Tarihte bugün Atatürk

 

30 EYLÜL

 

30 Eylül 1908 (Eylül sonu) – Atatürk'ün, Trablusgarp'a gelişi. (Trablusgarp'ta, II. Meşrutiyet'e karşı halk arasında bazı şeyhlerin önayak olmasıyla ayaklanmaya benzer bir hazırlık olmuştu. Bazı kişiler, tutukluları tahrik ederek genel af çıkarılmasını istiyor, Osmanlı Devleti'nin atadığı idarecilere karşı tepki gösteriyorlardı. Temmuz sonu ve Ağustos ayı bu gösterilerle geçmişti. Atatürk, İttihat ve Terakki Cemiyeti Merkez Komitesi tarafından kendisine verilen görev üzerine Selanik'ten İstanbul'a, buradan da deniz yoluyla Trablusgarp'a geçti. Askerî ve siyasî bazı girişimlerde bulunarak bölgedeki huzursuzluğun giderilmesinde büyük rol oynadı; ordunun ve devlet otoritesinin bölgede hakim olmasını sağladı. Durumun normale dönüşünü takiben tekrar Selânik'e döndü). (Atatürk'ün Trablusgarp'a geliş tarihinin 1908 yılı Eylül sonuna rastladığı, gerek Trablusgarp'ta bulunan İngiltere, Fransa ve İtalyan konsoloslarının gerekse Bingazi'deki İngiliz konsolosunun, Atatürk'ün temas ve faaliyetleriyle ilgili olarak memleketlerine gönderdikleri raporlarla kesinlik kazanmaktadır. [Kocatürk]

 

30 Eylül 1912 – Selanik'te İttihat ve Terakki Cemiyeti 3. Büyük Kongresi'nin toplanışı. [Kocatürk]

 

30 Eylül 1915 – 5. Ordu Komutanı Mareşal Liman von Sanders'in, Başkomutan Vekili Enver Paşa'ya, Atatürk'ün Anafartalar Grubu Komutanlığı'ndan affını isteyen dilekçe vermiş olduğunu, ancak kabul edilmemesini isteyen yazısı: "…Bu dilekçeyi destekleyemem. Çünkü Mustafa Kemal Bey'i, vatanın bu büyük savaşta hizmetlerine muhakkak surette muhtaç olduğu, çok müstesna kabiliyetli, yetkili ve cesur bir subay olarak tanıdım ve takdir ettim. …Şimdilik ilişikte takdim etmediğim ayrılma dilekçesini, Ekselanslarınızın, güvenini belirtmek suretiyle reddetmek lütfunda bulunmalarını rica ediyorum."

 

30 Eylül 1915 – Liman Von Sanders'in Atatürk'ün istifasını engellemek için Enver Paşa'ya mektubu; (Atatürk'ün gönlünü almasını ricası)

 

30 Eylül 1916 – Atatürk'ün, Silvan'dan Madam Corinne'e Fransızca mektubu: "…Kıymet verdiğiniz insanlarla birlikte ateşe ve ölüme göğüs germek ne zevk!" (Nuri Bey ile yaşadıkları, muharebelerin cereyanı.)

 

30 Eylül 1916 – Atatürk'ün, Kurmay Başkanı İzzettin (Çalışlar) Bey ve diğer bazı arkadaşlarıyla ava gidişi. [Kocatürk]

 

30 Eylül 1917 – Atatürk'ün, Enver Paşa'nın 29 Eylül 1917 tarihli telgrafına cevabı: "…Sina cephesine bu kadar çok ordu karargâhı sığmayacağı hakkındaki görüşümün, lütfen dikkate alınmasını rica ederim. …İstenildiği şekilde Cemal Paşa Hazretlerini bekleyeceğimi bildiririm."

 

30 Eylül 1917 – Atatürk'ün, Cemal Paşa'nın 27 Eylül 1917 tarihli telgrafına cevabı: "Yazdığınız gibi gelişinizi bekliyorum. Enver Paşa Hazretlerinden de aynı anlamda ve komuta sorunlarının buyurulduğu şekilde çözümlenmesini bildiren bir emir aldım." [Kocatürk]

 

30 Eylül 1918 – Atatürk'ün, Rayak'ın kuzeyine çekilme emrini uygun bulmadığını ve hareket tarzının kendisi tarafından emredileceğini bildiren Mareşal Liman von Sanders'e raporu: "Bugün, orduya verdiğim talimatın, bu durumda uygulanamayacağı bildiriliyor. ..Emirde ileri sürdüğüm şekilde hareket olunmadığı takdirde, bundan sonra orduya bir şekil verme¬ye bile olanak kalmayacağını arz ederim."

 

30 Eylül 1918 – Atatürk'ün, öğleye doğru Şam'dan Rayak'a gelişi ve bölgedeki dağınık kuvvetleri teslim alarak denetlemesi; daha sonra Baalbek'e hareketi.

 

30 Eylül 1918 – Atatürk'ün, akşam Rayak'tan Baalbek'e gelişi, burada 20. Kolordu Komutanı Ali Fuat (Cebesoy) Paşa ile görüşmesini takiben -Mareşal Liman von Sanders'le görüşmek üzere- Humus'a hareketi.

 

30 Eylül 1918 – Atatürk'ün, gece Humus'a gelişi ve Yıldırım Orduları Komutanı Mareşal Liman von Sanders ile görüşmesi (Liman von Sanders, Atatürk'ün verdiği Rayak'ın kuzeyine çekilme emrini tasvip etmemiş, birliklerin bulundukları yerlerde savunmaya devam etmelerini emretmişti. Atatürk bu görüşmede, Yıldırım Orduları Grubu Komutanı'na bu emrin değiştirilerek Şam bölgesinde toplanan kuvvetlerin, imhadan kurtulma amacıyla vakit geçirmeksizin, Halep'e kadar çekilmesi kararının zorunluluğunu anlatmıştır. Bu görüşme sonucu Liman von Sanders, Atatürk'ün görüşünü gerçekçi bulmuş, ancak şunları söylemiştir: "Karar budur. Fakat ben nihayet bir yabancıyım, bu kararı veremem. Bunu ancak memleketin sahipleri verebilir!" Bu görüşmeden sonra çekilme kararı uygulanmış ve birlikler, başarı ile Halep'in güneyine alınarak burada bir savunma hattı kurmaya muvaffak olunmuştur). (Atatürk'ün, Liman von Sanders ile -Baalbek'te olmak üzere- görüşme tarihi ve Mareşal'ın Yıldırım Orduları Grubu'na bağlı birliklere Halep'in güneyine çekilme emrini verdiği tarih, B.D.H.T.H., c. IV, ks. 2, s.708-709'da 3 Ekim 1918 olarak gösterilmiştir). [Kocatürk]

 

30 Eylül 1918 – 7. Ordu'nun Şam'ın güneyinde Kisve civarında toplanması ve Atatürk'ün Kisve'ye gelişi.

 

30 Eylül 1918 – Bozguna uğrayan Yıldırım Ordular Grubu, 7. Ordu Komutanı Mustafa Kemal Paşa'nın gözetiminde derlenip toparlandı.

 

30 Eylül 1919 – Damat Ferid Paşa, sadrazamlıktan istifa etti. Damat Ferit Paşa'nın sadaretten istifası.

 

30 Eylül 1919 – İngiliz Yüksek Komiseri Amiral J. de Robeck'in, Lord Curzon'a yazısı: "…Mustafa Kemal'in tesiri gittikçe artıyor."

 

30 Eylül 1919 – İstanbul hükümetince Kolordu Komutanı olarak Konya'ya gönderilen Sait Paşa'nın Heyet-i Temsiliye emriyle İstanbul'a geri gönderilmesi. (Nutuk)

 

30 Eylül 1920 – Doğu Cephesinde Merdinik'in milli kuvvetler tarafından ele geçirilişi.

 

30 Eylül 1920 – İznik'in milli kuvvetler tarafından Yunan işgalinden kurtarılışı.

 

30 Eylül 1920 – Kazım Karabekir kumandasındaki birlikler kürt aşiret alaylarıyla birlikte Sarıkamış'ı geri aldı.

 

29/30 Eylül 1922 – Atatürk'ün, İcra Vekilleri Heyeti Başkanı Rauf Bey, Hariciye Vekili Yusuf Kemal Bey ve Avrupa'dan dönen Dahiliye Vekili Fethi Bey ile beraber gece yarısı trenle İzmir'den Ankara'ya hareketi.

 

30 Eylül 1922 - İsmet Paşa, Mudanya Konferansı delegesi olarak Mudanya'ya hareket etti.

 

30 Eylül 1922 – Atatürk'ün izmir'de, Uşakizade ailesinin köşkündeki misafirliği sona erdi.

 

30 Eylül 1922 – Ernest Hemingway'in gazete savaş muhabiri olarak çalışırken ilk gittiği yerlerden biri 1922 senesinde işgal altındaki İstanbul'dur. 30 Eylül 1922 tarihinde Beyoğlu'nda bir otel odasında bulunan Hemingway, o dönemin tahminlerine göre yaklaşık bir buçuk milyon insanın yaşadığı İstanbul'dan derinlemesine bahseder bu makalesinde. Altı günde yayınlanan makale daha sonra kitaplaştırılır. (İşgal İstanbul'u ve iki dünya savaşından mektuplar)

 

30 Eylül 1923 – Fenerbahçe'nin altın harflerle yazdırdığı tarih; "Beş yıl süren İngiliz işgali 5 gol ile kapandı. FB:5 – İngiliz Takımı:1" (Tevhid-i Efkar gazetesi, 1 Ekim 1923)

 

30 Eylül 1924 – Atatürk'ün, Lâtife Hanım'la beraber sabah Erzincan'dan hareketle saat 17.00'de Erzurum'a gelişi, Vilâyet Konağı'nı ziyareti, Cumhuriyet Caddesi'ni hizmete açışı.

 

30 Eylül 1924 – Atatürk'ün, akşam Erzurum'da şerefine verilen ziyafette konuşması: "Muhterem hemşehrilerim kahraman Erzurumluların bugün hakkımda gösterdikleri samimî, mertçe, sevgi dolu gösterilerden dolayı fevkalâde memnunum. Benim buraya gelişim, bütün milletin ateşten bir çember içine alınmış olduğu bir zamana tesadüf etti. Bütün millet, bu çemberin içinden nasıl çıkacağını düşünmekle meşguldü. Memleketin batı bölgesi düşman ayaklarına terk edilmiş ve oradaki halk silâha sarılmış, buranın halkı ise memleketin felâketten kurtulması için ayağa kalkmış bir vaziyette idi. Ben işte böyle bir zamanda Erzurum'a geldim. Burada gördüğüm samimiyet, mertlik, vefakârlık benim, memleketi kurtarmak için her türlü fedakârlığı yapmam hususundaki karar ve kuvvetimi artırmış idi. O zamanki vaziyetimi çok iyi biliyorsunuz. Burada rütbemi, resmî mevkiimi, üniformamı attım ve bütün kâinata ilân ettim ki milletin sinesinde bir ferdim!" [Kocatürk]

 

30 Eylül 1924 – Milletler Cemiyeti Konseyi, 30 Eylül 1924 tarihli oturumunda 3 üyeli özel bir komisyon kurulmasına karar verdi. Londra'da, Türkiye'de ve Bağdat'ta incelemeler yapan komisyon, 16 Temmuz'da hazırladığı raporu Milletler Cemiyeti Genel Sekreterliği'ne sundu.

 

30 Eylül 1925 – Atatürk'ün, Mudanya'dan Bursa'ya dönüşü.

 

30 Eylül 1926 – Atatürk'ün, Çankaya'da Türkiye İdman Cemiyetleri İttifakı Kongresi adına Millî Eğitim Bakanı Mustafa Necati Bey başkanlığındaki spor heyetini kabulü.

 

30 Eylül 1926 – Atatürk, Çankaya'da Türkiye İdman Cemiyetleri ittifakı heyeti ile toplantı yaptı, Türk sporunun geleceğine dair önemli açıklamalarda bulundu. (Akl-ı Kemal, c.1, Sinan Meydan)

 

30 Eylül 1927 – Atatürk'ün, saat 10.00'da İstanbul'dan Ankara motoru ile Mudanya'ya hareketi (Mudanya'dan da otomobille Bursa'ya hareket etmiştir).

 

30 Eylül 1929 – Atatürk'ün, İstanbul'dan Ankara'ya hareketi.

 

30 Eylül 1930 – İlk sivil tayyarecilerimizden Vecihi Bey, kendi yaptığı tayyaresiyle Göztepe'den Yeşilköy'e uçtu. Vecihi Bey, Anadolu halkına ilk uçak gezilerini yapma olanağı da sağlamıştı.

 

30 Eylül 1930 – Cumhuriyet gazetesi, Behice Hanım'ın eğitimini tamamlayarak Cumhuriyetin ilk kadastro mühendisi olarak atandığını yazıyordu.

 

30 Eylül 1932 – Atatürk'ün, Sakarya motoru ile Boğaziçi'nde ve Haliç'te bir gezinti yapması.

 

30 Eylül 1933 – Atatürk'ün, akşam İstanbul motoruyla Yalova'dan İstanbul'a gelişi.

 

30 Eylül 1934 – Keçiborlu'da kükürt, Isparta'da gülsuyu fabrikaları hizmete açıldı.