Tarihte bugün Atatürk

 

30 OCAK

 

30 Ocak 1913 – Tekalif-i harbiye kanunu Balkan Harbi esnasında çıkarıldı. (Akl-ı Kemal, c.3, Sinan Meydan)

 

30 Ocak 1916 – Mareşal Liman von Sanders'in, Edirne'de, Atatürk'le beraber 11. Tümeni denetlemesi.

 

30 Ocak 1919 – İstanbul'da kurulan Divan Harbi mahkemesi kararıyla 34 ittihatçının tutuklanması.

 

30 Ocak 1919 - İttihat ve Terakki Fırkası'nın 27 üyesi, Divan-ı Harbe verildi.

 

30 Ocak 1919 – Paris Barış Konferansında Osmanlı İmparatorluğu'nun parçalanmasının kararlaştırılması.

 

30 Ocak 1919 – İstanbul Darülfünun'da dersler veren Ziya Gökalp hayata gözlerini yumdu.

 

29/30 Ocak 1920 – Atatürk'ün, İstanbul milletvekili Reşat Hikmet Bey'in İngilizler tarafından tutuklandığını bildiren Rauf (Orbay) Bey'e cevabı: "…Bir milletvekilinin tutuklanması Meclis-i Mebusan'ın güvenliğini bozma olup ve bu tutuklamaya sessiz kalma bütün milletvekillerinin tutuklanması hakkını onaylamak demektir. Bu sebeple Meclis'çe kesin girişimlerin yapılması lâzımdır. Girişimlerin sonucuna göre milletvekillerinin vereceği karar, her bakımdan yerine getirilecektir. Cevabı bekliyoruz."

 

30 Ocak 1920 – Atatürk'ün, Meclis-i Mebusan'a katılan Rauf (Orbay) Bey'e telgrafı: "…Nazırların zorla düşürülmesi, milletvekillerinin tutuklanması ve buna benzer olaylardan, Kuva-yi Milliye aleyhtarlığı, Meclisin kapatılması ihtimali ve millî müdafaaya girişme zamanının yakın olduğunu zannediyoruz." [Kocatürk]

 

30 Ocak 1921 – Londra Konferansı'nda hükümeti kimin temsil edeceği tartışılıyor. Sadrazam Tevfik Paşa, Ankara'da TBMM'de kabul edilen anayasanın geçersiz olduğunu savundu.

 

30 Ocak 1921 – İcra vekilleri heyeti reisi Fevzi Paşa'nın Tevfik Paşa'ya telgrafı: "Londra konferansına gidecek Türkiye delege heyeti yalnız TBMM tarafından seçilip gönderilecektir."

 

30 Ocak 1921 – Antep'te Fransızların Musullu cephesine taarruzları ve milli kuvvetlerce geri püskürtülmeleri.

 

30 Ocak 1921 – Atatürk'ün, Sadrazam Tevfik Paşa'ya Büyük Millet Meclisi'nin kabul ettiği Anayasa'nın bir suretini göndermesi: "…Bizce, saydığım esas maddelere aykırı hareket etmeye imkân ve salâhiyet olmadığını yüksek dikkatlerinize sunarım."

 

30/31 Ocak 1921 – Fransız kuşatmasındaki Antep'te şehir içindeki milli kuvvetlerin huruç hareketi, düşmanla şiddetli çarpışmalar ve bazı bölgelerde düşman cephesinin yenilmesi.

 

30 Ocak 1922 – Atatürk'ün, Sovyet Elçisi Aralof'un güven mektubunu kabulü ve Elçi söylevine cevap konuşması. [Kocatürk]

 

30 Ocak 1923 – Lozan Konferansı'nda Yunan ve Türk halklarının mübadelesine ilişkin 19 maddelik sözleşme ve protokol imzalandı. Buna göre, Anadolu Türk topraklarında yaşayan Türk uyruklu Rum Ortodokslar ile Yunan topraklarında yaşayan Yunan uyruklu Müslüman halk zorunlu olarak ahali mübadelesine (nüfus değişimine) tabi tutulacaktır. (Lausanne'de, "Sivil Mevkufinin İadesiyle Harb Esirlerinin Mübadelesine Dair Türk-Yunan İtilafnamesi" imzalandı.)

 

30 Ocak 1923 – Türk ve Yunan tarafları arasında Türk ve Rum nüfus mübadelesine dair sözleşme ve protokol imzalandı. (TBMM 23 Ağustos 1923 tarihinde onayladı, aynı gün yürürlüğe girdi.) (Sözleşmeye göre İstanbul Rum ahalisi ile Batı Trakya Türk ahalisi dışında kalan, Türkiye arazisine yerleşmiş Rum Ortodoks dininde bulunan Türkiye tebası ile Yunan arazisinde yerleşmiş Müslüman olan Türk asıllı tebanın 1 Mayıs 1923 tarihinden itibaren zorunlu mübadelesine başlanması kararlaştırıldı.) (30 Ekim 1918'den önce kanunen buralarda yaşayanlar muaf tutulacaktı.) Bu yerli halk konusunda taraflar anlaşamadı, milletler cemiyeti de sorunu çözemedi.

 

30 Ocak 1923 – Atatürk'ün, İzmir'de Anadolu, Ahenk, Sadayihak, Şark ve Yeni Turan gazeteleri başyazarlarını kabulü ve görüşmesi: "…Türkiye, tam bağımsızlığını temin edecek bir barış ister. …Muhtaç olduğumuz hayatî gerekleri ve bağımsızlığı temin edinceye kadar başladığımız işte devam olunacaktır. Milletin ciddî kararı budur."

 

30 Ocak 1923 – Atatürk'ün, İzmir basın mensuplarına Lozan Barış Konferansı hakkında demeci: "…Harbi devam ettirmek sorumluluğundan çekinmezlerse bilmelidirler ki, hükümetimiz vatan ve millete karşı üstlendiği vazifeyi iyi yapabilmek için başvurmaya mecbur olduğu tedbirleri düşünmekten ve almaktan bir an geri kalmamıştır." [Kocatürk]

 

30 Ocak 1923 – Atatürk, İzmir'de Şark gazetesine verdiği demeçte ( Lozan görüşmelerinin devamına dair); "Senelerden beri milletin bu kadar kan dökerek sonsuz fedakârlıklarla gerçekleştirmeye çalıştığı tam bağımsızlığı ihlal eder görülüyor. Kesinti muhtemeldir." diyordu. (Nitekim 4 Şubat 1923 tarihinde görüşmeler kesildi.) (Sinan Meydan, 1923, 3. Baskı, s.129.)

 

30 Ocak 1923 – Vakit gazetesinde "İzmir'de pek kutlu bir evlenme" başlığıyla Mustafa Kemal Paşa'nın nikâh haberi yayınlandı. Latife hanımın meziyetleri duyuruldu.

 

30 Ocak 1926 – Türkiye – Şili dostluk antlaşması imzalandı.

 

30 Ocak 1929 – Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti'nin kurulması.

 

30 Ocak 1930 – Milli İktisat ve Tasarruf Cemiyeti (Ulusal Ekonomi ve Araştırma Kurumu) kuruldu.

 

30 Ocak 1931 – Atatürk'ün, İzmir'den hareketle Kemalpaşa kazası ve Armutlu köyüne gidişi, incelemelerini takiben akşam tekrar İzmir'e dönüşü.

 

30 Ocak 1931 – Atatürk'ün, akşam İzmir Elhamra sinemasında halk arasında film seyretmesi.

 

30 Ocak 1932 – Dr. Reşit Galip'in, Ankara'dan Atatürk'e mektubu: "Yüce, büyük Paşam, siz insanların ruhunu, fikrini açık bir sayfa gibi okursunuz. Size, tapınırcasına bir iman, sevgi ve saygı ile bağlı olduğumu, teveccüh ve itimadınızı hayatımın kıymeti ölçülmez mazhariyeti saydığımı bilirsiniz. Kusur ve kabahatimin çok büyük olduğunu biliyorum. Onun affı ancak sizden istenebilir. Çünkü siz, af ile ders ve ceza vermek mertebelerinden çok daha yükseklerdesiniz. Sizi üzmüş olmak ıstırabının dayanılmaz acısını bütün şiddetiyle çektim. Ellerinizi bin kere öperek atfınızı dilerim." (Dolmabahçe Sarayı, Dr. Reşit Galip 28 Ocak 1932)

 

30 Ocak 1932 Gazi Mustafa Kemal İstanbul'a geldi.

 

30 Ocak 1932 – Türkçe Kur'an'ın tümü ilk defa Ayasofya Caminde okundu ve radyodan yayınlandı.

 

30 Ocak 1932 – İlk Türkçe ezan Atatürk talimatıyla Hafız Rıfat Bey tarafından fatih Caminde okundu. (İkindi namazı)

 

30 Ocak 1933 – Atatürk'ün, Gülcemal vapuru ile Akdeniz'de -Fethiye ve Marmaris koylarına da girilerek- İzmir'e doğru yola devam etmesi.

 

30 Ocak 1935 – Atatürk'ün, akşamüzeri otomobille Beyoğlu ve Şişli yörelerinde bir gezinti yapması, daha sonra Güneş Kulübü'nü ziyareti.