Tarihte bugün Atatürk

 

1928 : HOŞGELDİN "TÜRKÇE" !

1928 : WELCOME "TURKISH" !


1928 – Amsterdam Olimpiyatları başladı. (İlk dördüncülüğümüzün alınması. Tayyar Yalaz)

 

1 Ocak 1928 – Bu tarihten itibaren camilerdeki din hizmetlerini yürüten imam-hatip ve müezzin dışındaki tüm kadrolar iptal edildi. (Bir ömrün öteki hikayesi, Sinan meydan)

 

2 Ocak 1928 – Atatürk'ün, Yahya Kemal (Beyatlı) Bey'e "Yahya Kemal Beyefendiye" ithafını taşıyan resmini armağan edişi.

 

8 Ocak 1928 – Adliye Vekili Mahmut Esat (Bozkurt) Ankara Türk Ocağı'nda Latin Harfleri konusunda konuştu.

 

13 Ocak 1928 – Hukuk Fakültesi Talebe Cemiyeti'nin İstanbul'da yapılan toplantısında "Türkiye'de Türkçeden başka lisan konuşulmaz" şeklinde bir karar alındı.

 

16 Ocak 1928 – T.B.M.M'I, Ticaret ve Zıraat vekaletlerinin, İktisat vekaleti olarak birleştirilmesini sağlayan kanunu kabul etti.

 

23 Ocak 1928 – Atatürk'ün, Yugoslav Elçisi Y. Taditch'in güven mektubunu kabulü ve Elçi'nin söylevine cevap konuşması

 

29 Ocak 1928 – Hristiyanlık propagandası ile öğrencilere zararlı olan Bursa Amerikan Kız Koleji Bakanlar Kurulu Kararı ile kapatıldı.

 

31 Ocak 1928 – Türk Eğitim Derneği, Atatürk'ün işaret ettiği hedef doğrultusunda, çoğu cumhuriyetin kurucuları arasında yer alan isimlerin bir araya gelmesiyle, 31 Ocak 1928'de kuruldu. Türk Maarif Cemiyeti (Türkiye Eğitim Derneği) kuruldu.1946 yılında Türk Eğitim Derneği adını aldı. Kaynak: www.ted.org.tr

 

31 Ocak 1928 - Türk Eğitim Derneği (TED), Atatürk'ün ve Türkiye Cumhuriyeti'ni kuran kadroların öncülüğünde 31 Ocak 1928 tarihinde doğmuş ve 12 Aralık 1939 tarihli Bakanlar Kurulu Kararı ile Kamuya Yararlı Dernek statüsü edinmiştir. (İlk adı "Türk Maarif Cemiyeti" olan Dernek, 1946 yılından itibaren, "Türk Eğitim Derneği" adı altında çalışmalarını başarıyla sürdürmektedir.)

 

3 Şubat 1928 – Hutbe İstanbul'da Türkçe okunmaya başlandı.

 

4 Şubat 1928 – Atatürk'ün, "Türk Maarif Cemiyeti" temsilcilerini kabulü ve Cemiyeti himayelerine alışı.

 

5 Şubat 1928 – İstanbul'da hutbenin Türkçe okunmaya başlaması.

 

19 Şubat 1928 – Atatürk'ün, Yahya Kemal (Beyatlı) Bey'e "Yahya Kemal Beyefendiye" ithafını taşıyan resmini armağan edişi.

 

20 Şubat 1928 – Atatürk'ün, gece, Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü (Araş) ve eşinin verdiği resepsiyonu şereflendirmesi.

 

1 Mart 1928 – Âli İktisat Meclisi çalışmalarına başladı.

 

7 Mart 1928 – Atatürk, Himaye-i Eftal cemiyetine, halka da örnek olmak adına, fakir çocuklara dağıtılmak üzere 1000 lira bağışta bulundu. (Panzehir, Sinan Meydan)

 

8 Mart 1928 – Atatürk'ün, "Le Matin" gazetesi muhabirine Türk demokrasisi hakkında demeci: "…Türk demokrasisi Fransız ihtilâlinin açtığı yolu izlemiş, lâkin kendisine has ayırıcı özellikle gelişmiştir. Her ne kadar milletlerin ve demokrasilerin işbirliği yapmaları lâzım ve mümkünse de, işbirliği ancak bir tek amaca, yani barışa yönelik ise mümkün ve yararlı olur."

 

8 Mart 1928 – Başbakan İnönü Türk Ocağı Hars heyetinde Latin yazısı konusunda danışma toplantısı yaptı. (Panzehir, Sinan Meydan)

 

8 Mart 1928 – Atatürk Le Matin gazetesi muhabirine verdiği demeçte; "Demokrasilerin sulha dönük olması halinde yararlı olabileceğini" vurguladı. (Atatürk'ün Söylev ve demeçleri, cilt 3, s. 81)

 

12 Mart 1928 – Atatürk'ün, "Le Matin" gazetesi muhabirine bir kısım basının sağlığı ve hastalığı hakkında kasıtlı yayını ile ilgili demeci: "…Ölüme doğru en çok atılanlardan biriyim. Kurşun ve gülle yağmuru altında birçok muharebelere iştirak ettim. Hatta ölüm bir defa kalbimin yanından sıyırarak geçti. Kalbimin üzerinde bir saat vardı ve bu saat mermi parçasının şiddetini kırdı. Sağlığım tamamen yerinde, kuvvetim de daha iyiye gitmekte. Ölmeye asla niyetim yok!"

 

29 Mart 1928 – Atatürk'ün, Çankaya'da Yunan Elçisi Jean Papas ile Danimarka Elçisi Otto Cari Mohr'un güven mektuplarını kabulü ve Elçilerin söylevlerine cevap konuşmaları.

 

1 Nisan 1928 – Atatürk'ün, Torbalı depreminde zarar görenlere yardım olmak üzere 10.000 lira bağışta bulunması.

 

5 Nisan 1928 – Cumhuriyet Halk Fırkası tarafından Laiklik ilkesinin ve Anayasa değişiminin kabulü.

 

10 Nisan 1928 – Laiklik ile ilgili önemli Anayasa değişikliklerinin yapılması. Anayasa'nın dinle ilgili maddeleri kaldırıldı.

 

14 Nisan 1928 – Eski Ticaret Bakanı Ali Cenani Bey, bakanlık bütçesinin kullanılmasında usulsüzlük yaptığı gerekçesiyle dokunulmazlığı kaldırılarak Yüce Divan'a verildi.

 

15 Nisan 1928 – Atatürk'ün, yapımı tamamlanan Ankara Etnografya Müzesi binasını ziyareti. (Atatürk, bu ziyaretinde Afgan Kralı Amanullah Han'ın Mayıs ayında Ankara'ya gelişlerinde müzenin açılış töreninin yapılmasını emretmiştir).

 

15 Nisan 1928 – Mustafa Kemal Ankara Etnoğrafya müzesini ziyaret etti. Müze 18 Temmuz 1930'da halkın ziyaretine açıldı. 1938 yılında kasım ayında iç avlusu geçici kabir olana kadar da ziyarete açık kaldı. (Sonsuza Yolculuk , Yrd. Doç Dr. Ali Güler)

 

16 Nisan 1928 İlk Divan-ı Ali Kararı alındı. Eski Bahriye Vekili İhsan (Topçu) ile Dr. Fikret Divan-ı Ali mahkum oldular.

 

17 Nisan 1928 – Deniz kuvvetlerine ilk kez 2 denizaltı katıldı. İsimleri 1. İnönü ve 2. İnönü'ydü. Denizaltılar Hollanda'da yapılmıştı, (Sonraki iki denizaltımızın isimleri ise Dumlupınar ev Sakarya olacaktı.) (Cumhuriyet, Turgut Özakman)

 

3 Mayıs 1928 – Tay­ya­re ve Mo­tor Türk Ano­nim Şir­ke­ti (TOM­TAŞ)'nin faaliyeti sona erdi.

 

5 Mayıs 1928 – Atatürk, Ankara Gazi Orman çiftliğinin üçüncü kuruluş yıldönümü kutlamalarına katıldı.

 

10 Mayıs 1928 – Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal, Millî Eğitim Bakanı Mustafa Necati ile Ankara okullarının spor jimnastik gösterilerini izledi.

 

10 Mayıs 1928 – Atatürk Ankara Mekteplerinin Terbiye-i Bedeniye (Okullarının Beden Eğitimi) Şenliklerinde

 

11 Mayıs 1928 – Ankara okullarının beden eğitimi şenliği ve Atatürk'ün, beden eğitimi gösterileri yapan öğrencilerin geçit törenini izlemesi. Türkiye'de İlk defa Ankara'da düzenlenen Ankara okullarının spor gösterilerini seyretti. Atatürk, Ankara'da, Milli eğitim bakanı Necati Bey ile Beden eğitimi şenliğine katıldı.

 

17 Mayıs 1928 – Türkiye Cumhuriyeti Hıfzıssıhha Müessesesi hakkında kanun TBMM'de kabul edildi.

 

17 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Çocuk Esirgeme Kurumu Kongresi adına saygılarını ileten heyeti kabulü.

 

18 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Romanya Elçisi Filality'nin yenilenen güven mektubunu kabulü.

 

19 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Belçika Elçisi Baron Louis Leclercq'in güven mektubunu kabulü ve Elçi'nin söylevine cevap konuşması.

 

19 Mayıs 1928 T.B.M.M'de "Yüksek Mühendis Mektebi Kanunu" kabul edildi.

 

20 Mayıs 1928 – Uluslararası rakamların kullanılmasına ilişkin 1288 sayılı yasa TBMM'nce kabul edildi.

 

20 Mayıs 1928 – Afgan Kralı Amanullah Han'ın Gazi Mustafa Kemal'i Ankara'da ziyareti.

 

20 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Ankara'ya gelen Afganistan Kralı Amanullah Han ve Kraliçe Süreyya'yı istasyonda karşılaması.

 

20 Mayıs 1928 Afgan Kralı Amanullah Han ile Kraliçe İstanbul'da Gazi Mustafa Kemal tarafından kabul edildi.

 

20 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Afganistan Kral ve Kraliçesi'yle beraber, Türkiye Büyük Millet Meclisi'ndeki görüşmeleri izlemesi ve İstiklâl Madalyası takılışı töreninde hazır bulunması.

 

20 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Afganistan Kralı Amanullah Han ve Kraliçe Süreyya şereflerine Ankara Palasla verilen ziyafette konuşması: "…Geleceğin yüksek ufuklarından doğmaya başlayan güneş, asırlardan beri ıstırap çeken milletlerin talihidir! Bu talihin artık bir daha siyah bulutlara bürünmemesi, milletlerin ve onların önderlerinin dikkat ve fedakârlığına bağlıdır!"

 

20 Mayıs 1928 Gazi Mustafa Kemal Sarayburnu'nda Türk Harfleri hakkındaki nutkunu söyledi.

 

20 Mayıs 1928 – Milletlerarası rakamların kullanılması hakkında Kanun'un kabulü.

 

21 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Afganistan Kralı Amanullah Han ve eşiyle beraber, öğleden sonra at yarışlarını izlemesi.

 

22 Mayıs 1928 – Afganistan Kralı Amanullah Han ve Kraliçe Süreyya'nın, akşam Atatürk şerefine ziyafeti.

 

22 Mayıs 1928 Türkiye – Afganistan dostluk ve işbirliği antlaşması yapıldı.

 

23 Mayıs 1928 T.B.M.M'de "Damga Resmi Kanunu" kabul edildi.

 

23 Mayıs 1928 – Türk Vatandaşlık Kanunu TBMM'de kabul edildi. Buna göre vatandaşlığın belirlenmesinde soy ya da kan bağı ilkesi esas alındı.

 

23 Mayıs 1928 – Yeni alfabe ve yazıyı incelemek için dil heyeti/encümeni kuruldu. İnönü heyetin 17 – 19 Temmuz arasında toplantılarına katıldı. (Panzehir, Sinan Meydan)

 

24 Mayıs 1928 – Latin rakamlarının kabulü.

 

25 Mayıs 1928 – Atatürk'ün, Afganistan Kralı Amanullah Han'la beraber Ankara'da resim Sergisi'ni ziyareti.

 

25 Mayıs 1928 – Türkiye ile Afganistan arasında bir dostluk anlaşması imzalandı.

 

25 Mayıs 1928 – Moskova'da imzalanan 1 Mart 1921 tarihli anlaşma ile gelişen Türk – Afgan ilişkileri neticesi Afgan Kralı Amanullah Türkiye'ye geldi ve 25 Mayıs 1928 tarihinde Ankara'da "Türk – Afgan Dostluk ve İşbirliği Anlaşması" imzalandı. (20. YY. Siyasi Tarihi, Prof. Dr. Fahir Armaoğlu)

 

27 Mayıs 1928 – Afganistan Kralı Amanullah Han'ın, Ankara'dan ayrılırken Hâkimiyet-i Milliye gazetesi muhabirine demeci: "…Gazi, dünyanın en büyük adamı ve en önemli bir askeridir. Kendileriyle haberleşiyor, tanışıyor ve seviyordum. Fakat görüştükten sonra kıymetinin büyüklüğünü daha iyi anladım."

 

28 Mayıs 1928 – Hükümet Millet Mektepleri açılması konusunda karar aldı. Millet Mekteplerinin açılması kanunu kabul edildi. Türk Vatandaşlığı Kanunu kabul edildi.

 

30 Mayıs 1928 – Türk – İtalyan tarafsızlık ve uzlaşma anlaşması imzalandı.

 

1 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Torbalı ve çevresindeki deprem nedeniyle İzmir Valiliği'ne telgrafı: "…Memleketin her tarafından üzüntü ve ıstıraba iştirak haberleri alıyorum. Bu müşterek ıstırap ve hassasiyet, teselliyi gerektiren bir harekettir."

 

4 Haziran 1928 – Atatürk'ün, trenle Ankara'dan İstanbul'a hareketi, İstanbul'a varışı.

 

5 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Ankara'dan İstanbul'a gelişi.

 

5 Haziran 1928 – Atatürk, TBMM Başkanı Kazım Özalp, İçişleri bakanı Şükrü Kaya ve 1. Ordu müfettişi Ali Sait (Akbaytugan) ile birlikte İzmit'te.

 

5 Haziran 1928 – Atatürk, Tuzla – İstanbul'da incelemelerde bulundu.

 

6 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayımda Abdülhak Hâmit (Tarhan) Bey'i kabulü, akşamüzeri Ankara motoru ile Boğaziçi'nde bir gezinti yapması.

 

9 Haziran 1928 – Atatürk'ün, otomobille İstanbul içinde bir gezinti yapması.

 

11 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Avrupa'dan dönen Türkiye iş Bankası Genel Müdürü Celâl (Bayar) Bey'i kabulü.

 

13 Haziran 1928 – Türkiye Cumhuriyeti ile Düyun-ı Umumiye (Osmanlı Genel Borçları) alacaklıları arasında ödemeye ilişkin sözleşme imzalandı. Düyunu Umumiye (Dış Genel Borçlar) hakkında Paris'te, ilgililerle bir anlaşma yapıldı.

 

13 Haziran 1928 – Lozan anlaşmasının 46 ncı maddesi Osmanlı Borçlarının ödenme şeklini ilgili tarafların anlaşmasına bırakmıştı. Çoğunluğu Fransız olan alacaklılarla anlaşma 13 Haziran 1928'de sağlandı. 1919 ekonomik buhranı nedeniyle aksamalar yaşanınca 22 Nisan 1933 yılında Paris'te yeni ve daha lehimize bir borç anlaşması imzalandı. (20. YY. Siyasi Tarihi, Prof. Dr. Fahir Armaoğlu)

 

13 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Yüksek Askerî Şûra üyelerinden Cevat (Çobanlı) ve Yakup Şevki (Subaşı) Paşalarla, Kolordu Komutanlarından Ali Hikmet (Ayerdem) ve Şükrü Naili (Gökberk) Paşaları kabulü

 

16 Haziran 1928 – Atatürk'ün, İstanbul'da Türkiye iş Bankası Yenicami (Eminönü) Şubesi'ne gelişi, binayı gezerek ilgililerden bilgi alışı.

 

20 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Paris Büyükelçimiz Fethi (Okyar) Bey'i kabulü.

 

23 Haziran 1928 – Türk vatandaşlık kanununun kabulü.

 

23 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Fethi (Okyar) Bey'le beraber Söğütlü yatı ile Dolmabahçe'den Haydarpaşa'ya gelişi, Fethi Bey'i Ankara'ya uğurlayışı, tekrar Dolmabahçe Sarayı'na dönüşü.

 

26 Haziran 1928 – Yeni Türk alfabesini hazırlamak amacıyla kurulan Dil Encümeni, ilk toplantısını Ankara'da yaptı.

 

26 Haziran 1928 – Harf devrimi için bir kurul toplanması. Yeni Türk Alfabesi'ni hazırlayacak olan Dil Encümeni Ankara'da çalışmalarına başladı.

 

28 Haziran 1928 – Atatürk'ün, Ankara motoru ile Büyükada Yat Kulübü'ne gelişi, tarihçi Ahmet Refik (Altınay) Bey'le kısa görüşmesi, daha sonra Dolmabahçe Sarayı'na dönüşü.

 

2 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Başbakan ismet Paşa, Paris Büyükelçimiz Fethi (Okyar), Dışişleri Bakanı Tevfik Rüştü (Araş) ve Saffet (Arıkan) Beyleri kabulü ve öğle yemeğine misafir edişi.

 

8 Temmuz 1928 – Ankara Hukuk Mektebi ilk mezunlarını vermeye başladı.

 

10 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Kabil Elçiliği'ne atanan Hikmet (Bayur) Bey'i kabulü ve kendisine Lâtin harfleriyle ithaflı bir resmini armağan edişi.

 

13 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, Fethi (Okyar) Bey'le beraber Dolmabahçe'den otomobille hareket ederek Büyükdere'ye kadar bir gezinti yapması.

 

24 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda, Lozan Barış Antlaşması'nın 5. yıldönümü nedeniyle gençliğin teşekkür ve bağlılık duygularını ileten İstanbul Darülfünunu Heyeti'ni kabulü.

 

24 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, Ankara Hukuk Mektebi'nin ilk mezunlarını tebrik telgrafı: "…Ankara Hukuk Mektebi'nin ilk mezunlarını ve profesörlerini tebrik ve mezun efendilerin memlekete hayırlı hizmetlerde bulunmalarını temenni ederim." [Kocatürk]

 

26 Temmuz 1928 – Türkçülük hareketinin önde gelen isimlerinden Tunalı Hilmi Bey vefat etti.

 

26 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, gece "Çocuk Esirgeme Kurumu" ve "Türk Maarif Cemiyeti" balolarını şereflendirmesi.

 

29 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, izinli olarak Türkiye'ye dönen Sofya Elçimiz Hüsrev (Gerede) Bey'i kabulü.

 

29 Temmuz 1928 – Atatürk'ün, Güzel Sanatlar Birliği Edebiyat Şubesi adına Halit Ziya (Uşaklıgil) ve Hüseyin Rahmi (Gürpınar) Beyleri kabulü ve kendisine teklif edilen bu şubenin fahrî başkanlığını kabul edişi.

 

1 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Lâtin Harfleri Komisyonu üyelerinden Falih Rıfki (Atay), Ahmet Cevat (Emre) ve Mehmet Emin Beyleri kabulü, alfabe ve gramer konuları üzerinde görüşmesi.

 

8 Ağustos 1928 – Hakkı Şinasi Paşa İstanbul'da Taksim Anıtı'nı açtı. İstanbul'da Taksim Cumhuriyet Anıtı'nın açılması. İstanbul'da İtalyan heykeltraş Canonica'nın yaptığı Taksim Cumhuriyet Anıtı açıldı.

 

8 Ağustos 1928 – Ünlü İtalyan heykelci Pietro Canonica'nın yapıtığı "Taksim Cumhuriyet Anıtı" açıldı. İki buçuk yılda bronz ve mermerden yapılan anıtın yapımına Türk heykelcileri Hadi Bara ve Sabiha Bengütaş yardım etmişti. Parası halkın bağışlarından karşılanmıştı. (Cumhuriyet, Turgut Özakman)

 

9 Ağustos 1928 – Türk Latin harflerinin Sarayburnu'nda tanıtımı.

 

9 Ağustos 1928 – Gazi Mustafa Kemal'in Sarayburnu'nda Türk Harfleri hakkında nutkunu söylemesi. Mustafa Kemal İstanbul'da Sarayburnu'nda düzenlenen toplantıda yaptığı konuşmada Yazı Devrimi konusunda ilk açıklamayı yaparak şöyle dedi: "Bizim ahenktar, zengin lisanımız yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir."

 

9/10 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, İstanbul Sarayburnu Parkı'nda Cumhuriyet Halk Partisi tarafından tertiplenen gece toplantısında yeni harfler hakkında konuşması: "…Bizim ahenkli, zengin dilimiz yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir. Asırlardan beri kafalarımızı demir çerçeve içinde bulunduran, anlaşılmayan ve anlamadığımız işaretlerden kendimizi kurtarmak ve bu gereği anlamak mecburiyetindeyiz! Anladığımızın belirtisine yakın zamanda bütün dünya tanık olacaktır. Buna kesinlikle eminim."

 

9 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Sofya Elçisi Hüsrev (Gerede) Bey'i kabulü.

 

10 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, saat 18.00'de otomobille Taksim Cumhuriyet Anıtı önüne gelerek, bir süre anıtı seyretmeleri.

 

11 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Milli Eğitim Bakanı Mustafa Necati Bey de hazır bulunduğu halde, Lâtin Harfleri Komisyonu üyelerini kabulü.

 

11 Ağustos 1928 – Dolmabahçe sarayında yeni Türk harfleri konusunda ilk uygulama dersi açıldı. Bu kongrede harf devrimini başlatan önergeyi İnönü vermişti. (İnönü ilk başlarda Latin alfabesine kesinlikle karşı çıkıyordu.) (Panzehir, Sinan Meydan)

 

14 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Basın Cemiyeti Kongresi'nin saygı telgrafına selâm ve iltifatlarını ileten cevabı. (Bu telgraf yeni Türk harfleriyle yazılmıştır). [Kocatürk]

 

16 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, yeni Türk harfleri hakkında Adalet Bakanı Mah­mut Esat (Bozkurt) Bey'in telgrafına cevabı: "…Gerçekten yeni Türk yazısı, Türkün yaradılıştan gelen zekâ ve kabiliyetini geliştirebileceğinden yeni yazımızı tarlalarında çalışan çiftçilerimize, sürüleri başında dağlarda dolaşan çobanlarımıza kadar en az bir zamanda yaymaya çalışmak hepimizin vicdan ve millî haysiyet borcudur."

 

17 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Moda'daki deniz yarışlarını izlemesi, akşam Kalamış Belvü Palas'ta verilen bir baloyu şereflendirmesi.

 

18 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda yeni Türk harfleri ve gramer kuralları üzerine Yunus Nadi Bey'e demeci.

 

22 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda Yüksek Askerî Şûra üyelerinden Yakup Şevki (Subaşı) ve Cevat (Çobanlı) Paşaları kabulü.

 

23 Ağustos 1928 – Gazi Mustafa Kemal'in Tekirdağı'nda yeni harfler üzerine konuşması ve memurları sınava çekmesi.

 

23 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Ertuğrul yatı ile İstanbul'dan Tekirdağ'a gelişi, şehirde ziyaretleri, yeni harflerle ilgili olarak halkla görüşmesi. (Öğleden sonra saat 13.00 sıralarında yatla tekrar İstanbul'a hareket etmiştir).

 

23 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Tekirdağ dönüşü İstanbul'da Anadolu Ajansı muhabirine yeni Türk harfleri ile ilgili demeci: "…Az zaman sonra, yeni Türk harfleriyle, gözler kamaştırıcı Türk manevî gelişiminin erişebileceği kudret ve itibarın milletlerarası seviyesini gözlerimi kapayarak şimdiden o kadar parlak görüyorum ki, bu manzara beni kendimden geçiriyor!" [Kocatürk]

 

25 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı salonunda İbrahim Necmi (Dilmen) Bey'in yeni Türk harfleri ve okunuşu ile ilgili tartışmalı konferansını izlemesi (Bu konferansı 150 kadar milletvekili de izlemiştir).

 

25 Ağustos 1928 – Ankara'da toplanan dördüncü Muallimler Birliği Kongresi'nde öğretmenler, yeni Türk Harfleri'ni öğretecekleri konusunda ant içtiler.

 

27 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Söğütlü yatıyla İstanbul'dan Mudanya'ya, Mudanya'dan da otomobille Bursa'ya gelişi, il Genel Meclisi salonunda memurları yeni harflerden imtihan edişi, akşam tekrar Mudanya üzerinden İstanbul'a hareketi.

 

27/28 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Mudanya'dan Ertuğrul yatıyla İstanbul'a dönüşü.

 

27 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Ertuğrul yatıyla Mudanya'dan İstanbul'a dönerken harf inkılâbı hakkında söyledikleri: "…Türk milleti yaptığını şuurla ve bunca bin yılların hayatında açtığı devasız yaraları acele tedavi etmek acısıyla, gerçek denilen cevheri bulmuş olduğuna inanarak uzun adımlarla kurtuluş aramaya karar vermiştir. Bunun önüne set çekmek isteyeceklerin sonu, Türkün kuvvetli ayakları altında ezilmektir."

 

28 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, öğretmenlerin yeni yazıyı öğrenme ve öğretmedeki fedakâr çalışmaları nedeniyle Millî Eğitim Bakanı Mustafa Necati Bey'e telgrafı: "Yeni Türk yazısını öğrenmek ve öğretmek hususunda memleketin her tarafında sarf edilen ateşli faaliyet ve çalışmaları derin bir haz ve memnuniyetle görüyorum. Öğretmenlere teşekkür ve selâmlarımın iletilmesini rica ederim." [Kocatürk]

 

29 Ağustos 1928 – Atatürk'ün huzurunda, (TBMM Başkanı Kazım Özalp ve başbakan İsmet İnönü ile birlikte) Dolmabahçe Sarayı salonunda yeni Türk harflerinin okunuş ve yazılışı ile ilgili tartışmalı konferans ve Atatürk'ün tahtaya yazılan bir notu: "Milleti bilgisizlikten kurtarmak için kendi diline uymayan Arap harflerini terk edip Lâtin esasından Türk harflerini kabul etmekten başka çare yoktur!"

 

29 Ağustos 1928 – Dolmabahçe'de elçiler salonunda (Süfera) kara tahta önünde yeni Türk harfleri üzerine büyük bir toplantı yapılması.

 

29 Ağustos 1928 – Atatürk, Dolmabahçe sarayında icra edilen yeni Türk harfleri konulu toplantıya katıldı.

 

29 Ağustos 1928 – Dil encümeninin hazırladığı alfabeyi (elifba) ve raporu inceleyen Atatürk, İnönü ve vekillerin olduğu bir toplantıda Dolmabahçe sarayında yapılan kongrede tespit edilen hususların (Latin harfleri ve yeni alfabe dahil) hayata geçirilmesi kararı aldı. (Panzehir, Sinan Meydan)

 

29 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe Sarayı'nda şair ve yazarlardan oluşan sofrada Halit Fahri (Ozansoy) Bey'e hitaben yazdırdıkları: "…Şiirlerin şen, neşeli, faal Türk milletinin sevinç, neşe, faaliyet, his ve hareketlerini şakıyacaktır. Buna mevcudiyetini hasredeceksin!" [Kocatürk]

 

30 Ağustos 1928 – Atatürk'ün, 30 Ağustos Zaferi'nin 6. yıldönümü nedeniyle basın temsilcilerine demeci: "30 Ağustos'ta yönettiğim muharebe, Türk milletinin yanımda bulunduğu halde idare ettiğim ilk ve son muharebedir. Bir insan, kendisini milletle beraber hissettiği zaman, ne kadar kuvvetli buluyor bilir misiniz? Bunu tarif müşküldür."

 

1 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Dolmabahçe'den Ertuğrul yatı ile Çanakkale'ye gelişi, Vilâyet ve Belediye'yi ziyaret ederek yeni harfler hakkında halkla konuşmaları.

 

1 Eylül 1928 – Atatürk'ün, saat 16.00'da Maydos (Eceabat)'a hareket ederek Arıburnu, Conkbayırı ve Anafartalar bölgelerini ziyareti.

 

2 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Ertuğrul yatı ile Çanakkale'den Gelibolu'ya gelişi, Hükümet Konağı ve Belediye'de yeni harfler hakkında halkla konuşması.

 

2 Eylül 1928 – Atatürk'ün, deniz manevraları nedeniyle Donanma Komu­tanı Fahri (Engin) Bey'e tebrik telgrafı: "…Donanmamızın bugün görmüş olduğum düzen ve mükemmeliyetinden çok memnunum ve övünüyorum."

 

2 Eylül 1928 – Atatürk'ün, akşam Çanakkale'den İstanbul'a dönüşü.

 

2 Eylül 1928 – Kütahya – Tavşanlı Demiryolu işletmeye açıldı.

 

4 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Galatasaray Kulübü Başkanı Necmettin (Sadak) Bey'e mektubu: "Mektubunuzu aldım. Türk gençliğinin spor sahasında gösterdiği kabiliyet ve faydalı faaliyeti takdirle görüyor ve izliyorum."

 

4-20 Eylül 1928 – İkinci fuar sergisi İzmir'de açıldı. 1927 yılındaki sergiyle aynı yerde açılan bu sergi uluslararası mahiyetteydi.

 

5 Eylül 1928 – Arnavutluk'ta Cumhurbaşkanı Ahmet Zago 1 Eylül'de krallığını ilan edince Mustafa Kemal çok kızdı ve yeni rejimi asla tanımayacağını bildirdi. (Akl-ı Kemal c.2, Sinan Meydan)

 

9 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Darülfünun ve yüksekokul öğrencilerini taşıyan vapur Dolmabahçe Sarayı önünden geçerken gençlerin kendisine sevgi gösterisinde bulunmaları üzerine, Saray'ın penceresinden onları selâmlaması (Gençlerin gösterilerine devam etmesi üzerine Cumhurbaşkanlığı Orkestrası, Saray balkonuna çıkarak bazı parçalar çalmış, gençler de birlikte Cumhuriyet Marşı'nı söylemişlerdir).

 

9 Eylül 1928 – Üniversite gençliği 9 Eylül'ün altıncı yıldönümünde Boğaziçi gemisiyle Dolmabahçe sarayı önüne geldi. Atatürk'e sevgi gösterilerinde bulundu. Atatürk saray balkonuna Cumhurbaşkanlığı orkestrasını çağırdı ve marşlar çaldırdı. Gençler marşlara gemiden eşlik ettiler. (Cumhuriyet, Turgut Özakman)

 

14 Eylül 1928 – Atatürk'ün, İzmir vapuru ile İstanbul'dan Karadeniz'e hareketi.

 

14 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Karadeniz yolculuğuna başlarken kendisini uğurlayan donanma mensuplarına -Donanma Komutanı Fahri (Engin) Bey aracılığıyla- telsiz mesajı: "Karadeniz'in dalgaları içinde en çok haz ve sevincimi gerektiren kalbî hissim, samimî hatıram siz olmaktasınız. Bunu size ve adreslerini bilmediğim bütün arkadaşlara ve evlâtlara iletiyorum." [Kocatürk]

 

15 Eylül 1928 – Atatürk'ün, İzmir Vapuru ile Sinop'a gelişi, şehirde tetkik ve ziyaretleri, gece Samsun'a hareketi.

 

15 Eylül 1928 – Atatürk Sinop Yatı Mektebi (Okulu)'nde

 

16 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Sinop'tan Samsun'a gelişi, akşam öğretmenler tarafından düzenlenen baloyu şereflendirmesi.

 

16 Eylül 1928 – Atatürk Samsun'da 15 nci Tümen Karargahını ziyaret etti.

 

16/17 Eylül 1928 – Atatürk Samsun İstiklâl İlk Mektebi'nde Verilen Muallimler (İlkokulu'nda Verilen Öğretmenler) Balosunda

 

17 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Samsun'da sabah yazdıkları: "Saat 8.00'i çeyrek geçiyor. Yazı odasındayım. İsmet Paşa'yı beklerken bu satırları yazıyorum. Samsun'a üçüncü defa geliyorum, ilk gelişim malûmdur: 19 Mayıs 1919… " [Kocatürk]

 

17 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Samsun'da ziyaret ve incelemelerde bulunması.

 

18 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Samsun'dan Amasya'ya gelişi, bir süre sonra Turhal yolu ile Tokat'a hareketi.

 

18 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Tokat'a gelişi ve geceyi burada geçirişi.

 

19 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Tokat'tan Sivas'a gelişi.

 

20 Eylül 1928 – Atatürk'ün, sabah Sivas'ta incelemeleri, Sivas Kongresi'nin toplandığı lise salonunu ziyareti ve lisenin hatıra defterine yazdıkları: "İlk Kongremizin toplandığı salonu görmekten çok duygulandım!"

 

20 Eylül 1928 – Atatürk Sivas Lisesi'nde

 

20 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Sivas'tan hareketle Kayseri'ye gelişi.

 

20 Eylül 1928 – Atatürk Kayseri'de yeni Türk harflerini halka tanıttı.

 

20 Eylül 1928 – Atatürk'ün, öğleden sonra Kayseri'den Ankara'ya hareketi.

 

21 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Kayseri'den Ankara'ya gelişi.

 

21 Eylül 1928 – Atatürk'ün, yeni harflerin kullanılışı nedeniyle gramerde yapılacak değişiklikler hakkında Başbakanlığa yazısı. Gazi Mustafa Kemal, başvekalete gönderdiği yazıda Türk Harflerinin kolaylıkla uygulanması konusunda direktif verdi.

 

27 Eylül 1928 – Atatürk'ün, Çankaya'da Fransız Büyükelçisi Charles de Chambrun'un güven mektubunu kabulü ve Elçi'nin söylevine cevap konuşması.

 

29 Eylül 1928 – Yeni Türk Harfleri Marşı yayımlandı.

 

1 Ekim 1928 – Atatürk'ün, Ankara'da Hâkimiyet-i Milliye gazetesi yönetim yerini ziyareti.

 

1 Ekim 1928 – İngiliz gazeteci Grace M. Elison'ın, Mustafa Kemal ile Kurtuluş savaşı yıllarında görüştüğünde edindiği izlenimlerini anlattığı "Turkey To-day" adlı eserini; "Türkiye Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa'ya, dostu olduğum Türk Ulusuna ilişkin büyük anı" şeklinde imzalayarak sunması. (Dehanın kodları, Yrd. Doç.Dr. Ali Güler)

 

7 Ekim 1928 – İstanbul'da tramvay işçileri greve başladı. Grev 8 gün sürdü.

 

13 Ekim 1928 – L'illustration dergisinin 13 Ekim 1928 tarihli sayısının kapağında Başöğretmen Atatürk'ün yeni Türk harflerini tanıtan bu fotoğrafı yer almıştır.

 

19 Ekim 1928 – Atatürk'ün, ismet Paşa ile Ankara'da at yarışlarını izlemesi.

 

21 Ekim 1928 – Atatürk'ün, Çankaya'da İran Elçisi Furugi Muhammed Ali'nin güven mektubunu kabulü.

 

21 Ekim 1928'de Uçak üretmek üzere kurulan fabrikanın ortaklarından Alman Jankers, anlaşmazlıklar nedeniyle hisselerini 520.000 TL karşılığında THK'ya devretti.

 

25 Ekim 1928 – Atatürk'ün Çankaya'da Irak Elçisi Suphi Bey, Mısır Elçisi Ratip Bey ve Polonya Elçisi Kazimierz Olszovvsky'in güven mektuplarını kabulü ve Elçilerin söylevlerine cevap konuşmaları.

 

29 Ekim 1928 – Atatürk'ün, Cumhuriyetin 5. yıldönümü nedeniyle Ankara'da geçit törenini izlemesi.

 

29 Ekim 1928 – Atatürk'ün, Sofya'da yayımlanan "La Bulgarie" gazetesi muhabirine Türk-Bulgar ilişkileri ve Bulgaristan hatıraları hakkında demeci.

 

1 Kasım 1928 – Yeni Türk harflerinin kabul ve tatbiki hakkında Kanun'un kabulü. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal'in Türkiye Büyük Millet Meclisinin üçüncü dönem ikinci toplantı yılını açış konuşması: "… Büyük Millet Meclisinin kararıyla Türk harflerinin kesinlik ve yasallık kazanması, bu memleketin yükselme mücadelesinde başlı başına bir geçit olacaktır…"

 

1 Kasım 1928 – Yeni Türk Alfabesinin kabulü. Yeni Türk harflerinin kabul ve tatbiki hakkında Kanun'un kabulü. 1 Kasım 1928'de Latin esasından alınan harfler, (Türk dilinin özelliklerini belirten işaretlere de yer vererek) "Türk harfleri" adıyla 1353 Sayılı Kanunla kabul edilmiştir. Yazı dilinde kullanılan Arap harflerinin yerine Türk harflerinin alınmasını ifade eden Harf Devrimi yapılmıştır. Aslında Atatürk, 9 Ağustos 1928 gecesi İstanbul'da Sarayburnu Parkı'nda düzenlenmiş bir şenlik sırasında, Harf Devrimini halka şöyle duyurmuştur; "Arkadaşlar, güzel dilimizi ifade etmek için yeni Türk harflerini kabul ediyoruz.(…) Bu yeni harflerle behemehal pek çabuk bir zamanda mükemmel bir surette anlaşacağız ki, Milletimizin yazısıyla kafasıyla bütün medeniyet aleminin yanında olduğunu gösterecektir."

 

1 Kasım 1928 – Gazi Mustafa Kemal'in yıllık söylevinde yeni harflere değinmesi. Türkiye Cumhuriyeti modernleşme yolunda çok önemli bir adım atarak Arap harflerinin yerine Latin temeline dayalı Yeni Türk Harfleri'ni kabul etti. (Harf ve Dil Devrimi)

 

1 Kasım 1928 – Yeni Türk alfabesi 1353 sayılı kanunla kabul edildi. (Panzehir, Sinan Meydan)

 

1 Kasım 1928 – Türk alfabesi (Latin harfli) 28 harf olarak TBMM'nce kabul edildi. ("Ğ" harfi daha sonra ilave oldu.) (Atatürk'ün yanı başında, M. Kemal Ulusu)

 

1 Kasım 1928 – Türkiye'de Latin harflerine geçilince Orta Asya Türk devletlerinin Latin harfleri kullanan Türki Devletler ile Arap harfleri kullanan Türkiye'den etkilenmeyeceklerini düşünen Sovyetlerin oyunu bozuldu ve Türkiye ile olan kültürel bağlarını kesmek adına derhal Sovyetlerdeki Türklere Arap harfleri kullanma zorunluluğugetirdi. (Bir ömrün öteki hikayesi, Sinan meydan)

 

1 Kasım 1928 – Cumhurbaşkanı Atatürk'ün, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin III. dönem II. toplantı yılını açış konuşması: "…Büyük Millet Meclisi'nin kararıyla Türk harflerinin kesinlik ve yasallık kazanması, bu memleketin yükselme mücadelesinde başlı başına bir geçit olacaktır."

 

1 Kasım 1928 – Cumhurbaşkanı Atatürk'e, milletin şükran hatırası olmak üzere altın levha üzerinde kabartma bir alfabe takdim edilmesi hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisi kararı.

 

1 Kasım 1928 – Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa'ya altın levha üzerine kabartma bir alfabe hediye edildi.

 

8 Kasım 1928 – Mustafa Kemal'in halka yeni yazıyı öğretmek üzere faaliyete geçecek olan Millet Mekteplerinin Genel Başkanlığını ve Başöğretmenliğini kabul etmesi.

 

11 Kasım 1928 – Millet mektepleri teşkilatına başlanması.

 

11 Kasım 1928 – TBMM'nde "Millet Mektepleri talimatnamesi" kabul edildi, 1 Ocak 1939'da Millet Mekteplerinin ilk dershanesi açıldı. (Akl-ı Kemal c.2, Sinan Meydan)

 

11 Kasım 1928 – Atatürk'ün, Çankaya'da İsviçre Elçisi Martin Henri'nin güven mektubunu kabulü.

 

23 Kasım 1928 – İnhisarlar İdaresi (Tekel) rakı imalatına başladı.

 

24 Kasım 1928 – Atatürk'e başöğretmen sıfatının verilişi. Atatürk'ün Türkiye'de ilk dikilen heykeli Gülhane parkındadır. Bu heykel, Avusturyalı Kripel tarafından yapılmış ve şu an bulunduğu yere 1926 yılında dikilmiştir. 24 Kasım 1928 yılında Gülhane'de düzenlenen törende Atatürk'e "Başöğretmen" sıfatı verilmiştir. Atatürk kurdurttuğu kara tahta üzerinde Latin harflerini halka tanıtarak burada ilk dersini vermiştir. (1839 tarihinde Tanzimat Fermanı'nın Gülhane'de okunmasından dolayı bu fermana; Gülhane Hattı Hümayunu denir. Padişahların Dolmabahçe Sarayı'na taşınması, daha sonra Avrupa demiryolunun Sirkeci'ye Sarayburnu'ndan geçerek gelmesi üzerine parkın ağaçları, köşkleri sökülüp yıkılmış, burası garip bir eğlence yerine dönerek "Bitli Kağıthane" adını almıştır. II. Abdülhamid 1880'lerde ilk büyük müzenin burada (Gülhane Parkında) yapılmasına izin verdi. Müze-i Hümayun'un yapılması sonrasında, 1912 yılında dönemin İstanbul Şehremini (Belediye Başkanı) Cemil Paşa tarafından bahçe düzenlemesi yapıldı ve park haline getirilerek halka açıldı.)

 

28 Kasım 1928 – İlk kadın avukat Beyhan Hanım, İstanbul I. Ticaret Mahkemesinde bir kadını savundu.

 

1 Aralık 1928 – Yeni Türk harflerinin kullanımı yürürlüğe girdi. Gazeteler, mecmualar, levha, tabela ve ilanlar yeni harflerle basılmaya başladı.

 

1 Aralık 1928 – Osmanlı borçlarının tasfiyesine ilişkin anlaşma TBMM'de onaylandı.

 

1 Aralık 1928 – II. İktisat Şurası toplandı (1/14 Aralık 1928).

 

1 Aralık 1928 – Vakit gazetesinin 30 Kasımda başlattığı "Mutlu Çiftler Müsabakası" ilgiyle karşılandı.

 

11 Aralık 1928 – İkinci İktisat Şûrası toplandı.

 

19 Aralık 1928 – Atatürk'ün, Ankara'da İtalya Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Grandi'yi kabulü.

 

27 Aralık 1928 – İstanbul Belediyesi, eski harflerle yazılı tabelalarını değiştirmeyen dükkan sahiplerini cezalandırdı.

 

27 Aralık 1928 – İstanbul'da bazı esnaf ve işyeri sahipleri, eski harflerle yazılı olan tabelalarını değiştirmedikleri için belediye tarafından cezalandırıldı.

 

31 Aralık 1928 Anadolu ve Mersin – Tarsus – Adana Demiryolları ile Haydarpaşa Limanının satın alınmasına ilişkin antlaşma T.B.M.M'de bir kanunla onaylandı.

 



Büyük nutukBu memleket tarihte Türk'tü, şimdi de Türk'tür ve ebediyen Türk olarak yaşayacaktır. (1923, Adana) Gazi Mustafa Kemal ATATÜRK

 

Not: Lütfen paylaşımlarınızda kaynak gösteriniz.