmaya ve tüm kıyı şehirlerini bombalamaya başlamışlardı. 3 ve 4 Ekim 1911'de Tobruk'a, 5 Ekim 1911'de Trablus'a, 16 Ekim 1911'de Derne'ye, 17 Ekim 1911'de Homs'a ve 19 Ekim 1911'de Bingazi'ye çıkarma yaparak bu şehirleri işgal ettiler. [Kocatürk]

 

29 Eylül 1913 – Osmanlı-Bulgar İstanbul Barış Antlaşması. Osmanlı Devleti'nin, Balkan Savaşı sonunda Bulgaristan'la İstanbul Antlaşması'nı imzalaması. Bu antlaşmaya göre, Edirne Osmanlı Devleti'nde kalıyor, Trakya'daki Türk sınırı, Meriç nehrinin 25-30 km kadar batısından geçiyordu.

 

29 Eylül 1913 – I. Balkan Harbi süresinde 22 Nisan 1913 tarihinde esir düşen Kazım Karabekir Paşa, II.Balkan savaşı esnasında 29 Eylül 1913'te esaretten kurtuldu.

 

29 Eylül 1913 – Osmanlı devleti ile Bulgaristan arasında İstanbul anlaşması imzalandı. (Tamamı 20 madde ve 4 ek olan anlaşma ile Türk – Bulgar sınırı yaklaşık olarak belirlendi, azınlıkların durumu netleşti, Kırklareli, Edirne ve Dimetoka geri alındı.) (Gelibolu, Erol Mütercimler)

 

29 Eylül 1917 – Başkomutan Vekili Enver Paşa'nın -Cemal Paşa'ya yazılıp bir sureti de kendisine iletilen 20 Eylül 1917 tarihli rapor üzerine- Atatürk'e telgrafı: "…Gerek memleket ve gerek ordunun şimdiki durumunu ben de aynı şekilde görüyor ve biliyorum. …Zatıâlilerini eskiden beri tanıdığım ve takdir ettiğim için en müşkül zamanda ve en mühim vazifede bulunmanızı vatan menfaatlerine uygun bulmuş ve böylece Padişahın iznini almıştım. …Sina cephesinde, Kress Paşa'nın 8. Ordusu yanında 7. Ordu Komutanı sıfatıyla başarılı şekilde görev yapacağınıza eminim. …Düşüncelerimin ayrıntılarını yakında oraya gelecek Cemal Paşa Hazretleri anlatacaktır." [Kocatürk]

 

24/29 Eylül 1918 – Şam'ın güneyindeki Kisve hattına gelerek dağınık birlikleri düzene sokmuş ve Ali Fuat Paşa'ya bazı görevler vermiştir. Liman von Sanders ise ortalarda yoktur ve Şam'ı terk edip kuzeye kaçmıştır. Kaçarken de Mustafa kemal'e Riyak'a gitmesini emretmiştir. (Atatürk'ün Gizli Kurtuluş Planları, Sinan Meydan, 7. Baskı, s.40)

 

29 Eylül 1918 – 7. Ordu, Şam'ın güneyine çekildi. 7. Ordu birliklerinin Şam'ın güneyinde Kisve'ye gelişi.

 

29 Eylül 1918 – Bulgaristan, Selanik Ateşkes Antlaşması ile savaştan çekildi. Bulgarların -savaştan çekilmek üzere- itilâf Devletleri'yle Selanik Ateşkes Antlaşması'nı imzalamaları.

 

29 Eylül 1918 – Atatürk'ün, Dera'dan Şam'a gelişi ve 4. Ordu Komutanı Mersinli Cemal Paşa ile görüşmesi (Atatürk burada, Mareşal Liman von Sanders'in bıraktığı emir üzerine, 7. Ordu kuvvetlerini Şam'ın savunulması için Mersinli Cemal Paşa'ya teslim ederek, Rayak bölgesindeki dağınık ve komutasız kuvvetlen emrine almak üzere gece, Rayak'a hareket etmiştir).

 

29 Eylül 1918 – Mustafa kemal, Başkomutanlığa bir rapor sunarak 'Şam'ın savunulmasını ve ordunun Riyak gerisine çekilmesini' önermiştir. Ancak önerisi dikkate alınmamıştır. Mustafa Kemal bunun üzerine Padişah Vahdettin'e bir yazı yazmıştır. Lakin Padişah'ta yazıya cevap vermemiştir. Böylece Mustafa Kemal tek başına kalmıştır. ((Atatürk'ün Gizli Kurtuluş Planları, Sinan Meydan, 7. Baskı, s.43)

 

29 Eylül 1918 – Atatürk'ün, ilerleyen düşman taarruzu üzerine, Başkomutanlığa Rayak'ın kuzeyine çekilmenin gerekli olduğunu bildiren raporu: "Şam'ın uzun süre savunulamayacağı, bu nedenle kuzeyden kaydırılacak kuvvetlerle birlikte Rayak kuzeyinde esaslı bir savunma hattının kurulması." (Atatürk, bu gece ayrıca Şam'da 3. Kolordu Komutanı Albay İsmet (İnönü) Bey, Rayak bölgesinde ise 20. Kolordu Komutanı Ali Fuat (Cebesoy) Paşa komutasında bulunan kuvvetlerin kuzeye hareket ettirilmesi emrini vermiş, bu emrin bir suretini, bilgi edinmek üzere, Mareşal Liman von Sanders'e göndermiştir. Ancak, Yıldırım Orduları Komutanı -Şam'ı savunma düşüncesinde olduğundan- bu emri uygun bulmamıştır). [Kocatürk]

 

29 Eylül 1918 – Atatürk'ün, Şam'dan gece Rayak'a hareketi.

 

29 Eylül 1920 – Sarıkamış, Ermenilerden geri alındı.Milli kuvvetlerin Kazım Karabekir komutasında Sarıkamış'a girişi.

 

29 Eylül 1920 – Doğu'da 9.Tümen Çatak bölgesini ele geçirdi. Doğu ordusuna başlı birlikler Ermenilerin terkettiği Erzurum'a girdi.

 

29 Eylül 1920 – Yeşilordu dağıtıldı. Bu kuruluş üyesi olanlardan bir bölümü; Nazım Bey ve arkadaşları Türkiye Halk İştirakiyûn Fırkası'nı kurarken bir kısmı da Mustafa Kemal'in emriyle resmi Türkiye Komünist Fırkası'na girdi.

 

29 Eylül 1920 – Cemal Paşa'nan, Herat'tan Atatürk'e mektubu: "Ben Afganistan'a geldim. 15 günden beri Herat'ta bulunuyorum. Bizim melun İstanbul hükümetinin barış antlaşmasını imza ettiğini tiksinti ve lanetle okudum." [Kocatürk]

 

29 Eylül 1921 – Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin gizli oturumunda, İngilizlerin esir değişimi istekleriyle ilgili görüşmeler esnasında konuşması: "…Son zaferi takiben, hemen onun belirdiği günlerde İngilizler bir yakınlaşma zemini aradılar ve bunu oluşturmak için derhal bize hiç sormaksızın Malta'da bulunan tutuklularımızı bütünüyle bırakmaya karar verdiler."

 

29 Eylül 1921 – Atatürk'ün, annesi Zübeyde Hanım'ın 27.9.1921 tarihli tebrik telgrafına cevabı: "Benim için dünyevî mükâfatların en yücesi olan tebrikâtınızla mesut oldum. Sizi görmek huşusundaki isteğimin derecesini ifade imkânsızdır. İlk fırsatta sizleri buraya getirmeye çalışacağım. Bunu bildirişimi bekleyerek memleketimizin kurtuluşuna yönelik dualara devam etmenizi rica ile ellerinizden ve kız kardeşimin gözlerinden öperim."

 

29 Eylül 1921 – Atatürk'ün, Sakarya Zaferi'ni tebrik eden Azerbaycan Elçisi Abilof'un telgrafına cevabı. [Kocatürk]

 

29 Eylül 1922 – Gazi Mustafa Kemal, İtilaf Devletleri'nin 23 Eylül notasına yanıt vererek, Mudanya Konferansı'nın kabul edildiğini, İsmet (İnönü) Paşa'nın delege olarak atandığını bildirdi.

 

29 Eylül 1922 – İtilaf devletlerinin 23 Eylül 1922 tarihli notasına atfen Mustafa Kemal Paşa'nın kısa cevabı; "Mudanya konferansını kabul ediyoruz. Meriç nehrine kadar olan Trakya kesin olarak Türk vatanında kalmalıdır. Konferans için 3 Ekim tarihi uygundur. Milli hükümeti temsilen konferansa batı Cephesi ordular komutanı İsmet Paşa katılacaktır." (Nutuk)

 

29 Eylül 1922 – Atatürk'ün, İtilâf Devletleri Dışişleri Bakanlarının 23 Eylül 1922 tarihli notasını cevaplandırması (Cevabî notada Mudanya Konferansı'nın kabul edildiği, açılışın 3 Ekim 1922 olmasının uygun olacağı, İsmet Paşa'nın delege tayin edildiği ve konuşulacak hususlar bildirilmiştir.)

 

29 Eylül 1922 – Franklin Bouillon'un, Fransız Başbakanı Poincaré'ye telgrafı: "Mustafa Kemal'le 4 saat görüştüm. Durumu güç; askerini zor zaptediyor."

 

29/30 Eylül 1922 – Atatürk'ün, İcra Vekilleri Heyeti Başkanı Rauf Bey, Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey ve Avrupa'dan dönen Dahiliye Vekili Fethi Bey ile beraber gece yarısı trenle İzmir'den Ankara'ya hareketi.

 

29 Eylül 1924 – Atatürk'ün, Lâtife Hanım'la beraber sabah Suşehri'nden hareketle akşam saat 18.00'de Erzincan'a gelişi, Belediye'yi, Vilâyet ve Kolordu Dairelerini, Halk Partisi'ni ziyareti, akşam şereflerine verilen ziyafette konuşması: "Erzincan'ın az zamanda lâyık olduğu ve Cumhuriyet'in kendisinden beklediği derecede ışık ve ilerleme kaynağı olacağına tamamen inanıyorum."

 

29 Eylül 1925 – Atatürk'ün, Bursa'dan Mudanya'ya gidişi.

 

29 Eylül 1925 – Atatürk'ün, Mudanya'da Cumhuriyet Halk Partisi'ni ziyareti ve Parti'nin hatıra defterine yazdıkları: "Muhterem Mudanyalıların geçen seçimde gösterdikleri vefayı ve programımıza şuurlu bağlılığını ispat eden hareketlerini teşekkür ve takdirde kaydetmeyi vazife sayıyorum."

 

29 Eylül 1927 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Ziraat Bakanı Sabri (Toprak) Bey'i kabulü.

 

29 Eylül 1928 – Yeni Türk Harfleri Marşı yayımlandı.

 

29 Eylül 1932 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Türk Dil Kurultayı çalışmalarını izlemesi.

 

29 Eylül 1932 – Atatürk'ün, gece Dolmabahçe Sarayı'nda Fahrettin (Altay) Paşa'nın kızının nikâh düğününü şereflendirmesi.

 

29 Eylül 1933 – Atatürk'ün, gece İstanbul motoruyla İstanbul dan Yalova'ya gidişi.

 

29 Eylül 1936 – Atatürk'ün, Dil Bayramı'nın 4. yıldönümü nedeniyle Türk Dil Kurumu tarafından çekilen saygı telgrafına cevabı: "…Türk Dil Kurumu'na bundan sonraki çalışmalarında da başarılar dilerim."

 

29 Eylül 1937 – Atatürk'ün, 26 Eylül Dil Bayramı'nın, 6. yıldönümü nedeniyle Türk Dil Kurumu'nun saygı ve bağlılık telgrafına cevabı "…Değerli çalışmalarınızda başarılarınızın sürmesini dilerim."

 

29 Eylül 1937 – Atatürk'ün, akşam Florya'dan Dolmabahçe Sarayı'na dönüşü.